Research Article

Afet kentleşmesini çeper üzerinden okumak: Malatya Örneği

Number: 51 August 5, 2026
TR EN

Afet kentleşmesini çeper üzerinden okumak: Malatya Örneği

Abstract

Kentsel arazi kullanımları ile tarımsal alanlar arasındaki geçiş bölgesi olan kent çeperi, kentsel metabolizmanın kaynak akışlarını besleyen ve ekosistem hizmetlerini yeniden üreten alanlardır. Ancak bu alanlar, afet sonrası kriz dönemlerinde ucuz arazi kaynağı olarak görülerek dönüştürülmektedir. Afetlerle ortaya çıkan istisnai kentleşme biçimi kent çeperi üzerinde yoğunlaşmakta ve bu bölgelerde çevresel ve sosyal sorunlar giderek genişlemektedir. Bu çalışma, 2023 Kahramanmaraş depremlerine odaklanarak afet sonrası kentleşmenin kent çeperindeki çok boyutlu sosyo-mekânsal ve ekolojik etkilerini Malatya kenti üzerinden incelemektedir. Etkiler, uzman görüşmeleri, imar müdahaleleri ve yerel medya haberleri üzerinden nitel yöntemlerle analiz edilmiş, sahadaki durum müdahale haritalarıyla değerlendirilmiştir. Tematik analizden çıkarılan beş olguya dayanarak afet sonrası kentleşme, aktör-güç-kaynak etkileşimi modeli geliştirilmiştir. Çalışma afetin yarattığı istisnai koşullarda kent çeperine ilişkin planlama normların askıya alındığını, uzman bilgisinin dışlanarak ekonomik-politik öncelikleri belirleyici kıldığını ortaya koymuştur. Devasa toplu konut alanları, kırsal deprem konutları, moloz döküm sahaları ve kaynak çıkarım alanları çeperde konumlandırılırken; barınma krizinin tetiklediği kaçak yapılaşma çeperdeki tarım arazilerini tahrip etmiştir. Dolayısıyla kent çeperi çevresel ve mekânsal yüklerin boşaltıldığı bir yere dönüşmüştür. Sonuç olarak, çalışma, afet kentleşmesinin kent çeperinde neden olduğu planlama işlevsizliğinin durumunu açık etmekte ve olası yeni krizlere dikkat çekmektedir

Keywords

Supporting Institution

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK)

Project Number

323K184

Thanks

Bu makale, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından, Afet Sonrası Kentlerde Sosyo-Ekolojik Sistemin Dayanıklılığının Artırılması: Malatya Kenti Örneği (Proje No: 323K184) kapsamında desteklenmiştir. TÜBİTAK'a bilimsel çalışmamıza verdiği desteklerden dolayı teşekkür ederiz.

References

  1. 9. Köy. (2024, 23 Nisan). Malatya’da deprem sonrası kaçak yapılaşma arttı. Erişim tarihi: 26 Nisan 2026, https://9koy.org/malatyada-deprem-sonrasi-kacak-yapilasma-artti.html
  2. Acaray, D., & Özkaya, Ö. (2024). Kahramanmaraş depremleri ardından yaşanan OHAL ve OHAL CBK’lerinin hukuk devleti ilkesi çerçevesinde bir analizi. Memleket Siyaset Yönetim, 19(43), 571–598. https://doi.org/10.56524/msydergi.1541832
  3. Agamben, G. (2006). İstisna hali (K. Atakay, Çev.). Otonom Yayıncılık.
  4. Akduman, Ö. (2024). Türk afet mevzuatının bütünleşik afet yönetimi açısından incelenmesi. İDEALKENT, 16(45), 1753–1784. https://doi.org/10.31198/idealkent.1492081
  5. Akgün, M. H. (2023). 6 Şubat depremleri sonrasında OHAL ilanı ve sonuçları. Perspektif, Sayı 357. SETA.
  6. Allen, J., & Lu, K. (2003). Modeling and prediction of future urban growth in the Charleston region of South Carolina: A GIS-based integrated approach. Conservation Ecology, 8(2), https://doi.org/10.5751/ES-00595-080202
  7. Anadolu Ajansı. (2023, 14 Mart). Malatya’da enkaz 830 dönümlük iki alanda toplanıyor. Erişim tarihi: 27 Nisan 2026, https://m.aa.com.tr/tr/asrin-felaketi/malatyada-enkaz-830-donumluk-iki-alanda-toplaniyor/2845935
  8. Artekin, A. Ö. (2023). Türkiye’de inşaat sektörü, istihdam ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin incelenmesi: GMM yaklaşımı. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 26(2), 491–503. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.1382436

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Land Use and Environmental Planning

Journal Section

Research Article

Publication Date

August 5, 2026

Submission Date

June 26, 2026

Acceptance Date

August 4, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 51

APA
Görmüş Cengiz, S., Taşkan, G., & Cengiz, S. (2026). Afet kentleşmesini çeper üzerinden okumak: Malatya Örneği. İDEALKENT, 51, 1-26. https://doi.org/10.31198/idealkent.1979498
AMA
1.Görmüş Cengiz S, Taşkan G, Cengiz S. Afet kentleşmesini çeper üzerinden okumak: Malatya Örneği. İDEALKENT. 2026;(51):1-26. doi:10.31198/idealkent.1979498
Chicago
Görmüş Cengiz, Sevgi, Gaye Taşkan, and Serhat Cengiz. 2026. “Afet Kentleşmesini çeper üzerinden Okumak: Malatya Örneği”. İDEALKENT, nos. 51: 1-26. https://doi.org/10.31198/idealkent.1979498.
EndNote
Görmüş Cengiz S, Taşkan G, Cengiz S (August 1, 2026) Afet kentleşmesini çeper üzerinden okumak: Malatya Örneği. İDEALKENT 51 1–26.
IEEE
[1]S. Görmüş Cengiz, G. Taşkan, and S. Cengiz, “Afet kentleşmesini çeper üzerinden okumak: Malatya Örneği”, İDEALKENT, no. 51, pp. 1–26, Aug. 2026, doi: 10.31198/idealkent.1979498.
ISNAD
Görmüş Cengiz, Sevgi - Taşkan, Gaye - Cengiz, Serhat. “Afet Kentleşmesini çeper üzerinden Okumak: Malatya Örneği”. İDEALKENT. 51 (August 1, 2026): 1-26. https://doi.org/10.31198/idealkent.1979498.
JAMA
1.Görmüş Cengiz S, Taşkan G, Cengiz S. Afet kentleşmesini çeper üzerinden okumak: Malatya Örneği. İDEALKENT. 2026;:1–26.
MLA
Görmüş Cengiz, Sevgi, et al. “Afet Kentleşmesini çeper üzerinden Okumak: Malatya Örneği”. İDEALKENT, no. 51, Aug. 2026, pp. 1-26, doi:10.31198/idealkent.1979498.
Vancouver
1.Sevgi Görmüş Cengiz, Gaye Taşkan, Serhat Cengiz. Afet kentleşmesini çeper üzerinden okumak: Malatya Örneği. İDEALKENT. 2026 Aug. 1;(51):1-26. doi:10.31198/idealkent.1979498