Research Article

Türkiye kentlerinde imar planı değişikliğinin neden olabileceği gayrimenkul değer değişikliği ve değer artış payı uygulamasının hukuki ve mali yönlerden değerlendirilmesi

Number: 51 October 4, 2026
TR EN

Türkiye kentlerinde imar planı değişikliğinin neden olabileceği gayrimenkul değer değişikliği ve değer artış payı uygulamasının hukuki ve mali yönlerden değerlendirilmesi

Abstract

İmar planı değişiklikleri, malikin emeği veya katkısı olmaksızın taşınmaz değerinde artış yaratabilmekte; bu artıştan kamuya aktarılan kısım değer artış payı olarak adlandırılmaktadır. Türkiye’de uygulama, 3194 sayılı İmar Kanunu’na 7221 sayılı Kanun’la eklenen Ek 8’inci maddeyle 2020 yılında başlatılmış; Anayasa Mahkemesinin iptal kararının ardından 7534 sayılı Kanun’la 2024 yılında yeniden düzenlenmiş ve 2025 tarihli Uygulama Yönetmeliği ile ayrıntılandırılmıştır. Bu çalışmada, söz konusu düzenlemeler karşılaştırmalı olarak incelenmiş; değer artış payının hukuki niteliği ile kamu geliri bakımından sonuçları değerlendirilmiştir. Araştırmada mevzuat ve yargı kararlarına dayalı hukuki analiz ile T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın 2020-2025 dönemine ilişkin plan, tahakkuk, tahsilat ve dağıtım verileri birlikte kullanılmıştır. Bulgular, değer artış payının vergi, resim ve harç benzeri mali yükümlülük niteliğinde bir kamu geliri olduğunu; ilk düzenlemedeki %100 oranının mülkiyet hakkına orantısız müdahale nedeniyle iptal edildiğini ve yeni düzenlemeyle %90’a indirildiğini göstermektedir. Ayrıca 2024 yılında yaklaşık beş aylık bir kanuni oran boşluğu oluştuğu, dağılımın esasen planı onaylayan idareye göre değiştiği ve gelirin kamu gelirleri içindeki büyüklüğünün sınırlı kaldığı belirlenmiştir. Üçüncü değerleme raporunun kanunla düzenlenmesi, başvurularda ön analiz raporu aranması ve dağıtım anahtarının hizmet yükünü üstlenen idare esas alınarak yeniden yapılandırılması önerilmektedir.

Keywords

References

  1. Akdoğan, A. (2013). Kamu maliyesi. 15. Baskı, Gazi Kitabevi.
  2. Akın, E. (2007). Kentsel gelişme ve kentsel rantlar: Ankara örneği (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Yönetimi ve Siyaset Bölümü (Kent ve Çevre Bilimleri) Anabilim Dalı.
  3. Aliefendioğlu, Y., & Tanrıvermiş, H. (2015). Kentsel dönüşüm sürecinde taşınmaz ve proje değerleme işlemleri ve sorunlarının analizi: Kayseri Büyükşehir Belediyesi Sahabiye ve Fatih Mahalleleri dönüşüm projesi örneği çerçevesinde değerlendirme. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(39):736-769.
  4. Aliefendioğlu, Y., & Tanrıvermiş, H. (2017). Türkiye’de belediye gelirlerinin araştırılması açısından taşınmaz değerleme sisteminin geliştirilmesi ve olası etkiler. In Uluslararası Kentsel Politikalar Konferansı (International Conference on Urban Politics) (ss.409-432), Gazimağusa, KKTC (2017) (Kentsel Politikalar VI. Bölüm: Kentsel Rant), Palmiye Yayıncılık.
  5. Aliefendioğlu, Y., & Tanrıvermiş, H. (2019). Türkiye’de gayrimenkul ve varlık değerleme çalışmalarının gelişimi ve kurumsallaşma eğilimlerinin değerlendirilmesi. In Kent, İnşaat ve Ekonomi Kongresi (ss. 86-107). TMMOB Mimarlar Odası Gaziantep Şubesi, Gaziantep.
  6. Amatong, J. D. (1975). Taxation of Capital gains in developing countries. In R.M. Bird & O. Oldman (Eds.) (Third Edition), Readings on taxation in developing countries. The Johns Hopkins University Press.
  7. Aslan, M. (2014). Kentsel rantların vergilendirilmesi. Ankara Barosu Dergisi, 3, 115-134. https://izlik.org/JA97MK52DZ
  8. Aşçı Akıncı, N. (2021). Değer artış payı üzerine bazı tespit ve öneriler. Vergi Dünyası, 41(481).

