Research Article

Kentsel Hafızada Mimari Bir İz: Adapazarı İslam Ticaret Bankası

Volume: 19 Number: 2 March 1, 2026
TR EN

Kentsel Hafızada Mimari Bir İz: Adapazarı İslam Ticaret Bankası

Abstract

Osmanlı Dönemi Türkiye’sinde, gayrimüslim bankerlerin banka kurma girişimlerinin yoğunlukla görüldüğü 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başlarında “Millî İktisat” politikası kapsamında “Millî Bankacılık” düşüncesi oluşmaya başlamıştır. Bu düşüncenin uygulamaya konulmasının ilk örneklerinden biri de Adapazarı İslâm Ticaret Bankası’nın kurulması olmuştur. Osmanlı Dönemi’nde ilk kez şahsî teşebbüs ve millî sermayeyle mahalli bir şirket olarak kurulan banka, aynı fonksiyonla Cumhuriyet Dönemi’ne geçerken ulusal çapta mali bir kuruma evrilmiş, yapılan düzenlemeler ile 2000’lerin başına kadar faaliyetini sürdürerek, bu özellikteki iki bankadan biri olmuştur. Çalışmada, Adapazarı kent merkezindeki tarihî banka binasının, ekonomik ve kültürel faaliyetlerin aralıksız 88 yıl sürdürüldüğü dönem ve sonrasında 23 yıllık terk edilmişliğin ardından, Adapazarı Ticaret Müzesi’ne (ATİM) dönüşümü mimari perspektifte ele alınmıştır. Araştırma yöntemi, literatür ve arşiv taraması ile ulaşılabilen kaynakların incelenmesi, saha ziyareti ve yerinde gözlem çalışmalarıyla verilerin toplanması, restorasyon projesi müellifinden proje bilgileri edinilmesi ve özgün bilgilerin derlenmesi faaliyetlerini içermiştir. Yapı sürecinin mimari yönüne ilişkin bilimsel bir çalışma yapılmamış olması, kent tarihi açısından bir eksiklik olarak saptanmıştır. Yapının süreç içinde kazandığı değerleri ve yüklendiği misyonları, yaşanmışlıkların derlenmiş bir sonucu olarak ortaya koyan bu çalışmada, kentsel hafızanın sürdürülebilirliğine katkı sağlanması amaçlanmıştır.

Keywords

References

  1. Adapazarı Ticaret Müzesi Arşivi. (2024). Adapazarı Ticaret Müzesi, Adapazarı.
  2. Annuaire Oriental, Commerce, Industrie, Administration, Magistrature de L'orient. (1913). Annuaire Oriental, Commerce, Industrie, Administration, Magistrature de L'orient.
  3. Artun, T. (1980). İşlevi, Gelişimi, Özellikleri ve Sorunlarıyla Türkiye’de Bankacılık. Tekin Yayınevi.
  4. Aslanoğlu, İ. (1980). Erken Cumhuriyet Dönemi Mimarlığı (1923-1938). Ankara: ODTÜ Mimarlık Fakültesi Yayınları.
  5. Atalay, M. (1954). Türk Millî Bankacılığı (Bankacılık ve Tarihçesi). Yıldız Matbaası.
  6. Atasoy, S. (2014). Yumuşak Zeminlerde Yapılan Betonarme Binaların Deprem Davranışına Bodrum Kat Etkisi (Yüksek Lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü). YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  7. Ayvaz, E. (2025). Adapazarı Ticaret Müzesi: Sakarya'nın Bankacılık ve Ticaret Tarihine Işık Tutuyor. Anadolu Ajansı. Erişim adresi: https://www.aa.com.tr/tr/kultur/adapazari-ticaret-muzesi-sakaryanin-bankacilik-ve-ticaret-tarihine-isik-tutuyor/3605371
  8. Balcıoğlu, T. (1952). Adapazarı Tarihi Ve Coğrafyası. Işıl Matbaası.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Architectural Heritage and Conservation

Journal Section

Research Article

Publication Date

March 1, 2026

Submission Date

March 7, 2025

Acceptance Date

February 25, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 19 Number: 2

APA
Saraylı, M. N., & Demir, İ. H. (2026). Kentsel Hafızada Mimari Bir İz: Adapazarı İslam Ticaret Bankası. Kent Akademisi, 19(2), 1-23. https://doi.org/10.35674/kent.1653512
AMA
1.Saraylı MN, Demir İH. Kentsel Hafızada Mimari Bir İz: Adapazarı İslam Ticaret Bankası. Urban Academy. 2026;19(2):1-23. doi:10.35674/kent.1653512
Chicago
Saraylı, Melike Nur, and İsmail Hakkı Demir. 2026. “Kentsel Hafızada Mimari Bir İz: Adapazarı İslam Ticaret Bankası”. Kent Akademisi 19 (2): 1-23. https://doi.org/10.35674/kent.1653512.
EndNote
Saraylı MN, Demir İH (March 1, 2026) Kentsel Hafızada Mimari Bir İz: Adapazarı İslam Ticaret Bankası. Kent Akademisi 19 2 1–23.
IEEE
[1]M. N. Saraylı and İ. H. Demir, “Kentsel Hafızada Mimari Bir İz: Adapazarı İslam Ticaret Bankası”, Urban Academy, vol. 19, no. 2, pp. 1–23, Mar. 2026, doi: 10.35674/kent.1653512.
ISNAD
Saraylı, Melike Nur - Demir, İsmail Hakkı. “Kentsel Hafızada Mimari Bir İz: Adapazarı İslam Ticaret Bankası”. Kent Akademisi 19/2 (March 1, 2026): 1-23. https://doi.org/10.35674/kent.1653512.
JAMA
1.Saraylı MN, Demir İH. Kentsel Hafızada Mimari Bir İz: Adapazarı İslam Ticaret Bankası. Urban Academy. 2026;19:1–23.
MLA
Saraylı, Melike Nur, and İsmail Hakkı Demir. “Kentsel Hafızada Mimari Bir İz: Adapazarı İslam Ticaret Bankası”. Kent Akademisi, vol. 19, no. 2, Mar. 2026, pp. 1-23, doi:10.35674/kent.1653512.
Vancouver
1.Melike Nur Saraylı, İsmail Hakkı Demir. Kentsel Hafızada Mimari Bir İz: Adapazarı İslam Ticaret Bankası. Urban Academy. 2026 Mar. 1;19(2):1-23. doi:10.35674/kent.1653512

Urban Academy | Journal of Urban Culture and Management / Kent Akademisi | Kent Kültürü ve Yönetimi Dergisi
Information, Communication, Art and Media Network (ICAM Network) | www.icamnetwork.net
Address: Ahmet Emin Fidan Culture and Research Center, Evkaf Neigh. No: 34 Fatsa Ordu
Tel: +90452 310 20 30 | Publication Group Mail: info@icamnetwork.net | Journal Mail:  editor@kentakademisi.com