Araştırma Makalesi

Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki ve Türkiye'deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme

Cilt: 7 14 Ekim 2026
PDF İndir
EN TR

Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki ve Türkiye'deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme

Öz

Yapay gece aydınlatmasının giderek yaygınlaşması, doğal gece ortamlarının özelliklerini değiştirmekte ve buna bağlı olarak ışık kirliliğini çevresel açıdan önemli bir sorun haline getirmektedir. Yapay ışığın gece ekosistemleri üzerindeki olumsuz etkileri; astronomik gözlemleri sınırlandırması, doğal karanlığın sürekliliğini bozması ve dış aydınlatmanın çevresel etkilerini artırması, gece ortamlarının korunmasına yönelik planlama ve yönetim yaklaşımlarının geliştirilmesini gerekli kılmaktadır. Karanlık Gökyüzü Parkları (KGP) doğal gece karanlığının korunmasını ve sorumlu dış aydınlatma uygulamalarının benimsenmesini amaçlayan uluslararası bir alan koruma yaklaşımıdır. Bu çalışmada dünya genelindeki KGP’lerin mevcut durumu ile Türkiye’deki KGP girişimleri karşılaştırmalı olarak incelenmekte uygulamalar arasındaki farklılıklar ortaya konularak Türkiye’nin küresel KGP ağı içerisindeki mevcut konumu değerlendirilmektedir. Araştırma bulguları dünya genelinde Karanlık Gökyüzü Parkı (KGP) uygulamalarının farklı ülkelerde ve koruma alanlarında kurumsallaşmış bir yapı içerisinde geliştiğini Türkiye’de ise henüz uluslararası sertifikasyona sahip bir KGP bulunmadığını göstermektedir. Bununla birlikte Türkiye’nin farklı bölgelerinde gökyüzü gözlem etkinlikleri, ışık ve gökyüzü kalitesine yönelik ölçüm çalışmaları ve KGP oluşturulmasına yönelik çeşitli girişimler gerçekleştirilmektedir. Dünya ve Türkiye örneklerinin karşılaştırılması Türkiye’deki mevcut çalışmaların uluslararası sertifikasyon süreçlerinden farklı olarak ağırlıklı biçimde girişim, ölçüm ve etkinlik düzeyinde geliştiğini ortaya koymuştur. Bu bulgular Türkiye’deki mevcut girişimlerin ortak bir planlama ve değerlendirme çerçevesinde ele alınmasının yanı sıra doğal gece karanlığının korunmasının alan yönetimi ve dış aydınlatma politikalarıyla bütünleştirilmesinin önemine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Proje Numarası

224O164 Peyzaj Potansiyeli Analizi ile Türkiye Karanlık Gökyüzü Parklarının Belirlenmesi

Etik Beyan

Çalışmada etik beyan gerekmemektedir.

Kaynakça

  1. Aksaker N., Yerli S. K., Kurt Z., Erdoğan M. A., 2023, Turkish Journal of Astronomy and Astrophysics, 4, 282
  2. Aksaker N., Kurt Z., Yerli S. K., Erdoğan M. A., Karabacak A. E., Yalçın A. Ü., Uluç K., 2025, Advances in Space Research, 75, 8486
  3. Aslan Z., 2020, in Turkish Journal of Astronomy and Astrophysics. p. 155
  4. Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı 2022, Technical report, Batı Akdeniz Bölgesi Karanlık Gökyüzü Gözlem Uygunluk Haritası ve Teknik Raporu. Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı
  5. Bilecik Valiliği 2025, Bilecik’te Karanlık Gökyüzü Gözlem Etkinliği Başladı, https://www.bilecik.gov.tr/ bilecikte-karanlik-gokyuzu-gozlem-etkinligi-basladi
  6. Bursa Büyükşehir Belediyesi 2026, Karanlık Gökyüzü Parkı, https://www.bursa.bel.tr/projeler/karanlik-gokyuzu-parki-217
  7. Bursa Eskişehir Bilecik Kalkınma Ajansı 2025, Harmankaya Kanyonu Tabiat Parkı Karanlık Gökyüzü Gözlem Etkinliği Başlıyor!, https://bebka.org.tr/harmankaya-kanyonu-tabiat-parki-karanlik-gokyuzu-gozlem-etkinligi-basliyor-2/
  8. DarkSky International 2024b, All International Dark Sky Places, https://darksky.org/what-we-do/international-dark-sky-places/all-places/

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Astronomik Bilimler (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

14 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

28 Eylül 2026

Kabul Tarihi

3 Ekim 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 7

Kaynak Göster

APA
Sönmez Erdoğan, F., & Aydın, Y. (2026). Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki ve Türkiye’deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme. Turkish Journal of Astronomy and Astrophysics, 7. https://doi.org/10.55064/tjaa.2049288
AMA
1.Sönmez Erdoğan F, Aydın Y. Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki ve Türkiye’deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme. TJAA. 2026;7. doi:10.55064/tjaa.2049288
Chicago
Sönmez Erdoğan, Fizyon, ve Yağmur Aydın. 2026. “Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki ve Türkiye’deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme”. Turkish Journal of Astronomy and Astrophysics 7 (Ekim). https://doi.org/10.55064/tjaa.2049288.
EndNote
Sönmez Erdoğan F, Aydın Y (01 Ekim 2026) Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki ve Türkiye’deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme. Turkish Journal of Astronomy and Astrophysics 7
IEEE
[1]F. Sönmez Erdoğan ve Y. Aydın, “Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki ve Türkiye’deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme”, TJAA, c. 7, Eki. 2026, doi: 10.55064/tjaa.2049288.
ISNAD
Sönmez Erdoğan, Fizyon - Aydın, Yağmur. “Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki ve Türkiye’deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme”. Turkish Journal of Astronomy and Astrophysics 7 (01 Ekim 2026). https://doi.org/10.55064/tjaa.2049288.
JAMA
1.Sönmez Erdoğan F, Aydın Y. Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki ve Türkiye’deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme. TJAA. 2026;7. doi:10.55064/tjaa.2049288.
MLA
Sönmez Erdoğan, Fizyon, ve Yağmur Aydın. “Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki ve Türkiye’deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme”. Turkish Journal of Astronomy and Astrophysics, c. 7, Ekim 2026, doi:10.55064/tjaa.2049288.
Vancouver
1.Fizyon Sönmez Erdoğan, Yağmur Aydın. Işık Kirliliğiyle Mücadelede Karanlık Gökyüzü Parkları: Dünyadaki ve Türkiye’deki Mevcut Durum Üzerine Değerlendirme. TJAA. 01 Ekim 2026;7. doi:10.55064/tjaa.2049288

TJAA, Türk Astronomi Derneğinin (TAD) bir yayınıdır.