Research Article

Dijital Yerli’lerin Yapay Zekâ Bağımlılığı Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından Analizi

Volume: 19 Number: 8 November 2, 2026
TR EN

Dijital Yerli’lerin Yapay Zekâ Bağımlılığı Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından Analizi

Abstract

21. yüzyılda üretken yapay zekâ (YZ) sistemlerinin yaygınlaşması, bireylerin kontrolü yitirdiği ve sistemlere aşırı güven duyduğu “yapay zekâ bağımlılığı” (YZB ) sorununu ortaya çıkarmıştır. Teknolojinin içine doğan dijital yerliler, bu araçları vücutlarının bir uzantısı olarak gördükleri için en yüksek risk grubundadır. Bu çalışma, dijital yerli gençlerin YZ ile kurdukları simbiyotik etkileşimi çözümlemeyi ve bu teknolojik entegrasyonun potansiyel bağımlılık üzerindeki etkilerini bazı değişkenler ışığında analiz etmeyi hedeflemektedir. Araştırmada, nicel (407 öğrenciye anket) ve nitel (10 öğrenciyle mülakat) verilerin birlikte değerlendirildiği karma yöntem (mixed method) benimsenmiştir. Verilerin analizinde, SPSS 26.0 programı kullanılarak T-Testi ve ANOVA analizleri yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, katılımcıların genel bağımlılık düzeyi düşük (X̄=2,22) saptanmış olsa da yaş ve eğitim düzeyi azaldıkça bağımlılık riskinin arttığı tespit edilmiştir. Ayrıca, günlük 10 saat üzeri YZ kullanımı ve GitHub Copilot gibi teknik yapay zekâ araçların tercihi, bağımlılığı derinleştiren faktörlerdir. Ayrıca, gençlerin “YZ konusunda güncel kalma” isteği, literatürde “fomai” (yapay zekâyı kaçırma korkusu) olarak tanımlanan kaygıyı beslemektedir. Bugün YZ dijital yerliler için sadece bir araç değil, bilişsel süreçlere eklemlenen bir “ortak” hâline gelmiştir. Bu simbiyotik ilişkinin gelecekte eleştirel düşünme ve bağımsız karar verme yetilerini köreltme riski taşıdığı, bu nedenle başta dijital yerliler olmak üzere, tüm kesimlere dijital okuryazarlık eğitimlerinin verilmesi ve YZ etiğine farkındalık oluşturulması yönünde girişimler önerilmektedir.

Keywords

Supporting Institution

Herhangi bir finansal destek alınmamıştır.

Project Number

YOK

Ethical Statement

Bu çalışma için Malatya Turgut Özal Üniversitesi Rektörlüğü Sosyal ve Beşerî Bilimler Araştırma Etik Kurulu’nun 18.12.2025 tarihinde yapılan Etik Kurul Toplantısı’nın 40 sayılı etik kurul izni ile etik kurul izni alınmıştır. Yazar, çalışmada kullanılan tüm kaynakların doğruluğundan ve uygun biçimde gösterilmesinden sorumlu olduğunu kabul etmektedir.

Thanks

Teşekkür edilecek kişi veya kurum bulunmamaktadır.

References

  1. Adaş, E., & Erbay, B. (2022). Yapay zekâ sosyolojisi üzerine bir değerlendirme. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), 326-337. https://doi.org/10.21547/jss.991383.
  2. Akkurt, S. S. (2019). Yapay zekânın otonom davranışlarından kaynaklanan hukukî sorumluluk. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi(13), 39-59. https://doi.org/10.18771/mdergi.581875
  3. Araujo, T., Helberger, N., Kruikemeier, S. & De Vreese, CH (2020). Yapay zekâya güveniyoruz? Yapay zekânın otomatik karar verme sürecine ilişkin algıları. AI ve Toplum, 35 (3), 611–623. https://doi.org/10.1007/s00146-019-00931-wZhan vd, 2023.
  4. Arslantürk, Z. (1999). Araştırma Metod ve Teknikleri, İfav Yayınları.
  5. Bayramoğlu, G., & Gültekin, F. (2023). Z kuşağının sosyal medya bağımlılığının yaşam doyumu üzerine etkisi (The effects of socıal media addiction of generatıon z on life satisfaction). Turkuaz Uluslararası Sosyo-Ekonomik Stratejik Araştırmalar Dergisi, 5 (1), 27-53.].
  6. Beyaz Özbey, İ. (2022). Dijitalleşme, sosyal medya ve risk toplumu. İMGELEM, 6 (10): 141-158.
  7. Bozdağ Tulum, A. & Kaya, Y. (2023). Sanal sosyal ağ aidiyeti ve dijital yerli gençlik. Sosyolojik Düşün , 8 (2), 165-191. https://doi.org/10.37991/sosdus.1312535
  8. Bozdağ Tulum, A. (2025). Yapay zekâ : olanaklar ve riskler. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(1), 303-326. https://doi.org/10.17679/inuefd.1552261

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Sociology (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

November 2, 2026

Submission Date

December 26, 2025

Acceptance Date

October 15, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 19 Number: 8

APA
Bozdağ Tulum, A. (2026). Dijital Yerli’lerin Yapay Zekâ Bağımlılığı Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından Analizi. Kent Akademisi, 19(8), 1-19. https://doi.org/10.35674/kent.1849913
AMA
1.Bozdağ Tulum A. Dijital Yerli’lerin Yapay Zekâ Bağımlılığı Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından Analizi. Urban Academy. 2026;19(8):1-19. doi:10.35674/kent.1849913
Chicago
Bozdağ Tulum, Arzu. 2026. “Dijital Yerli’lerin Yapay Zekâ Bağımlılığı Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından Analizi”. Kent Akademisi 19 (8): 1-19. https://doi.org/10.35674/kent.1849913.
EndNote
Bozdağ Tulum A (November 1, 2026) Dijital Yerli’lerin Yapay Zekâ Bağımlılığı Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından Analizi. Kent Akademisi 19 8 1–19.
IEEE
[1]A. Bozdağ Tulum, “Dijital Yerli’lerin Yapay Zekâ Bağımlılığı Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından Analizi”, Urban Academy, vol. 19, no. 8, pp. 1–19, Nov. 2026, doi: 10.35674/kent.1849913.
ISNAD
Bozdağ Tulum, Arzu. “Dijital Yerli’lerin Yapay Zekâ Bağımlılığı Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından Analizi”. Kent Akademisi 19/8 (November 1, 2026): 1-19. https://doi.org/10.35674/kent.1849913.
JAMA
1.Bozdağ Tulum A. Dijital Yerli’lerin Yapay Zekâ Bağımlılığı Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından Analizi. Urban Academy. 2026;19:1–19.
MLA
Bozdağ Tulum, Arzu. “Dijital Yerli’lerin Yapay Zekâ Bağımlılığı Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından Analizi”. Kent Akademisi, vol. 19, no. 8, Nov. 2026, pp. 1-19, doi:10.35674/kent.1849913.
Vancouver
1.Arzu Bozdağ Tulum. Dijital Yerli’lerin Yapay Zekâ Bağımlılığı Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından Analizi. Urban Academy. 2026 Nov. 1;19(8):1-19. doi:10.35674/kent.1849913

Urban Academy | Journal of Urban Culture and Management
Information, Communication, Art and Media Network (ICAM Network) | www.icamnetwork.net
Address: Ahmet Emin Fidan Culture and Research Center, Evkaf Neigh. No: 34 Fatsa Ordu
Tel: +90452 310 20 30 | Publication Group Mail: info@icamnetwork.net | Journal Mail:  editor@kentakademisi.com