Review

Fermente ve Fonksiyonel Geleneksel İçecek Hardaliye’nin Üretimi ve Biyoaktif Potansiyeli

Number: 2 August 17, 2026
EN TR

Fermente ve Fonksiyonel Geleneksel İçecek Hardaliye’nin Üretimi ve Biyoaktif Potansiyeli

Abstract

Hardaliye, üzüm şırasının siyah hardal tohumu, vişne yaprağı ve belirli koruyucu bileşenlerle birlikte gele-neksel yöntemle fermantasyona bırakılmasıyla elde edilen alkolsüz bir fermente içecektir. Üretim süreci ge-nellikle cibreli üzüm şırasının, ezilmiş siyah hardal tohumu ve vişne yaprağıyla birlikte tanklara tabakalar halinde yerleştirilmesi ve ardından 20–22 °C’de yaklaşık 4–5 hafta süren laktik asit fermantasyonu ile ger-çekleştirilir. Bu üretim yöntemi, çeşitli bilimsel yayınlar ve yerel üretici tanımlarının yer aldığı web kaynak-larıyla da uyum göstermektedir. Ürün, 2017 yılından bu yana Kırklareli ili adına coğrafi işaret tesciline sa-hip olup Trakya bölgesine özgü geleneksel bir içecek niteliğindedir. Hardaliye, üretimde kullanılan üzüm çeşidine bağlı olarak değişmekle birlikte, genellikle kokulu siyah üzümlerle üretildiğinden karakteristik ko-yu yakut kırmızısı bir renge sahiptir. Hardaliyenin toplam fenolik madde içeriği kullanılan üzüm çeşidi, üre-tim koşulları ve fermantasyon süresine bağlı olarak değişmekte olup literatürde 2128 mg GAE/L seviyeleri-ne kadar ulaşabildiği bildirilmektedir. Gallik asit, protokateşik asit, kafeik asit, p-kumarik asit ve resveratrol gibi fenolik bileşikler hardaliyede baskın olarak tespit edilen bileşenlerdir; bu durum web kaynaklarında be-lirtilen “fenolik açıdan zengin bir içecek” tanımlamalarıyla da uyumludur. Hardaliyenin fermantasyonunda rol alan laktik asit bakterileri arasında Lactobacillus plantarum, L. casei subsp. pseudoplantarum ve L. pa-racasei subsp. paracasei türleri öne çıkmakta; bu türler süreç boyunca farklı aşamalarda aktif hale gelerek fermantasyonun stabil şekilde ilerlemesini sağlamaktadır. Antioksidan kapasite üzerine yapılan çalışmalar, hardaliyenin oldukça yüksek biyolojik aktiviteye sahip olduğunu göstermektedir. ORAC yöntemiyle ölçülen antioksidan kapasitenin 64 mmol TE/L seviyesine ulaşabildiği; başka bir çalışmada ise antioksidan aktivite-nin %30,24–%93,15 aralığında olduğu bildirilmiştir. Hardaliyenin fenolik içeriğinin, özellikle kuersetin, ka-teşin ve isorhamnetin gibi flavonoidler bakımından kırmızı şaraptan daha zengin olduğunu gösteren bilimsel çalışmalar bulunmaktadır. Üretimde kullanılan siyah hardal tohumunun içerdiği ve antikanser etkisi litera-türde rapor edilmiş sinigrin bileşiği, hardaliyeye ek bir fonksiyonel değer katmaktadır. Tüm bu bulgular; yüksek fenolik bileşik içeriği, güçlü antioksidan potansiyeli, laktik asit fermantasyonuna bağlı biyoyararlılık artışı ve alkolsüz bir fermente içecek olması nedeniyle hardaliyenin geleneksel fakat aynı zamanda fonksi-yonel bir içecek olarak değerlendirilebileceğini göstermektedir. Bu derleme çalışmada, hardaliyenin üretim süreçleri, fermantasyon koşulları ve ürünün biyoaktif özellikleri üzerine gerçekleştirilen bilimsel araştırma-lar sistematik biçimde ele alınmış ve literatürdeki güncel bulgular derlenmiştir.

Keywords

Fenolik bileşikler, Fonksiyonel içecek, Hardaliye.

