Türkiye’de Cumhuriyet Dönemi Lise Tarih Öğretiminde İlkçağ Uygarlıklarının Yeri Üzerine Bir İnceleme

Refik Turan

doi:10.17497/tuhed.787057

EN TR

An Analysis on the Place of Ancient Civilizations in the Republican Era High School History Teaching in Turkey

Abstract

In this research which aims to reveal the changes occurring in the parts of the high school textbooks allocated for Ancient civilizations from the 1930s till today in Turkey, the method of “document analysis” and “comment analysis” technique have been utilized. As a result of the research, it has been understood that the topics related to Ancient age civilizations in high school history teaching in the periods between 1931-1983 in Turkey are important except for the two years periods between 1976-1978 and also high school 1st class history topics all consist of Ancient civilizations. From this date on less space has been allocated for Ancient civilizations; from the academic year 1991-1992, it has been decreased more and has been limited to Anatolia and its close surroundings. In this period Asia, Minor, and Old Western civilizations have been focused with regards to Anatolian civilizations. This approach regarding Ancient civilizations in high school history teaching continues unchanged until today. At the end of the research, it has been proposed to increase the space allocated to Ancient civilizations in the history lesson curriculum to ensure that students perceive the change and continuity accurately and completely in relation to the development stages of human history.

Keywords

High School History Textbooks, , History Education , Ancient Age , Turkish History Thesis , Turkish-Islamic Synthesis

Türkiye’de Cumhuriyet Dönemi Lise Tarih Öğretiminde İlkçağ Uygarlıklarının Yeri Üzerine Bir İnceleme

Öz

Türkiye’de 1930’lu yılların başlarından günümüze lise tarih ders kitaplarında İlkçağ uygarlıklarına ayrılan yerde meydana gelen değişimi ortaya koymayı amaçlayan bu araştırmada “doküman incelemesi” yöntemi ve “içerik analizi” tekniğinden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda 1976-1978 yılları arasındaki iki yıllık dönem hariç olmak üzere Türkiye’de 1931- 1983 yılları arasındaki dönemde lise tarih öğretiminde İlkçağ uygarlıkları ile ilgili konuların önemli yer tuttuğu, aynı dönemde lise 1. sınıf tarih konularının tamamının İlkçağ uygarlıklarından oluştuğu anlaşılmıştır. Bu tarihten itibaren İlkçağ uygarlıklarına ayrılan yer azaltılmış; 1991-1992 öğretim yılından itibaren ise daha da azaltılarak Anadolu ve yakın çevresiyle sınırlandırılmıştır. Bu dönemde Ön Asya ve Eski Batı uygarlıklarına da sadece Anadolu uygarlıklarıyla ilişkileri boyutuyla yer verilmiştir. Lise tarih öğretiminde İlkçağ uygarlıklarına yönelik bu yaklaşım günümüze kadar değişmeden devam etmektedir. Araştırma sonunda öğrencilerin insanlık tarihinin gelişim evreleriyle ilgili olarak değişim ve sürekliliği doğru ve eksiksiz bir şekilde algılamalarını sağlamak için tarih dersi öğretim programlarında İlkçağ uygarlıklarına ayrılan yerin artırılması önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Tarih Eğitimi , İlkçağ Tarihi , Türk İslam Sentezi , Türk Tarih Tezi , Lise Tarih Ders Kitapları

References

Alkan, N. (2014). Tarihin çağlara ayrılmasında “üçlü sistem” ve Türk-İslâm tarihinin çağ taksimi meselesi. TUHED, Türk Tarih Eğitimi Dergisi, 3 (2), s. 43-64.
Bektaş Öztaşkın, Ö. ve Üngör, İ. (2013). Sosyal bilgiler ders kitaplarında eskiçağ tarihi konusu ve bilincinin bilimsel içerik bakımından değerlendirilmesi. e-International Journal of Educational Research, 4 (3), s. 1-26. Bilgili, A. S. (2014). Eğitim programlarımızda Türk-İslâm Sentezi meselesi (1980-2000 yılları arasındaki tartışmalara bir projeksiyon). Kafkas Üniversitesi e – Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1 (1), s. 1-13.
Copeaux, E. (2006). Tarih ders kitaplarında (1931-1993) Türk tarih tezinden Türk-İslam sentezine. İstanbul: İletişim.
Demir, M. ve Sarıkaya, H. (2019). Türkiye’de eski batı tarihçiliğinin sorunları üzerine değerlendirmeler. OANNES Uluslararası Eskiçağ Tarihi Araştırmaları Dergisi, 1(2), s. 177-200.
Demircioğlu, İ. H. (2008). Türkiye’de tarih eğitiminin tarihi. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 6 (12), s. 431-450.
Durgun, Ş. (2015). Türkmerkezli yaklaşımdan Avrupamerkezli yaklaşıma geçişte hümanizma. Akademik Hassasiyetler, 2, s. 1-26. Gültekin, A. K. (2015). Cumhuriyetin kuruluş dönemi açısından antropoloji ve ırkçılık tartışmaları hakkında görüşler. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 55 (1), s. 91-111.
Jeismann, K. E. (1979). Geschichtsbewußtsein. In K. Bergmann, A. Kuhn, J. Rüsen, & G. Schneider (Eds.), Handbuch der Geschichtsdidaktik (1st ed., pp. 42–45). Düsseldorf: Pädagogischer.
Kafesoğlu, İ. ve Deliorman, A. (1976). Tarih lise I. İstanbul: Milli Eğitim.
Karal, E. Z. (1944). Türkiye Cumhuriyeti tarihi, 1918-1944. İstanbul: Maarif.
Karasar, N. (1998). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel.

