Türk Edebiyatında Seyahat / Reşat Ekrem Koçu’nun Seyahat Edebiyatına Kazandırdığı Tercümeler ve 1869’da Trabzon’dan Erzurum’a Adlı Çevirisinin Folklorik Boyutu

Öz

Halk kültürü, halkların manevi ve maddi üretimlerini bir araya getiren değerler manzumesi olarak tanımlanabilir. Halk kültürü kavramının muhtevası ve kapsamı konusunda çok çeşitli görüşler ortaya koyulmuştur. Tüm bu görüşlerin ortak noktasında halka ait her değerin korunması ve yaşatılması gerçeği karşımıza çıkmaktadır. Avrupalı araştırmacıların çalışmaları halk biliminin ortaya çıkışında etkili olmuştur. Ticaret yollarının değişmesi Avrupa toplumunun kıta dışına yönelmesine sebep olmuştur. Bu yöneliş, beraberinde sömürgecilik faaliyetlerini gündeme getirmiştir. Osmanlı topraklarında yaşayan milletler zamanla Avrupalı tarihçilerin ve oryantalistlerin ilgisini çekmeye başlamıştır. Bu yazımızda Reşat Ekrem Koçu’nun tercüme ettiği seyahatnameler kısaca tanıtılacak ve bu tercüme serisinin ikinci eseri olan 1869’da Trabzon’dan Erzurum’a (Müellifi: Fransız Theophile Deyrolle) adlı eserin Türk halk kültürü bakımından değeri tespit edilmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Seyahat edebiyatı
• Türk halk kültürü
• Reşat Ekrem Koçu
• Theophile Louise Deyrolle
• Lazistan’dan Ermenistan’a Seyahat

Travel in Turkish Literature / Reşat Ekrem Koçu’s Contributions to Travel Literature through Translation and the Folkloric Dimension of His 1869 Translation of From Trabzon to Erzurum

Abstract

Folk culture can be defined as a set of values that brings together the spiritual and material productions of peoples. Various views have been put forward regarding the content and scope of the concept of folk culture. The common point among all these views is the reality that all values belonging to the people must be pre-served and kept alive. The work of European researchers has been influential in the emergence of folklore studies. Changes in trade routes caused European society to turn its attention outside the continent. This shift brought colonialism to the forefront. The peoples living in Ottoman lands gradually began to attract the interest of European historians and orientalists. This article will introduce the travelogues translated by Reşat Ekrem Koçu and attempt to determine the value of the second work in this translation series, titled From Trabzon to Erzurum in 1869 (Author: Frenchman Theophile Deyrolle), in terms of Turkish folk culture.

Keywords

• Travel literature
• Turkish folk culture
• Reşat Ekrem Koçu
• Theophile Louise Deyrolle
• Travels from Lazistan to Armenia

References

1. Arıkan, Z. (2008). Rycaut, Paul, TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayını.
2. Doğan, M. (2020). Montagu, Lady Mary Wortley, TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayını.
3. Erdoğan, Ö. B. (2024). Alanlar Arasında Bir Çeviri Yolculuğu: Tarihçi ve Çevirmen Kimliğiyle Reşat Ekrem Koçu, Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi, 2024 Güz (37): 27-44.
4. Eyice, S. (1996). Reşat Ekrem Koçu, TDV İslam Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayını.
5. Golcheshmeh, S. (2020). Edmondo De Amicis. Kozak, N. (Editör), Online Türkiye Turizm Ansiklopedisi.
6. Koçu, R. E. (1940). Türkiye Seyahatnameleri Serisi -2. 1869'da Trabzon'dan Erzurum'a. İstanbul: Çığır Kitabevi.
7. Uyanık, E. (2020). Craven, Lady Elizabeth, Kozak, N. (Editör), Online Türkiye Turizm Ansiklopedisi.
8. Yakut, M. (2018). Osmanlı Devleti ve Türkiye Cumhuriyeti'nde Yayıncılık ve Okuryazarlık, https://mehmetyakut.wordpress.com/2018/04/25/osmanli-devleti-ve-turkiye-cumhuriyetinde-yayincilik-ve-okuryazarlik/, Erişim tarihi: 16.02.2026.

9. Yasa, A. E. (2024). Alfred de Moustier'in Bursa Cevelanı, Bursa Günlüğü Dergisi, 2024: 24-31.
10. Yemez, I. (2020). Jean de Thevenot, Kozak, N. (Editör), Online Türkiye Turizm Ansiklopedisi.
11. Görseller ve Gravürler
12. Tüm Gravürler ve Görseller için, Theophille Deyrolle, Gravür Albümü. https://www.gettyimages.com/photos/theophile-deyrolle, Erişim Tarihi: 20.02.2026.