References

  1. [1] Tamang, J. P., Watanabe, K., & Holzapfel, W. H. (2016). Diversity of microorganisms in global fermented foods and beverages. Frontiers in Microbiology, 7, 377.
  2. [2] Steinkraus, K.H. (2002). Fermentations in world food processing. Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety, 1(1), 23-32.
  3. [3] Battcock, M., & Azam-Ali, S. (1998). Fermented fruits and vegetables: a global perspective (No.134). Food & Agriculture Org. ISBN 92-5-104226-8
  4. [4] Marco, M. L., Heeney, D., Binda, S., Cifelli, C. J., Cotter, P. D., Foligné, B., & Hutkins, R. (2017). Health benefits of fermented foods: microbiota and beyond. Current Opinion in Biotechnology, 44, 94-102.
  5. [5] Tamang, J. P., Cotter, P. D., Endo, A., Han, N. S., Kort, R., Liu, S. Q., & Hutkins, R. (2020). Fermented foods in a global age: East meets West. Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety, 19(1), 184-217.
  6. [6] Oktay, B. A., & Özbaş, Z. Y. (2020). Fermente gıdaların insan sağlığı üzerindeki etkileri. Gıda, 45(6), 1215-1226.
  7. [7] Melini, F., Melini, V., Luziatelli, F., Ficca, A. G., & Ruzzi, M. (2019). Health-promoting components in fermented foods: An up-to-date systematic review. Nutrients, 11(5),
  8. [8] Sağlam, H., & Çalkan Sağlam, Ö. (2018). Türkiye bağcılığına tarihsel bir bakış; Asma genetik kaynaklarının önemi. Selcuk Tarim ve Gida Bilimleri Dergisi, 32(3), 601-606.
  9. [9] Ağaoğlu, Y.S., Çelik, H., Gökçay, E., (1989). Brief ampelographic characterization of indigenous grapevine cultivars subjected to clonal selection in Turkey. Proceedings of the 5th International Symposium on Grape Breeding, 12-16 September 1989, St. Martin/Pfalz, FR of Germany.
  10. [10] Anlı, R. E., (2006). Bağlar güzeli: Üzüm ve üzüm kültürü. YapıKredi Yayınları İstanbul, 1. Basım, 238 s
APA
Kurt, E. N., & Kelebek, H. (2026). Fermente ve Fonksiyonel Geleneksel İçecek Hardaliye’nin Üretimi ve Biyoaktif Potansiyeli. Adana Alparslan Türkeş Bilim Ve Teknoloji Üniversitesi Bilim Dergisi, 2. https://doi.org/10.55198/atujscience.1928864
AMA
1.Kurt EN, Kelebek H. Fermente ve Fonksiyonel Geleneksel İçecek Hardaliye’nin Üretimi ve Biyoaktif Potansiyeli. Adana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Bilim Dergisi. 2026;(2). doi:10.55198/atujscience.1928864
Chicago
Kurt, Elif Nisa, and Hasim Kelebek. 2026. “Fermente Ve Fonksiyonel Geleneksel İçecek Hardaliye’nin Üretimi Ve Biyoaktif Potansiyeli”. Adana Alparslan Türkeş Bilim Ve Teknoloji Üniversitesi Bilim Dergisi, nos. 2. https://doi.org/10.55198/atujscience.1928864.
EndNote
Kurt EN, Kelebek H (August 1, 2026) Fermente ve Fonksiyonel Geleneksel İçecek Hardaliye’nin Üretimi ve Biyoaktif Potansiyeli. Adana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Bilim Dergisi 2
IEEE
[1]E. N. Kurt and H. Kelebek, “Fermente ve Fonksiyonel Geleneksel İçecek Hardaliye’nin Üretimi ve Biyoaktif Potansiyeli”, Adana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Bilim Dergisi, no. 2, Aug. 2026, doi: 10.55198/atujscience.1928864.
ISNAD
Kurt, Elif Nisa - Kelebek, Hasim. “Fermente Ve Fonksiyonel Geleneksel İçecek Hardaliye’nin Üretimi Ve Biyoaktif Potansiyeli”. Adana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Bilim Dergisi. 2 (August 1, 2026). https://doi.org/10.55198/atujscience.1928864.
JAMA
1.Kurt EN, Kelebek H. Fermente ve Fonksiyonel Geleneksel İçecek Hardaliye’nin Üretimi ve Biyoaktif Potansiyeli. Adana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Bilim Dergisi. 2026. doi:10.55198/atujscience.1928864.
MLA
Kurt, Elif Nisa, and Hasim Kelebek. “Fermente Ve Fonksiyonel Geleneksel İçecek Hardaliye’nin Üretimi Ve Biyoaktif Potansiyeli”. Adana Alparslan Türkeş Bilim Ve Teknoloji Üniversitesi Bilim Dergisi, no. 2, Aug. 2026, doi:10.55198/atujscience.1928864.
Vancouver
1.Elif Nisa Kurt, Hasim Kelebek. Fermente ve Fonksiyonel Geleneksel İçecek Hardaliye’nin Üretimi ve Biyoaktif Potansiyeli. Adana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Bilim Dergisi. 2026 Aug. 1;(2). doi:10.55198/atujscience.1928864