Research Article

Çağdaş Dönemde Mûcize Savunusu: Bûtî Örneği

Volume: 17 August 23, 2026
TR EN

Çağdaş Dönemde Mûcize Savunusu: Bûtî Örneği

Abstract

Öz: İslam düşünce geleneğinde mûcize, peygamberlik iddiasında bulunan kişinin doğruluğunu kanıtlamak amacıyla Allah tarafından yaratılan, benzerinin getirilmesi imkânsız olan hârikulâde olaylar olarak tanımlanır. Kelâm ilmi, tarih boyunca nübüvvetin ispatını mûcize temeline oturtmuş; ancak modern dönemde deizm, pozitivizm ve rasyonalizm gibi akımların etkisiyle mûcize kavramı ciddi eleştirilere maruz kalmıştır. Bu eleştiriler mûcizenin imkânını yalnızca deney ve gözlem alanıyla sınırlı bir bilgi anlayışı çerçevesinde değerlendirmelerinden kaynaklanmaktadır. Modern dönemde mûcizeyi ve onun delil olma değerini en güçlü savunan isimlerden biri Muhammed Saîd Ramazân el-Bûtî’dir. Bûtî, mûcizeyi klasik Ehl-i Sünnet çizgisine sadık kalarak; peygamberlik iddiasında bulunan birinin elinde, muhataplarına meydan okuma (tehaddî) mahiyetinde gerçekleşen ve insanı benzerini yapmaktan âciz bırakan olağanüstü olaylar olarak tanımlar. Bûtî’ye göre bir olayın mûcize sayılabilmesi için "hârikulâde" olması şarttır; yani alışılmış tabiat kanunlarına aykırı olmalıdır. Ancak o, mûcizenin "hârikulâde" (olağan dışı) olmasının "akla aykırı" (imkânsız) olduğu anlamına gelmediğini özellikle vurgular. Bu ayrım, onun mûcize savunmasının epistemolojik temelini oluşturur. Zira aklın imkânsız gördüğü ile alışılmışın dışında olanı birbirinden ayırmak, mûcizeyi doğru anlamanın ön şartıdır. Bûtî, mûcizeye yönelik modern itirazların saf ilmî gerekçelerden ziyade ideolojik ve sömürgeci bir arka plana sahip olduğunu savunur. Bu bağlamda mûcize inkârı, yalnızca teorik bir tartışma değil, aynı zamanda kültürel ve zihinsel bir dönüşümün yansıması olarak değerlendirilir. Özellikle Mısır’ın İngiliz işgali sürecinde, İslam akidesini Batılı normlara uydurma ve "bilimselleştirme" çabalarının mûcize inkârını tetiklediğini belirtir. Lord Lloyd’un hatıratına dayanarak, İngilizlerin Ezher gibi köklü kurumlarda eğitim sistemine müdahale ederek İslam’ın "akılcılık" adına mûcizelerden arındırılmaya çalışıldığını ileri sürer. Ona göre Muhammed Abduh ve Muhammed Ferîd Vecdî gibi isimlerin mûcize konusundaki mesafeli veya reddedici tavırları, bu sömürgeci dönüşüm sürecinin bir parçasıdır. Bûtî, mûcizeyi savunurken bilimi ikiye ayırır: Deney ve gözlemle sınırlı olan "özel bilim" ve aklî çıkarımları da kapsayan "genel bilim". Bu ayrım, mûcize tartışmalarında bilimin sınırlarının doğru çizilmesi açısından belirleyici bir rol oynar. Özel anlamdaki bilim, mûcize hakkında olumlu veya olumsuz bir hüküm veremez; çünkü mûcize deney alanının dışındadır. Ancak genel bilim (akıl), mûcizenin imkânını kabul eder. Bûtî, sebep-sonuç ilişkisinin zorunlu olmadığını, bu bağı kuran iradenin (Allah) bu bağı koparmaya da muktedir olduğunu Malebranche ve William Stanley Jevons gibi Batılı düşünürlerin görüşleriyle destekler. Ona göre, evreni yoktan var eden bir kudretin, evrenin işleyişinde geçici değişiklikler yapması aklen gayet mümkündür. Dolayısıyla mûcize, tabiat kanunlarının inkârı değil, bu kanunların üzerinde tasarruf sahibi olan ilahî iradenin bir tecellisi olarak anlaşılmalıdır. Bûtî’ye göre Kur’ân-ı Kerîm, mûcizelerin vuku bulduğunu açıkça ifade eder. Ayın yarılması, isrâ ve mi’rac, Bedir savaşındaki melek yardımı gibi olaylar âyetlerle sabittir. Bazı modern akımların "Kur’ân’dan başka mûcize yoktur" iddiasına karşı çıkan Bûtî, Kur’ân’da mûcize taleplerinin âyetlerle reddedildiği durumların, mûcizeler talepleri inanmak için değil, alay etmek maksatlı olan müşriklerle ilgili olduğunu açıklar. Ayrıca, mûcizelerin çoğunun "tevâtür" yoluyla bize ulaştığını, Kur’ân’ın metnini bize ulaştıran güvenilir haber zincirinin mûcizeleri de doğruladığını savunur. Dolayısıyla mûcizeleri inkâr etmek, Kur’ân’ın bize ulaşma yoluna (mütevâtir haber) olan güveni sarsacağı için metodolojik bir tutarsızlık oluşturur. Bûtî’nin mûcize savunusu, klasik kelâm birikimini modern felsefî ve bilimsel tartışmalarla harmanlar. O mûcizeyi sadece bir inanç meselesi olarak değil, "genel bilim" ve "selim akıl" çerçevesinde rasyonel bir gerçeklik olarak sunar. Ona göre her şeyin yaratıcısı olan Allah’ın varlığını kabul eden bir zihin için mûcizeyi kabul etmek, sistemli düşünmenin doğal bir sonucudur.

