Kent Meydanlarında Yüzeyselleşme: Kamusal Yaşam, Kentsel Bellek ve Yaşanabilir Meydan Gereksinimi Üzerine Bir Değerlendirme
Abstract
Bu çalışma, kent meydanlarına ihtiyacımızı, günümüz kentlerinde giderek belirginleşen meydanlarda yüzeyselleşme kavramı üzerinden yeniden ele almaktadır. Çalışma da meydan, yalnızca açık bir kentsel boşluk olarak değil; sosyal karşılaşma, kentsel bellek, kamusal temsil, aidiyet, gündelik kullanım ve insan ölçeği üzerinden üretilen bir yaşam zemini olarak değerlendirilmiştir. Kent meydanları, tarih boyunca insanların bir araya geldiği, karşılaştığı, konuştuğu, dinlendiği, kutladığı, protesto ettiği, ticaret yaptığı ve kenti deneyimlediği temel kamusal mekânlardan biri olmuştur. Antik agora ve Roma forumlarından Orta Çağ meydanlarına, Osmanlı’da cami çevresi ve külliye odaklı açık alanlara, modern kentlerdeki tören ve temsil alanlarına kadar meydanlar, farklı dönemlerde kentin ortak yaşam sahnesi olarak işlev görmüştür. Araştırmanın temel savı, insanların ihtiyaç duyduğu şeyin yalnızca “meydan adı verilen geniş açıklıklar” değil, gerçek anlamda yaşanabilir, kullanılabilir, hatırlanabilir ve toplumsal ilişki kurdurabilen meydanlar olduğudur. Bu çerçevede yüzeysellik, meydanın biçimsel olarak var olmasına rağmen sosyal, işlevsel, iklimsel, belleksel ve kamusal derinliğinin zayıflaması olarak tanımlanmıştır. Çalışmada yöntem olarak literature taraması ve üç örnek üzerinden inceleme yapılmıştır. Türkiye’den Taksim Meydanı; uluslararası örneklerden Piazza d’Italia ve Sergels Torg üzerinden yüzeyselleşme halleri okunmuş; son bölümde meydanların yeniden gündelik yaşama katılabilmesi için basit, uygulanabilir ve insan odaklı öneriler geliştirilmiştir.
Keywords
Kent meydanı, yüzeysellik, kamusal alan, kentsel bellek, gerçek meydan, kentsel tasarım
Ethical Statement
References
- Akbaş, T. (2022). Osmanlı İstanbul’unda (1453-1826) meydanların biçim ve işlev açısından değerlendirilmesi (Tez No: 746910) [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi], Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
- Akkar Ercan, M. (2007). Kentsel dönüşüm süreçlerinde kamusal alanın dönüşümü. Mimarlık Dergisi, (333), 39-44.
- Atalay, N. (2010). Kent meydanı: Kamusal-estetik çerçevede eleştirel bir değerlendirme (Tez No: 315412) [Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi], Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
- Aygün Öztürk, A. (2009). Kamusal alan olarak meydanlar: Mekân ve yaşamla kurduğu ilişki (Tez No: 251275) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi], Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
- Bayazıt, E. (2025). Kent kimliği kavramının Kevin Lynch yaklaşımıyla incelenmesi: Siirt kenti örneği. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 26(2), 355–369. https://doi.org/10.17474/artvinofd.1679687
- Çelik, E. (2025). İzmir Konak Meydanı ve Atatürk Kültür Merkezi üzerine bir inceleme, (Tez No: 941065) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi], Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
- Debord, G. (2006). Gösteri toplumu (A. Ekmekçi & O. Taşkent, Çev.). Ayrıntı Yayınları. (Orijinal eserin yayın tarihi 1967).
- De Certeau, M. (2008). Gündelik hayatın keşfi: I. eylem biçimleri (L. Arslan Özcan, Çev.). Dost Kitabevi Yayınları. (Orijinal eserin yayın tarihi 1980).
- Erdönmez, E., & Çelik, F. (2016). Kentsel mekânda kamusal alan ilişkileri, Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, 14, 145–163. https://izlik.org/JA37UJ87UC
- Franzén, M. (2002). A weird politics of place: Sergels torg, Stockholm (Round One). Urban Studies, 39(7), 1113–1128. https://doi.org/10.1080/00420980220135518