Küresel Dalış Turizmi Literatürüne Derin Bir Bakış

This study employs bibliometric methods to examine the structure, evolution, and principal research trends of diving tourism by analysing 364 academic publications indexed in the Web of Science Core Collection from 1985 to 2024. Using the R-based bibliometrix package, we assessed publication performance, author productivity, international collaborations, highly cited works, keyword distributions, co-citation patterns, and co-word networks. Findings reveal that the literature experienced a marked acceleration after 2013, displaying an average compound annual growth rate of 7.7 per cent; notably, 71 per cent of all publications appeared in the past decade, signalling the field’s entry into a mature phase of scholarly attention. Buzzacott, Giglio, Dimmock, and Musa emerge as the most prolific authors, while Australia leads both in publication volume and cross-national collaboration. Citation analyses indicate that research clusters around two core axes: (i) environmental impacts—particularly coral-reef conservation and the ecological effects of diving—and (ii) socio-economic contributions, including tourism revenues, community benefits, and sustainable use. Keyword and co-word analyses reinforce this dual focus, highlighting terms such as “recreational diving,” “marine protected areas,” “management,” “conservation,” and “economic value.” Co-citation mapping, however, shows that environmentally oriented studies and socio-economic perspectives remain only partially integrated, underscoring a need for deeper interdisciplinary synthesis. Beyond charting the current state of knowledge, this study identifies gaps and future research opportunities—especially integrative work that reconciles environmental sustainability with local economic development. Finally, the exclusive reliance on English-language Web of Science records constitutes a limitation; broader, multilingual databases would yield a more comprehensive view of the global discourse.

Bu çalışma; 1985-2024 yılları arasında Web of Science Core Collection veri tabanında yer alan 364 akademik çalışmanın bibliyometrik analiz yoluyla, dalış turizmi alanının yapısını, gelişim sürecini ve temel araştırma eğilimlerini ortaya koymaktadır. R tabanlı bibliometrix paketi aracılığıyla gerçekleştirilen analizlerde; yayın performansı, yazar üretkenliği, uluslararası iş birlikleri, en çok atıf alan çalışmalar, anahtar kelime dağılımları, eş-atıf ve eş-dizimlilik ağları detaylı biçimde değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, dalış turizmi literatürünün özellikle 2013 sonrası dönemde, belirgin bir ivme kazandığını ve yıllık ortalama %7,7’lik bir bileşik büyüme oranına sahip olduğunu göstermektedir. Yayınların %71’inin son on yıl içinde üretilmiş olması, alanın güncel akademik ilgiyi cezbettiğini ve bilimsel olgunluk evresine ulaştığını ortaya koymaktadır. Buzzacott, Giglio, Dimmock ve Musa gibi isimler en üretken araştırmacılar olarak öne çıkarken; Avustralya hem yayın sayısı hem de uluslararası iş birliği düzeyi açısından lider konumdadır. Atıf analizleri, dalış turizmi araştırmalarının temel olarak iki eksende şekillendiğini göstermektedir: Çevresel etkiler (özellikle mercan resiflerinin korunması, dalışın ekosistem üzerindeki etkileri) ve sosyoekonomik katkılar (turizm geliri, yerel topluluklar üzerindeki etkiler, sürdürülebilir kullanım). Kelime bulutu ve eş-dizimlilik ağı analizleri de bu yapıyı desteklemekte; "recreational diving", "marine protected areas", "management", "conservation" ve "economic value" gibi kavramların öne çıktığını göstermektedir. Ancak eş-atıf analizleri, çevresel koruma odaklı çalışmalar ile sosyoekonomik perspektife sahip yayınların hâlen görece ayrı kümelerde yer aldığını ve disiplinlerarası bütünleşmenin henüz sınırlı kaldığını da ortaya koymaktadır. Bu bağlamda çalışma, yalnızca dalış turizmi alanının mevcut durumu hakkında bilgi vermekle kalmayıp, aynı zamanda alanın araştırma gündemindeki boşluklara ve potansiyel gelişim alanlarına da işaret etmektedir. Özellikle, çevresel sürdürülebilirlik ile yerel ekonomik kalkınma arasında denge kurmayı amaçlayan daha bütüncül, çok disiplinli araştırmalara duyulan ihtiyaç dikkat çekmektedir. Bununla birlikte, çalışmanın yalnızca Web of Science veri tabanındaki İngilizce yayınlarla sınırlı olması, daha kapsayıcı gelecek araştırmalar için bir sınırlılık olarak değerlendirilmektedir. Çok dilli ve farklı veritabanlarını içeren analizlerin, alana ilişkin daha geniş bir perspektif sunabileceği düşünülmektedir.