Keywords

Kelam, Ramazan El-Bûtî, Mucize, Mucizenin Savunusu, Bilim ve Hârikulade

Supporting Institution

Yok

Project Number

proje değil

Ethical Statement

Dosya yüklendi

Thanks

Ğerek yok

References

  1. Ardoğan, Recep. Kelâm ve Felsefe Açısından Nübüvvet. Kahramanmaraş: Klm Yayınları, 2. Basım, 2022.
  2. Beyazîzâde, Ahmed Efendi. İmam-ı Azam Ebu Hanife’nin İtikadi Görüşleri. çev. İlyas Çelebi. İstanbul: M.Ü. İlahiyat Fakültesi Yayınları, 5. Basım, 2016.
  3. Bilmen, Ömer Nasuhi. Muvazzah İlmi Kelâm. sad. Mehmet Talu. İstanbul: Tereke Yayınevi, 2007.
  4. Bozkurt, Mustafa. “Müslüman Kelâmında Haberin Bilgi Değeri”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 48/2 (2007), 83-100.
  5. Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmaîl. Sahîhu’l-Buhârî. thk. Komisyon. 9 Cilt. Bûlâk-Kahire: El-Matbaatü’l-Kübrâ’l-Emîriyye, Sultanî Baskı, 1311.
  6. Bûtî, Muhammed Saîd Ramazân. Fıkhu’s-siyreti’n-nebeviyye. Beyrut: Dârü’l-Fikri’l-Muâsır, 10. Basım, 1411/1991.
  7. Bûtî, Muhammed Saîd Ramazân. Hâzê vâlidî el-kissatü’l-kâmile lihayati’ş-Şeyh Mullâ Ramadân el-Bûtî min vilâdetihi ilâ vefâtihi. Dımaşk: Darü’l-Fikr, 15. Basım, 2020.
  8. Bûtî, Muhammed Saîd Ramazân. Kübra’l-yakîniyyâti’l-kevniyye: vücûdü’l-hâlik ve vazîfetü’l-mahlûk. Dımaşk: Dârü’l-Fikr, 8. Basım, 1417/1997.
  9. Cum’a, Ali. “Merâğî, Muhammed Mustafa”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 29/164-165. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2004.
  10. Cüveynî, İmâmü’l-Haremeyn. Kitâbü’l-İrşad ilâ kavâtıi’l-edilleti fi usûli’l-i’tikad. nşr. Muhammed Yûsuf Mûsê, Alî Abdü’l-mun’im Abdü'l-hamîd. Mısır: Mektebetü’l-Hanci, 1369/1950.
APA
Sayhar, M., & Kasar, V. (2026). Çağdaş Dönemde Mûcize Savunusu: Bûtî Örneği. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 17, 1-15. https://doi.org/10.51605/mesned.1910924
AMA
1.Sayhar M, Kasar V. Çağdaş Dönemde Mûcize Savunusu: Bûtî Örneği. Mesned. 2026;17:1-15. doi:10.51605/mesned.1910924
Chicago
Sayhar, Muharrem, and Veysel Kasar. 2026. “Çağdaş Dönemde Mûcize Savunusu: Bûtî Örneği”. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 17 (August): 1-15. https://doi.org/10.51605/mesned.1910924.
EndNote
Sayhar M, Kasar V (August 1, 2026) Çağdaş Dönemde Mûcize Savunusu: Bûtî Örneği. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 17 1–15.
IEEE
[1]M. Sayhar and V. Kasar, “Çağdaş Dönemde Mûcize Savunusu: Bûtî Örneği”, Mesned, vol. 17, pp. 1–15, Aug. 2026, doi: 10.51605/mesned.1910924.
ISNAD
Sayhar, Muharrem - Kasar, Veysel. “Çağdaş Dönemde Mûcize Savunusu: Bûtî Örneği”. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 17 (August 1, 2026): 1-15. https://doi.org/10.51605/mesned.1910924.
JAMA
1.Sayhar M, Kasar V. Çağdaş Dönemde Mûcize Savunusu: Bûtî Örneği. Mesned. 2026;17:1–15.
MLA
Sayhar, Muharrem, and Veysel Kasar. “Çağdaş Dönemde Mûcize Savunusu: Bûtî Örneği”. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, vol. 17, Aug. 2026, pp. 1-15, doi:10.51605/mesned.1910924.
Vancouver
1.Muharrem Sayhar, Veysel Kasar. Çağdaş Dönemde Mûcize Savunusu: Bûtî Örneği. Mesned. 2026 Aug. 1;17:1-15. doi:10.51605/mesned.1910924