Research Article

Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki ve Türkiye'deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme

Volume: 7 October 14, 2026
EN TR

Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki ve Türkiye'deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme

Abstract

Yapay gece aydınlatmasının giderek yaygınlaşması, doğal gece ortamlarının özelliklerini değiştirmekte ve buna bağlı olarak ışık kirliliğini çevresel açıdan önemli bir sorun haline getirmektedir. Yapay ışığın gece ekosistemleri üzerindeki olumsuz etkileri; astronomik gözlemleri sınırlandırması, doğal karanlığın sürekliliğini bozması ve dış aydınlatmanın çevresel etkilerini artırması, gece ortamlarının korunmasına yönelik planlama ve yönetim yaklaşımlarının geliştirilmesini gerekli kılmaktadır. Karanlık Gökyüzü Parkları (KGP) doğal gece karanlığının korunmasını ve sorumlu dış aydınlatma uygulamalarının benimsenmesini amaçlayan uluslararası bir alan koruma yaklaşımıdır. Bu çalışmada dünya genelindeki KGP’lerin mevcut durumu ile Türkiye’deki KGP girişimleri karşılaştırmalı olarak incelenmekte uygulamalar arasındaki farklılıklar ortaya konularak Türkiye’nin küresel KGP ağı içerisindeki mevcut konumu değerlendirilmektedir. Araştırma bulguları dünya genelinde Karanlık Gökyüzü Parkı (KGP) uygulamalarının farklı ülkelerde ve koruma alanlarında kurumsallaşmış bir yapı içerisinde geliştiğini Türkiye’de ise henüz uluslararası sertifikasyona sahip bir KGP bulunmadığını göstermektedir. Bununla birlikte Türkiye’nin farklı bölgelerinde gökyüzü gözlem etkinlikleri, ışık ve gökyüzü kalitesine yönelik ölçüm çalışmaları ve KGP oluşturulmasına yönelik çeşitli girişimler gerçekleştirilmektedir. Dünya ve Türkiye örneklerinin karşılaştırılması Türkiye’deki mevcut çalışmaların uluslararası sertifikasyon süreçlerinden farklı olarak ağırlıklı biçimde girişim, ölçüm ve etkinlik düzeyinde geliştiğini ortaya koymuştur. Bu bulgular Türkiye’deki mevcut girişimlerin ortak bir planlama ve değerlendirme çerçevesinde ele alınmasının yanı sıra doğal gece karanlığının korunmasının alan yönetimi ve dış aydınlatma politikalarıyla bütünleştirilmesinin önemine işaret etmektedir.

Keywords

Supporting Institution

TÜBİTAK

Project Number

224O164 Peyzaj Potansiyeli Analizi ile Türkiye Karanlık Gökyüzü Parklarının Belirlenmesi

Ethical Statement

Çalışmada etik beyan gerekmemektedir.

References

  1. Aksaker N., Yerli S. K., Kurt Z., Erdoğan M. A., 2023, Turkish Journal of Astronomy and Astrophysics, 4, 282
  2. Aksaker N., Kurt Z., Yerli S. K., Erdoğan M. A., Karabacak A. E., Yalçın A. Ü., Uluç K., 2025, Advances in Space Research, 75, 8486
  3. Aslan Z., 2020, in Turkish Journal of Astronomy and Astrophysics. p. 155
  4. Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı 2022, Technical report, Batı Akdeniz Bölgesi Karanlık Gökyüzü Gözlem Uygunluk Haritası ve Teknik Raporu. Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı
  5. Bilecik Valiliği 2025, Bilecik’te Karanlık Gökyüzü Gözlem Etkinliği Başladı, https://www.bilecik.gov.tr/ bilecikte-karanlik-gokyuzu-gozlem-etkinligi-basladi
  6. Bursa Büyükşehir Belediyesi 2026, Karanlık Gökyüzü Parkı, https://www.bursa.bel.tr/projeler/karanlik-gokyuzu-parki-217
  7. Bursa Eskişehir Bilecik Kalkınma Ajansı 2025, Harmankaya Kanyonu Tabiat Parkı Karanlık Gökyüzü Gözlem Etkinliği Başlıyor!, https://bebka.org.tr/harmankaya-kanyonu-tabiat-parki-karanlik-gokyuzu-gozlem-etkinligi-basliyor-2/
  8. DarkSky International 2024b, All International Dark Sky Places, https://darksky.org/what-we-do/international-dark-sky-places/all-places/

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Astronomical Sciences (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 14, 2026

Submission Date

September 28, 2026

Acceptance Date

October 3, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 7

APA
Sönmez Erdoğan, F., & Aydın, Y. (2026). Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki ve Türkiye’deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme. Turkish Journal of Astronomy and Astrophysics, 7. https://doi.org/10.55064/tjaa.2049288
AMA
1.Sönmez Erdoğan F, Aydın Y. Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki ve Türkiye’deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme. TJAA. 2026;7. doi:10.55064/tjaa.2049288
Chicago
Sönmez Erdoğan, Fizyon, and Yağmur Aydın. 2026. “Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki Ve Türkiye’deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme”. Turkish Journal of Astronomy and Astrophysics 7 (October). https://doi.org/10.55064/tjaa.2049288.
EndNote
Sönmez Erdoğan F, Aydın Y (October 1, 2026) Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki ve Türkiye’deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme. Turkish Journal of Astronomy and Astrophysics 7
IEEE
[1]F. Sönmez Erdoğan and Y. Aydın, “Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki ve Türkiye’deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme”, TJAA, vol. 7, Oct. 2026, doi: 10.55064/tjaa.2049288.
ISNAD
Sönmez Erdoğan, Fizyon - Aydın, Yağmur. “Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki Ve Türkiye’deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme”. Turkish Journal of Astronomy and Astrophysics 7 (October 1, 2026). https://doi.org/10.55064/tjaa.2049288.
JAMA
1.Sönmez Erdoğan F, Aydın Y. Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki ve Türkiye’deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme. TJAA. 2026;7. doi:10.55064/tjaa.2049288.
MLA
Sönmez Erdoğan, Fizyon, and Yağmur Aydın. “Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki Ve Türkiye’deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme”. Turkish Journal of Astronomy and Astrophysics, vol. 7, Oct. 2026, doi:10.55064/tjaa.2049288.
Vancouver
1.Fizyon Sönmez Erdoğan, Yağmur Aydın. Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki ve Türkiye’deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme. TJAA. 2026 Oct. 1;7. doi:10.55064/tjaa.2049288

TJAA is a publication of Turkish Astronomical Society (TAD).