Research Article

İslam Mantık Tarihinde Eşitlik Kıyasını Aristotelesçi Kıyasa İndirgeme Girişimleri

Number: 2026 August 10, 2026
TR EN

İslam Mantık Tarihinde Eşitlik Kıyasını Aristotelesçi Kıyasa İndirgeme Girişimleri

Abstract

Bu çalışma, eşitlik kıyasının (kıyâsü’l-müsâvât) Aristotelesçi kıyasa indirgenmesi girişimlerini İskender, İbn Sînâ ve Tûsî hattında incelemektedir. “A, B’ye eşittir; B, C’ye eşittir; öyleyse A, C’ye eşittir.” biçimindeki çıkarımlar, sonucun öncüllerden zorunlu olarak çıkmasına karşın Aristotelesçi kıyas şekillerine uymamaktadır. Çalışmada İskender’in birleştirme, İbn Sînâ’nın ikame ve Tûsî’nin eş anlamlılık/muadillik ayrımına dayanan düzenleme stratejileri çözümlenmektedir. Yapılan karşılaştırmalı analiz, üç stratejinin ortak yapısal şablonunu (ön-işlem adımı, aksiyom, standart kıyas) ortaya koymakta ve bu ön-işlem adımının Aristotelesçi çerçevenin kendi kurallarıyla meşrulaştırılamadığını, aksine eşitlik bağıntısının geçişkenlik özelliğine dayandığını göstermektedir. Dolayısıyla düzenleme stratejileri bir indirgeme değil, Aristotelesçi kıyas çerçevesinin bağıntısal çıkarımlar karşısındaki yapısal sınırını görünür kılan bir genişletme niteliği taşımaktadır.

Keywords

References

  1. Aristoteles. Birinci Çözümlemeler. çev. Ali Houshiary. Ankara: Dost Kitabevi, 2014.
  2. Barnes, Jonathan. “Logical Form and Logical Matter”. Logical Matters: Essays in Ancient Philosophy II. ed. Maddalena Bonelli. 43-146. Oxford: Clarendon Press, 2012.
  3. Barnes, Jonathan. “A Third Sort of Syllogism: Galen and the Logic of Relations”. Modern Thinkers and Ancient Thinkers içinde. ed. R. W. Sharples. 172-194. Boulder: Westview Press, 1991.
  4. Bochenski, I. M. A History of Formal Logic. çev. ve ed. I. Thomas. New York: Chelsea Publishing Company, 1970.
  5. Çavdar, Mehmet. “Galen’in Mantık Anlayışı ve Mantık-Tıp İlişkisi.” Doktora Tezi, Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2023.
  6. De Morgan, Augustus. Formal Logic: or, The Calculus of Inference. Londra: Taylor and Walton, 1847.
  7. El-Rouayheb, Khaled. Relational Syllogisms and the History of Arabic Logic, 900-1900. Leiden: Brill, 2010. https://doi.org/10.1163/ej.9789004183193.i-296
  8. Emiroğlu, İbrahim. Klasik Mantığa Giriş. Ankara: Elis, 2005.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Systematic Philosophy (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

August 10, 2026

Submission Date

April 15, 2026

Acceptance Date

July 15, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 2026

APA
Büyükada, S. (2026). İslam Mantık Tarihinde Eşitlik Kıyasını Aristotelesçi Kıyasa İndirgeme Girişimleri. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 2026. https://doi.org/10.20486/imad.1930782
AMA
1.Büyükada S. İslam Mantık Tarihinde Eşitlik Kıyasını Aristotelesçi Kıyasa İndirgeme Girişimleri. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 2026;(2026). doi:10.20486/imad.1930782
Chicago
Büyükada, Samet. 2026. “İslam Mantık Tarihinde Eşitlik Kıyasını Aristotelesçi Kıyasa İndirgeme Girişimleri”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, nos. 2026. https://doi.org/10.20486/imad.1930782.
EndNote
Büyükada S (August 1, 2026) İslam Mantık Tarihinde Eşitlik Kıyasını Aristotelesçi Kıyasa İndirgeme Girişimleri. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 2026
IEEE
[1]S. Büyükada, “İslam Mantık Tarihinde Eşitlik Kıyasını Aristotelesçi Kıyasa İndirgeme Girişimleri”, İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, no. 2026, Aug. 2026, doi: 10.20486/imad.1930782.
ISNAD
Büyükada, Samet. “İslam Mantık Tarihinde Eşitlik Kıyasını Aristotelesçi Kıyasa İndirgeme Girişimleri”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 2026 (August 1, 2026). https://doi.org/10.20486/imad.1930782.
JAMA
1.Büyükada S. İslam Mantık Tarihinde Eşitlik Kıyasını Aristotelesçi Kıyasa İndirgeme Girişimleri. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 2026. doi:10.20486/imad.1930782.
MLA
Büyükada, Samet. “İslam Mantık Tarihinde Eşitlik Kıyasını Aristotelesçi Kıyasa İndirgeme Girişimleri”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, no. 2026, Aug. 2026, doi:10.20486/imad.1930782.
Vancouver
1.Samet Büyükada. İslam Mantık Tarihinde Eşitlik Kıyasını Aristotelesçi Kıyasa İndirgeme Girişimleri. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 2026 Aug. 1;(2026). doi:10.20486/imad.1930782