Research Article

Mecelle Arefesinde Fetvâhâne’de Şerʻî Temyiz: Kurumsal Yapı ve Yargısal Pratik

Number: 2026 July 22, 2026
EN TR

Mecelle Arefesinde Fetvâhâne’de Şerʻî Temyiz: Kurumsal Yapı ve Yargısal Pratik

Abstract

19. yüzyılın ikinci yarısı, Osmanlı hukuk sisteminde şerʻî yargılama usulünün kurumsallaşması ve temyiz mekanizmasının modern bir yapıya bürünmesi açısından kritik bir dönemi temsil eder. Bu çalışma söz konusu kurumsallaşma sürecindeki şerʻî temyiz uygulamasının erken versiyonunu (Mecelle öncesi) birkaç dava özelinde göstermeyi hedeflemektedir. Ele alınan davalar şerʻî temyiz uygulamasının tam anlamıyla kanunlaşmadığı dönemlere ait olması hasebiyle sonraki sürecin tüm sınırlamalarına tabi değildir. Bununla beraber bu dönemin incelenmesi, 1876’da yayınlanan Mecelle’deki kanun yolu maddeleriyle başlayıp 1917’de Usûl-i Muhâkeme-i Şerʻiyye Kararnamesi ile tamamlanan sürecin tarihsel temellerini anlamak açısından büyük önem arz etmektedir. Çalışma sonucunda Mecelle ile başlayan sürecin aslında öncesindeki uygulamaların bir bakıma devamı olduğu, Mecelle’nin temyiz söz konusu olduğunda tam anlamıyla bir kırılma olmadığı tespit edilmiştir. Bununla beraber Mecelle sonrasında artan temyiz başvuruları, şerʻî temyiz kurallarının netleşmesinde etkili olmuştur. Bu çalışma son dönem Osmanlı hukukunda temyiz faaliyetini icra eden iki kurumdan biri olan Fetvâhâne’nin Mecelle öncesindeki temyiz faaliyetine odaklanmaktadır.

Keywords

Ethical Statement

Bu çalışma İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde 2025 yılında tamamlanmış olan “Meclis-i Tedkîkât-ı Şerʻiyye Defterleri Çerçevesinde 19. Yüzyıl Osmanlı Şerʻiyye Mahkemelerinde Temyiz Usulü” başlıklı doktora tezinden üretilmiştir.

References

  1. Ahmed Asım - Mahmud Celaleddin (ed.). Evâmir ve Mukarrerât-ı Şer’iyye Mecmuası. Dersaadet: Matbaa-i Osmaniye, 1330.
  2. Akgündüz, Ahmed. “İ’lâm”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 22/72-73. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
  3. Akyıldız, Ali. Osmanlı Merkez Bürokrasisi. İstanbul: Timaş Yayınları, 2018.
  4. Ali Haydar. Kitâbü’l-Mebâhisi’l-Mühimme fi’t-Tatbîkâti’ş-Şer’iyye ve’l-Hukûkiyye. İstanbul: Şirket-i Mürettibiyye, 1340.
  5. Ali Haydar. Tatbikât-ı Şer’iyye Dersi. Dârü’l-Hilâfe: Matbaa-i Âmire, 1333.
  6. Ayar, Talip. Osmanlı Devletinde Fetvâ Eminliği (1826-1922). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2014.
  7. Ekinci, Ekrem Buğra. Tanzimat Sonrası Osmanlı Hukukunda Kanun Yolları. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi,1996.
  8. Gümrükçüoğlu, Saliha Okur. Cerîde-i İlmiyye’deki Bozma Kararlarının Hukuki Tahlili. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2001.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Islamic Law

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 22, 2026

Submission Date

April 15, 2026

Acceptance Date

June 30, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 2026

APA
Tüfekçioğlu, M. S. (2026). Mecelle Arefesinde Fetvâhâne’de Şerʻî Temyiz: Kurumsal Yapı ve Yargısal Pratik. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 2026. https://doi.org/10.20486/imad.1931189
AMA
1.Tüfekçioğlu MS. Mecelle Arefesinde Fetvâhâne’de Şerʻî Temyiz: Kurumsal Yapı ve Yargısal Pratik. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 2026;(2026). doi:10.20486/imad.1931189
Chicago
Tüfekçioğlu, Muhammet Selman. 2026. “Mecelle Arefesinde Fetvâhâne’de Şerʻî Temyiz: Kurumsal Yapı Ve Yargısal Pratik”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, nos. 2026. https://doi.org/10.20486/imad.1931189.
EndNote
Tüfekçioğlu MS (July 1, 2026) Mecelle Arefesinde Fetvâhâne’de Şerʻî Temyiz: Kurumsal Yapı ve Yargısal Pratik. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 2026
IEEE
[1]M. S. Tüfekçioğlu, “Mecelle Arefesinde Fetvâhâne’de Şerʻî Temyiz: Kurumsal Yapı ve Yargısal Pratik”, İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, no. 2026, July 2026, doi: 10.20486/imad.1931189.
ISNAD
Tüfekçioğlu, Muhammet Selman. “Mecelle Arefesinde Fetvâhâne’de Şerʻî Temyiz: Kurumsal Yapı Ve Yargısal Pratik”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 2026 (July 1, 2026). https://doi.org/10.20486/imad.1931189.
JAMA
1.Tüfekçioğlu MS. Mecelle Arefesinde Fetvâhâne’de Şerʻî Temyiz: Kurumsal Yapı ve Yargısal Pratik. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 2026. doi:10.20486/imad.1931189.
MLA
Tüfekçioğlu, Muhammet Selman. “Mecelle Arefesinde Fetvâhâne’de Şerʻî Temyiz: Kurumsal Yapı Ve Yargısal Pratik”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, no. 2026, July 2026, doi:10.20486/imad.1931189.
Vancouver
1.Muhammet Selman Tüfekçioğlu. Mecelle Arefesinde Fetvâhâne’de Şerʻî Temyiz: Kurumsal Yapı ve Yargısal Pratik. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 2026 Jul. 1;(2026). doi:10.20486/imad.1931189