Research Article

Küresel Dalış Turizmi Literatürüne Derin Bir Bakış

Volume: 19 Number: 2 March 3, 2026
EN TR

Küresel Dalış Turizmi Literatürüne Derin Bir Bakış

Öz

Bu çalışma; 1985-2024 yılları arasında Web of Science Core Collection veri tabanında yer alan 364 akademik çalışmanın bibliyometrik analiz yoluyla, dalış turizmi alanının yapısını, gelişim sürecini ve temel araştırma eğilimlerini ortaya koymaktadır. R tabanlı bibliometrix paketi aracılığıyla gerçekleştirilen analizlerde; yayın performansı, yazar üretkenliği, uluslararası iş birlikleri, en çok atıf alan çalışmalar, anahtar kelime dağılımları, eş-atıf ve eş-dizimlilik ağları detaylı biçimde değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, dalış turizmi literatürünün özellikle 2013 sonrası dönemde, belirgin bir ivme kazandığını ve yıllık ortalama %7,7’lik bir bileşik büyüme oranına sahip olduğunu göstermektedir. Yayınların %71’inin son on yıl içinde üretilmiş olması, alanın güncel akademik ilgiyi cezbettiğini ve bilimsel olgunluk evresine ulaştığını ortaya koymaktadır. Buzzacott, Giglio, Dimmock ve Musa gibi isimler en üretken araştırmacılar olarak öne çıkarken; Avustralya hem yayın sayısı hem de uluslararası iş birliği düzeyi açısından lider konumdadır. Atıf analizleri, dalış turizmi araştırmalarının temel olarak iki eksende şekillendiğini göstermektedir: Çevresel etkiler (özellikle mercan resiflerinin korunması, dalışın ekosistem üzerindeki etkileri) ve sosyoekonomik katkılar (turizm geliri, yerel topluluklar üzerindeki etkiler, sürdürülebilir kullanım). Kelime bulutu ve eş-dizimlilik ağı analizleri de bu yapıyı desteklemekte; "recreational diving", "marine protected areas", "management", "conservation" ve "economic value" gibi kavramların öne çıktığını göstermektedir. Ancak eş-atıf analizleri, çevresel koruma odaklı çalışmalar ile sosyoekonomik perspektife sahip yayınların hâlen görece ayrı kümelerde yer aldığını ve disiplinlerarası bütünleşmenin henüz sınırlı kaldığını da ortaya koymaktadır. Bu bağlamda çalışma, yalnızca dalış turizmi alanının mevcut durumu hakkında bilgi vermekle kalmayıp, aynı zamanda alanın araştırma gündemindeki boşluklara ve potansiyel gelişim alanlarına da işaret etmektedir. Özellikle, çevresel sürdürülebilirlik ile yerel ekonomik kalkınma arasında denge kurmayı amaçlayan daha bütüncül, çok disiplinli araştırmalara duyulan ihtiyaç dikkat çekmektedir. Bununla birlikte, çalışmanın yalnızca Web of Science veri tabanındaki İngilizce yayınlarla sınırlı olması, daha kapsayıcı gelecek araştırmalar için bir sınırlılık olarak değerlendirilmektedir. Çok dilli ve farklı veritabanlarını içeren analizlerin, alana ilişkin daha geniş bir perspektif sunabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Supporting Institution

This work is financed by national funds through FCT - Foundation for Science and Technology, IP, under the Project CiTUR UID/04470/2025.

Project Number

UIDB/04470/2020

References

  1. Anderson, R. C., Adam, M. S., Kitchen-Wheeler, A. M., & Stevens, G. (2011). Extent and economic value of manta ray watching in Maldives. Tourism in Marine Environments, 7(1), 15–27. https://doi.org/10.3727/154427310X12826772784793
  2. Aria, M., & Cuccurullo, C. (2017). bibliometrix: An R-tool for comprehensive science mapping analysis. Journal of Informetrics , 11(4), 959-975. https://doi.org/10.1016/j.joi.2017.08.007
  3. Barker, N. H., & Roberts, C. M. (2004). Scuba diver behaviour and the management of diving impacts on coral reefs. Biological Conservation, 120(4), 481-489. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2004.03.021
  4. Blackman, A., Naranjo, M. A., Robalino, J., Alpízar, F., & Rivera, J. (2014). Does tourism eco-certification pay? Costa Rica's Blue Flag program. World Development, 58, 41-52. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2013.12.002
  5. Can, Y., & Gaberli, Ü. (2020). Sualtı dalışında kullanılan dijital teknolojilerin deniz turizmine etkisi: Bir yazın taraması. 5. Ulusal Deniz Turizmi Sempozyumu “Dijital Dönüşüm” Bildiri Kitabı içinde. İzmir, Türkiye. https://doi.org/10.18872/0.2020.47
  6. Cater, C., & Cater, E. (2007). Marine ecotourism: Between the devil and the deep blue sea. CABI.
  7. Chen, T., Chan, J., & Gollakota, S. (2023). Underwater 3D positioning on smart devices. In Proceedings of the ACM SIGCOMM 2023 Conference (pp. 1–16). ACM. https://doi.org/10.1145/3603269.3604851
  8. Cisneros-Montemayor, A. M., Barnes-Mauthe, M., Al-Abdulrazzak, D., Navarro-Holm, E., & Sumaila, U. R. (2013). Global economic value of shark ecotourism: Implications for conservation. Oryx, 47(3), 381–388. https://doi.org/10.1017/S0030605312001718

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Recreation, Leisure and Tourism Geography

Journal Section

Research Article

Publication Date

March 3, 2026

Submission Date

June 28, 2025

Acceptance Date

March 3, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 19 Number: 2

APA
Yılmaz, E. (2026). Küresel Dalış Turizmi Literatürüne Derin Bir Bakış. Kent Akademisi, 19(2), 1-19. https://doi.org/10.35674/kent.1729428

International Refereed and Indexed Journal of Urban Culture and Management | Kent Kültürü ve Yönetimi Uluslararası Hakemli İndeksli Dergi
Information, Communication, Culture, Art and Media Services (ICAM Network) | www.icamnetwork.net
Address: Ahmet Emin Fidan Culture and Research Center, Evkaf Neigh. No: 34 Fatsa Ordu
Tel: +90452 310 20 30 Faks: +90452 310 20 30 | E-Mail: (int): info@icamnetwork.net | (TR) bilgi@icamnetwork.net