Research Article

Kareden Forma: Ma‘kıli Yazının Yapısal İlkeleri ve Fon-Figür İlişkisi

Number: 2026 September 2, 2026
TR EN

Kareden Forma: Ma‘kıli Yazının Yapısal İlkeleri ve Fon-Figür İlişkisi

Abstract

Çalışmada, İslam yazı sanatı içerisinde geometrik yapısı ve modüler kurgusu ile öne çıkan Ma‘kıli yazının tasarım özellikleri incelenmiştir. Ma‘kıli yazının geometrik ve modüler kuruluşuna yönelik çalışmaların sınırlı olması, kompozisyonların hangi tasarım ilkeleri doğrultusunda biçimlendiğinin açıklanmasını ve farklı dönemlere ait örneklerin ortak ölçütlerle karşılaştırılmasını güçleştirmektedir. Araştırmanın temel problemi, Ma‘kıli yazının tarihsel ve mimari kullanımının bilinmesine rağmen, bu yazıyı meydana getiren geometrik kuruluş sisteminin yeterince ortaya konulamamış olmasıdır. Bu doğrultuda araştırma, Ma‘kıli yazıyı yalnızca geleneksel bir yazı türü olarak değil, belirli kurallara dayalı sistematik bir tasarım modeli olarak değerlendirmeyi ve alana tasarım odaklı yeni bir bakış açısı kazandırmayı amaçlamaktadır. Araştırma nitel yöntem kapsamında yürütülmüş; yazma eserler ve mimari uygulamalardan seçilen örnekler kareli sistem üzerinden yeniden analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, Ma‘kıli yazının kare temelli modüler bir düzen üzerine kurulduğunu; noktanın ölçü, ayırt edicilik ve bazı örneklerde kompozisyon dengesini destekleyen yardımcı bir unsur olarak işlev gördüğünü göstermektedir.

Keywords

References

  1. Acar, Şinasi. “Mimarlıkta Kullanılan Satrançlı Yazı ‘Ma‘kıli’”. Yapı 346 (Eylül 2010), 108-113.
  2. Acar, Şinasi. Osmanlı’dan Bugüne Gözümüzden Kaçanlar. İstanbul: YEM Yayın, 2013.
  3. Alper Altın. “İslam Sanatında Ma‘kılî Yazının Tanımı ve Tipolojisi: Yeni Bir Yaklaşım”. 26. Orta Çağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Kitabı. ed. Candan Ülkü. 887-916. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları, 2024. https://doi.org/10.32704/9789751751683.2024.0073
  4. Arnheim, Rudolf. Art and Visual Perception: A Psychology of the Creative Eye. Berkeley: University of California Press, Revised Edition, 1974.
  5. Aslanapa, Oktay. Anadolu’da İlk Türk Mimarisi: Başlangıcı ve Gelişmesi. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 1991
  6. Bakırer, Ömür. “Kûfî Yazıda Geometrik Yorumlar Üzerine Bir Deneme”. Arkeoloji-Sanat Tarihi Dergisi 1 (1982), 1-20.
  7. Bakırer, Ömür. Selçuklu Öncesi ve Selçuklu Dönemi Anadolu Mimarisinde Tuğla Kullanımı. 2 Cilt. Ankara: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yayınları, 1981.
  8. Behrens, Roy R. “Art, Design and Gestalt Theory”. Leonardo 31/4 (1998), 299-303.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Islamic Arts

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 2, 2026

Submission Date

May 12, 2026

Acceptance Date

August 3, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: 2026

APA
Çakır, Ş. (2026). Kareden Forma: Ma‘kıli Yazının Yapısal İlkeleri ve Fon-Figür İlişkisi. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 2026. https://doi.org/10.20486/imad.1950053
AMA
1.Çakır Ş. Kareden Forma: Ma‘kıli Yazının Yapısal İlkeleri ve Fon-Figür İlişkisi. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 2026;(2026). doi:10.20486/imad.1950053
Chicago
Çakır, Şerife. 2026. “Kareden Forma: Ma‘kıli Yazının Yapısal İlkeleri Ve Fon-Figür İlişkisi”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, nos. 2026. https://doi.org/10.20486/imad.1950053.
EndNote
Çakır Ş (September 1, 2026) Kareden Forma: Ma‘kıli Yazının Yapısal İlkeleri ve Fon-Figür İlişkisi. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 2026
IEEE
[1]Ş. Çakır, “Kareden Forma: Ma‘kıli Yazının Yapısal İlkeleri ve Fon-Figür İlişkisi”, İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, no. 2026, Sept. 2026, doi: 10.20486/imad.1950053.
ISNAD
Çakır, Şerife. “Kareden Forma: Ma‘kıli Yazının Yapısal İlkeleri Ve Fon-Figür İlişkisi”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 2026 (September 1, 2026). https://doi.org/10.20486/imad.1950053.
JAMA
1.Çakır Ş. Kareden Forma: Ma‘kıli Yazının Yapısal İlkeleri ve Fon-Figür İlişkisi. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 2026. doi:10.20486/imad.1950053.
MLA
Çakır, Şerife. “Kareden Forma: Ma‘kıli Yazının Yapısal İlkeleri Ve Fon-Figür İlişkisi”. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, no. 2026, Sept. 2026, doi:10.20486/imad.1950053.
Vancouver
1.Şerife Çakır. Kareden Forma: Ma‘kıli Yazının Yapısal İlkeleri ve Fon-Figür İlişkisi. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi. 2026 Sep. 1;(2026). doi:10.20486/imad.1950053