Köken, N. (2014). Cumhuriyet dönemi tarih anlayışları ve tarih eğitimi. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi.
Maksudyan, N. (2007). Türklüğü ölçmek, bilim-kurgusal antropoloji ve Türk milliyetçiliğinin ırkçı çehresi 1925-1939. İstanbul: Metis.
Mansel, A. M., Baysun, C. ve Karal, E. Z. (1942a). İlkçağ tarihi, birinci sınıf. İstanbul: Maarif.
Mansel, A. M., Baysun, C. ve Karal, E. Z. (1942b). Ortaçağ tarihi, ikinci sınıf. İstanbul: Maarif.
Mansel, A. M., Baysun, C. ve Karal, E. Z. (1942c). Yeni ve yakınçağlar tarihi. İstanbul: Maarif.
MEB (1983). Ortaöğretim kurumları tarih programı. MEB Tebliğler Dergisi, 2146 (29 Ağustos 1983), s. 338-342.
Okur, Y., Genç, İ., Özcan, T., Yurtbay, M. ve Sever, A. (2008). Ortaöğretim tarih 9. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı. Şimşek, A. ve Yazıcı, F. (2013). Türkiye’de tarih öğretiminin dünü, bugünü, TYB Akademi, 3 (8), s. 11-33.
Şimşek, A. (2017). Türk Tarih Tezi, Türkiye’de Tarih Eğitimi, Dönemler, Ders Kitapları, yazarlar, Akademisyenler, Algılar İçinde, A. Şimşek (ed.), (ss. 105-131), Ankara: Pegem Akademi.
Taşkın, A. ve Şimşek, A. (2017). Cumhuriyet dönemi ilkokul tarih / sosyal bilgiler ders kitaplarında eskiçağ tarihinin öğretimi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 25 (4), s. 1533-1548.
TTTC (1931). Tarih I: tarihten evvelki zamanlar ve eski zamanlar. İstanbul: Devlet.
Turan, R. (2012). Avni Akyol dönemi eğitim siyasaları. Milli Eğitim, 194, s. 108-131.
Turan, R. (2015). Tarih öğretmenlerinin lise tarih derslerinin genel amaçlarının öğrencilere kazandırılma düzeylerine ilişkin görüşleri (Ankara ili örneği). Turkish Journal of Educational Studies, 2 (3), s. 139-180.
Turan, R. (2019). Tarih Ders Kitaplarında Orta Asya, Tarih Ders Kitaplarında İmajlar, Devletler, Halklar, Kişiler İçinde, A. Şimşek (Ed.). (ss. 35-50), Ankara: Pegem Akademi.
Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2003). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin.
Yıldırım, E. E. (2014). İnönü döneminde tarih ve eğitim: Tarih anlayışında süreklilik ve değişimler. Ankara: ODTÜ.
Yüksel, E., Kapar, M.A., Bildik, F., şahin, K., Şafak, L. Ardıç, M., Bağcı, Ö. ve Yıldız, S. (2018). Ortaöğretim tarih 9. İstanbul: Milli Eğitim.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Authors

Refik Turan ^*
0000-0001-8369-800X
Türkiye

Publication Date

October 25, 2020

Submission Date

August 28, 2020

Acceptance Date

October 21, 2020

Published in Issue

Year 2020 Volume: 9 Number: 2

DOI

https://doi.org/10.17497/tuhed.787057

IZ

https://izlik.org/JA25AF58KA

APA

Turan, R. (2020). Türkiye’de Cumhuriyet Dönemi Lise Tarih Öğretiminde İlkçağ Uygarlıklarının Yeri Üzerine Bir İnceleme. Turkish History Education Journal, 9(2), 383-406. https://doi.org/10.17497/tuhed.787057

Cited By

Evaluation of Ancient History Teaching in High School Based on Teacher Opinions

Cukurova University Faculty of Education Journal

https://doi.org/10.14812/cuefd.1516380

ANNOUNCEMENTS:

New Publication Policy:

TUHED will begin implementing the Continuous Publication system, which has become widely used in international academic publishing in recent years, as of January 1, 2026.

In this system, articles that have successfully completed the review process and received acceptance for publication will be made available without delay for the issue publication date. The publication date of each article will be utilized in place of the issue date. In contrast to our previous Early View publication policy, every article published under this new system will feature issue, page, and DOI information.

It is important to note that this modification will not impact the article review and acceptance procedures.

Turkish History Education Journal site and its metadata are licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License

Permissions beyond the scope of this license is available at COPYRIGHT