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Urban Field Management, Urban Analysis and Development

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 4, 2026

Submission Date

August 27, 2026

Acceptance Date

September 30, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 51

APA
Hatipoğlu, İ. İ. (2026). Türkiye kentlerinde imar planı değişikliğinin neden olabileceği gayrimenkul değer değişikliği ve değer artış payı uygulamasının hukuki ve mali yönlerden değerlendirilmesi. İDEALKENT, 51, 1-16. https://doi.org/10.31198/idealkent.2026979
AMA
1.Hatipoğlu İİ. Türkiye kentlerinde imar planı değişikliğinin neden olabileceği gayrimenkul değer değişikliği ve değer artış payı uygulamasının hukuki ve mali yönlerden değerlendirilmesi. İDEALKENT. 2026;(51):1-16. doi:10.31198/idealkent.2026979
Chicago
Hatipoğlu, İsmail İlhan. 2026. “Türkiye Kentlerinde Imar Planı Değişikliğinin Neden Olabileceği Gayrimenkul Değer Değişikliği Ve Değer Artış Payı Uygulamasının Hukuki Ve Mali Yönlerden Değerlendirilmesi”. İDEALKENT, nos. 51: 1-16. https://doi.org/10.31198/idealkent.2026979.
EndNote
Hatipoğlu İİ (October 1, 2026) Türkiye kentlerinde imar planı değişikliğinin neden olabileceği gayrimenkul değer değişikliği ve değer artış payı uygulamasının hukuki ve mali yönlerden değerlendirilmesi. İDEALKENT 51 1–16.
IEEE
[1]İ. İ. Hatipoğlu, “Türkiye kentlerinde imar planı değişikliğinin neden olabileceği gayrimenkul değer değişikliği ve değer artış payı uygulamasının hukuki ve mali yönlerden değerlendirilmesi”, İDEALKENT, no. 51, pp. 1–16, Oct. 2026, doi: 10.31198/idealkent.2026979.
ISNAD
Hatipoğlu, İsmail İlhan. “Türkiye Kentlerinde Imar Planı Değişikliğinin Neden Olabileceği Gayrimenkul Değer Değişikliği Ve Değer Artış Payı Uygulamasının Hukuki Ve Mali Yönlerden Değerlendirilmesi”. İDEALKENT. 51 (October 1, 2026): 1-16. https://doi.org/10.31198/idealkent.2026979.
JAMA
1.Hatipoğlu İİ. Türkiye kentlerinde imar planı değişikliğinin neden olabileceği gayrimenkul değer değişikliği ve değer artış payı uygulamasının hukuki ve mali yönlerden değerlendirilmesi. İDEALKENT. 2026;:1–16.
MLA
Hatipoğlu, İsmail İlhan. “Türkiye Kentlerinde Imar Planı Değişikliğinin Neden Olabileceği Gayrimenkul Değer Değişikliği Ve Değer Artış Payı Uygulamasının Hukuki Ve Mali Yönlerden Değerlendirilmesi”. İDEALKENT, no. 51, Oct. 2026, pp. 1-16, doi:10.31198/idealkent.2026979.
Vancouver
1.İsmail İlhan Hatipoğlu. Türkiye kentlerinde imar planı değişikliğinin neden olabileceği gayrimenkul değer değişikliği ve değer artış payı uygulamasının hukuki ve mali yönlerden değerlendirilmesi. İDEALKENT. 2026 Oct. 1;(51):1-16. doi:10.31198/idealkent.2026979