Çeviride Satır Arasını Okumanın Olanağı: Metin Çözümlemesinin Düşünsel Dayanakları

Genel anlamıyla çözümleme, anlamanın bir aracıdır. Anlatmak için anlamaya ihtiyaç duyulan her mecrada çözümlemeye ihtiyaç duyulur ve genelde çözümlemeye baş vurulur. Bu yönü ile bir tutum olarak çözümleme bilimsel, akademik bir iştir. Konu çeviri etkinliği açısından ele alınırsa çevirmenlerin, özellikle büyük veya kritik çeviri görevleri aldıklarında karşı karşıya kaldıkları kaynak metinleri çözümledikleri görülür. Bu anlamda çözümleme çeviri sürecinin başlangıcını temsil eden bir bilgilenme veya veri oluşturma aşamasıdır. Çözümleme kimi zaman bir çözümleme modeli çerçevesinde yani bilinçli veya açık biçimde gerçekleşirken, kimi zaman da belli bir model kullanılmadan yani üstü kapalı biçimde uygulanmaktadır. Çözümleme bir yönü ile çevirmenlerin dilsel ve metinsel bilgi ve becerilerini sınamakta diğer yandan araştırma becerilerini yoklamaktadır. Bu çalışmada çeviri etkinliğinde metin çözümlemesinin yeri ve önemi konulaştırılacak, çeviribilim literatüründeki metin çözümleme yaklaşımlarından biri olan Christiane Nord'un (1988) çeviri odaklı kaynak metin çözümlemesi modeli irdelenecek ve bu model üzerinden metin çözümlemesindeki faktörler, düşünsel arka planları açısından sorunsallaştırılacaktır.

In general terms, analysis is a means of understanding. In every medium where understanding is needed to explain, analysis is needed and analysis is generally resorted to. In this respect, analysis as an attitude is a scientific, academic task. If the issue is considered in terms of translation efficiency, it is seen that translators analyze the source texts they encounter, especially when they receive large or critical translation tasks. In this sense, analysis is a phase of information or data creation that represents the beginning of the translation process. While analysis is sometimes carried out consciously or explicitly within the framework of an analysis model, sometimes it is implemented implicitly, without using a certain model. On the one hand, analysis tests translators' linguistic and textual knowledge and skills, and on the other hand, it tests their research skills. In this study, the place and importance of text analysis in translation activity will be discussed, Christiane Nord's (1988) translation-oriented source text analysis model, which is one of the text analysis approaches in the translation studies literature, will be examined and the factors in text analysis will be problematized in terms of their intellectual background through this model.