Research Article

Eski Çağ’da Bingöl Coğrafyasının Tarihsel ve Kültürel Dinamikleri

Volume: 19 Number: 8 October 24, 2026
TR EN

Eski Çağ’da Bingöl Coğrafyasının Tarihsel ve Kültürel Dinamikleri

Abstract

Bu çalışmada tarih öncesi dönemlerin erken safhalarından başlayarak Bingöl coğrafyasında insan yaşamına dair izler araştırılmıştır. Paleolitik Çağ’da Doğu Anadolu coğrafyasında ortaya çıkan sosyokültürel gelişmelere benzer unsurlar, araştırma sahasında da tespit edilmiştir. Bölgeler arası obsidyen ticaretinde Neolitik Çağ’da Bingöl coğrafyası önemli bir merkez işlevini görmüştür. Kalkolitik Çağ’la birlikte Doğu Anadolu coğrafyasında yaşanmışlıklara dair ciddi bir bilgi artışı söz konusu olmuştur. Bunun en önemli nedeni sahanın Kalkolitik Çağ’da yoğun bir şekilde iskâna sahne olmasıdır. Bu eksende Bingöl coğrafyası Kalkolitik Çağ’da Mezopotamya kökenli kültürlerin yayılımı alanı içerisinde yer almıştır. Tunç Çağlarının erken evrelerinde ise araştırma sahası Karaz kültürünün etkilerini yansıtmıştır. Oldukça geniş coğrafyalara doğru yayılım gösteren bu kültürel paradigma, kendine özgü seramik buluntuları, mimari dokusu ve ölü gömme gelenekleri gibi maddi kültür buluntuları ile ön plana çıkmaktadır. Tunç Çağı’nın sonlarına doğru Hitit varlığıyla birlikte sahada savaş, yağma ve işgal gibi pratikler gözlemlenmeye başlanmıştır. Hitit İmparatorluğu’nun egemenliği sürecinde Bingöl coğrafyasının “Suhme ülkesi” şeklinde tanımlanması tarihsel bağlam içerisinde anlamlıdır. Uruatri ve Nairi beylikleri konfederasyonun ardından önemli bir askerî organizasyon olarak ortaya çıkan Urartu Krallığı’nın egemenliği, bölgede yükselecek güçlü devletler zincirinin temel dayanaklarından biri olmuştur. Urartu sonrasında Bingöl’ün teopolitik coğrafyası; ham madde kaynaklarına erişim ve ticaret yollarını kontrol altında tutmaya çalışan Medler, Persler, Seleukoslar, Parthlar ve Roma gibi militarize devlet yapıları tarafından şekillendirilmiştir.

Keywords

Supporting Institution

Finansal destek bulunmamaktadır.

Ethical Statement

Bu çalışma için etik kurul iznine gerek yoktur.

Thanks

Teşekkür edilecek kişi veya kurum bulunmamaktadır.

References

  1. Cass. (Cassius, D.). (1914-1927). Rhomaika-Roman History. (English trans. Carry, E.), William Heinemann.
  2. Plut. (Plutarch, P.). (1916). Plutarch’s Lives, Vol. IV: Alcibiades and Coriolanus; Lysander and Sulla. (English trans. Perrin, B.), Harvard University Press; William Heinemann Ltd.
  3. Sall. (Sallustius Crispus, C.). (1994). The Histories: Vol. II. Books III–V. (English trans. McGushin, P.), Oxford University Press.
  4. Strab. (Strabon). (2012). Geographıka. (Çev. Pekman, A.), Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
  5. Akın Aras, A. (2018). Bingöl İli Obsidyen Kaynaklarının Yakın Doğu Ticaretindeki Yeri ve Önemi. Bingöl Araştırmaları Dergisi: Arkeoloji Özel Sayısı, 4 (2), 101-117.
  6. Arslan, M. (2007). Roma’nın Büyük Düşmanı: Mithradates VI Eupator. Odin Yayıncılık.
  7. Bahar, H. (2012). Roma ve Bizans Tarihi. Kömen Yayınları.
  8. Belli, O. (2000). Van Bölgesi’nde Boyalı Mağara Resimlerinin Keşfi. In O. Belli (Ed.), Türkiye Arkeolojisi ve İstanbul Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi Yayınları, 291-297.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Cultural Heritage and Conservation

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 24, 2026

Submission Date

June 3, 2026

Acceptance Date

October 13, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 19 Number: 8

APA
Tiryaki, S. (2026). Eski Çağ’da Bingöl Coğrafyasının Tarihsel ve Kültürel Dinamikleri. Kent Akademisi, 19(8), 1-22. https://doi.org/10.35674/kent.1962192
AMA
1.Tiryaki S. Eski Çağ’da Bingöl Coğrafyasının Tarihsel ve Kültürel Dinamikleri. Urban Academy. 2026;19(8):1-22. doi:10.35674/kent.1962192
Chicago
Tiryaki, Sırrı. 2026. “Eski Çağ’da Bingöl Coğrafyasının Tarihsel Ve Kültürel Dinamikleri”. Kent Akademisi 19 (8): 1-22. https://doi.org/10.35674/kent.1962192.
EndNote
Tiryaki S (October 1, 2026) Eski Çağ’da Bingöl Coğrafyasının Tarihsel ve Kültürel Dinamikleri. Kent Akademisi 19 8 1–22.
IEEE
[1]S. Tiryaki, “Eski Çağ’da Bingöl Coğrafyasının Tarihsel ve Kültürel Dinamikleri”, Urban Academy, vol. 19, no. 8, pp. 1–22, Oct. 2026, doi: 10.35674/kent.1962192.
ISNAD
Tiryaki, Sırrı. “Eski Çağ’da Bingöl Coğrafyasının Tarihsel Ve Kültürel Dinamikleri”. Kent Akademisi 19/8 (October 1, 2026): 1-22. https://doi.org/10.35674/kent.1962192.
JAMA
1.Tiryaki S. Eski Çağ’da Bingöl Coğrafyasının Tarihsel ve Kültürel Dinamikleri. Urban Academy. 2026;19:1–22.
MLA
Tiryaki, Sırrı. “Eski Çağ’da Bingöl Coğrafyasının Tarihsel Ve Kültürel Dinamikleri”. Kent Akademisi, vol. 19, no. 8, Oct. 2026, pp. 1-22, doi:10.35674/kent.1962192.
Vancouver
1.Sırrı Tiryaki. Eski Çağ’da Bingöl Coğrafyasının Tarihsel ve Kültürel Dinamikleri. Urban Academy. 2026 Oct. 1;19(8):1-22. doi:10.35674/kent.1962192

Urban Academy | Journal of Urban Culture and Management
Information, Communication, Art and Media Network (ICAM Network) | www.icamnetwork.net
Address: Ahmet Emin Fidan Culture and Research Center, Evkaf Neigh. No: 34 Fatsa Ordu
Tel: +90452 310 20 30 | Publication Group Mail: info@icamnetwork.net | Journal Mail:  editor@kentakademisi.com