Research Article

İnkılâplar Karşısında Darülfünûn: Eleştiriler ve Kurumsal Tasfiyeye Giden Süreç

Volume: 9 Number: 1 March 22, 2026
TR EN

İnkılâplar Karşısında Darülfünûn: Eleştiriler ve Kurumsal Tasfiyeye Giden Süreç

Abstract

Bu çalışma, Osmanlı modernleşmesinin yükseköğretimdeki en önemli mirası olan Darülfünûn’un, Cumhuriyet’in ulus-devlet inşası sürecinde karşılaştığı meşruiyet krizini, maruz kaldığı eleştirileri ve 1933 Üniversite Reformu ile sonuçlanan tasfiye sürecini çok boyutlu bir perspektifle incelemeyi amaçlamaktadır. Tarihsel ve betimleyici bir analiz yönteminin benimsendiği araştırmada dönemin siyasi aktörlerinin söylemleri, Kadro dergisi çevresinin ideolojik eleştirileri, 1932’de gerçekleştirilen Birinci Türk Tarih Kongresi’ndeki tartışmalar ve Prof. Albert Malche’ın raporu mercek altına alınmıştır. Çalışmada, Darülfünûn’un Cumhuriyet devrimlerine, özellikle Türk Tarih Tezi ve devletçilik politikalarına, beklenen akademik ve ideolojik desteği vermemesinin kurumun kapatılmasına neden olduğu tespit edilmiştir. Özellikle resmî tarih tezine getirilen bilimsel itirazlar, bir kırılma noktası olmuştur. Ayrıca, Ahmet Ağaoğlu gibi liberal görüşlü ve Serbest Cumhuriyet Fırkası ile iltisaklı hocaların hedef alınması, sürecin sadece bilimsel değil, aynı zamanda siyasi bir hesaplaşma boyutunu taşıdığını ortaya koymaktadır. Çalışma, İsviçreli uzman Albert Malche’ın hazırladığı rapordaki yapısal ve metodolojik yetersizlik tespitlerinin, hükûmet tarafından radikal bir kadro temizliği için bilimsel bir meşruiyet aracı olarak kullanıldığını vurgulamaktadır. Yapılan çalışma, 1933 Reformu’nun salt akademik kaliteyi artırma hamlesi olmaktan öte eski kadroların büyük oranda tasfiye edilerek rejimin ideolojik ilkelerine sadık, milli ve inkılapçı kimliğe sahip İstanbul Üniversitesi’nin inşa edildiği politik bir yeniden yapılanma projesi olduğunu ortaya koyması bakımından önem arz etmektedir.

Keywords

Supporting Institution

Araştırmanın ortaya konulmasında herhangi bir mali destek alınmamıştır.

Ethical Statement

Bu makale Araştırma ve Yayın Etiğine uygundur. Beyan edilecek herhangi bir çıkar çatışması yoktur. Araştırmanın ortaya konulmasında herhangi bir mali destek alınmamıştır. Makale yazım ve intihal/benzerlik açısından kontrol edilmiştir. Makale, “en az iki dış hakem” ve “çift taraflı körleme” yöntemi ile değerlendirilmiştir. Yazar(lar), dergiye imzalı “Telif Devir Formu” belgesi göndermişlerdir. Mevcut çalışma için mevzuat gereği etik izni alınmaya ihtiyaç yoktur. Bu konuda yazarlar tarafından dergiye “Etik İznine Gerek Olmadığına Dair Beyan Formu” gönderilmiştir. Yazar, çalışmanın tüm bölümlerine ve aşamalarına tek başına katkıda bulunmuştur.

References

  1. AKINCI, Abdulvahap (2023), "Darülfünûndan İstanbul Üniversitesine Resmî İdeolojinin Yükseköğretime Etkisi", Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, S.18(1), ss.66-86, https://doi.org/10.17153/oguiibf.1145678
  2. AKYÜZ, Yahya (2020), Türk Eğitim Tarihi, Alfa Yayınları, İstanbul.
  3. ARSLAN, Ali (1995), Darülfünûn’dan Üniversiteye, Kitabevi Yayınları, İstanbul.
  4. ARSLAN, Ali (1999), "İstanbul Darülfünûn’unda Öğretim Üyelerinin Siyasetle Uğraşmaları", İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılapTarihi Enstitü Yıllığı, C.10, ss.56-70.
  5. ARSLAN, Ali (2007), "Darülfünûn İlahiyat Fakültesi, Fakülte Meclisi’nin Kurulması ve İlk Meclis Zabıtları (1911-1912)", Değerler Eğitimi Dergisi, S.5(13), ss.9-36, https://izlik.org/JA92MK89BT
  6. ASAF, Burhan (1932), "Ankara’da Kalan Darülfünûn", Kadro, S.8, ss.47-48.
  7. ASAF, Burhan (1933), "Üniversitenin Manası", Kadro, S.20, ss.24-28.
  8. ASAF, Burhan (1934), "Words, Words and Words!", Kadro, S.28, ss.3-5.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Turkish Political Life

Journal Section

Research Article

Publication Date

March 22, 2026

Submission Date

January 26, 2026

Acceptance Date

March 20, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 9 Number: 1

APA
Sarıkaya, M. Z. (2026). İnkılâplar Karşısında Darülfünûn: Eleştiriler ve Kurumsal Tasfiyeye Giden Süreç. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 9(1). https://doi.org/10.33712/mana.1872439
AMA
1.Sarıkaya MZ. İnkılâplar Karşısında Darülfünûn: Eleştiriler ve Kurumsal Tasfiyeye Giden Süreç. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi. 2026;9(1). doi:10.33712/mana.1872439
Chicago
Sarıkaya, Mehmet Zakir. 2026. “İnkılâplar Karşısında Darülfünûn: Eleştiriler Ve Kurumsal Tasfiyeye Giden Süreç”. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi 9 (1). https://doi.org/10.33712/mana.1872439.
EndNote
Sarıkaya MZ (March 1, 2026) İnkılâplar Karşısında Darülfünûn: Eleştiriler ve Kurumsal Tasfiyeye Giden Süreç. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi 9 1
IEEE
[1]M. Z. Sarıkaya, “İnkılâplar Karşısında Darülfünûn: Eleştiriler ve Kurumsal Tasfiyeye Giden Süreç”, Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, vol. 9, no. 1, Mar. 2026, doi: 10.33712/mana.1872439.
ISNAD
Sarıkaya, Mehmet Zakir. “İnkılâplar Karşısında Darülfünûn: Eleştiriler Ve Kurumsal Tasfiyeye Giden Süreç”. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi 9/1 (March 1, 2026). https://doi.org/10.33712/mana.1872439.
JAMA
1.Sarıkaya MZ. İnkılâplar Karşısında Darülfünûn: Eleştiriler ve Kurumsal Tasfiyeye Giden Süreç. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi. 2026;9. doi:10.33712/mana.1872439.
MLA
Sarıkaya, Mehmet Zakir. “İnkılâplar Karşısında Darülfünûn: Eleştiriler Ve Kurumsal Tasfiyeye Giden Süreç”. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, vol. 9, no. 1, Mar. 2026, doi:10.33712/mana.1872439.
Vancouver
1.Mehmet Zakir Sarıkaya. İnkılâplar Karşısında Darülfünûn: Eleştiriler ve Kurumsal Tasfiyeye Giden Süreç. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi. 2026 Mar. 1;9(1). doi:10.33712/mana.1872439

Creative Commons Lisansı
This work (journal) is lisenced under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-No Derivative 4.0 International License.