Menderes Hükümetleri Döneminde Türkiye’nin Suriye Politikasının Cumhuriyet Arşivi Belgelerine Göre Suriye Basınına Yansımaları

Öz

Fransız idaresi altında beş idari bölgeye ayrılarak yönetilen Suriye, 1946’da bağımsızlığını kazandı. Siyasal iktidarın sık sık el değiştirdiği ülkede, iktidara gelenlerin ortak kanaati, Suriye’nin daha geniş sınırlara sahip olmasıydı. Lübnan’ın Fransızlar tarafından ülkelerinden koparıldığı, Türkiye tarafından ise Hatay’ın haksız yere kendilerinden alındığı görüşü Suriyeli yetkililer tarafından uzun süre dile getirildi. Bağdat Paktına Irak dışında Arap ülkelerinden katılımın olmayışı, Türkiye’nin beklediği bir durum değildi. Başbakan Menderes’in 1955 yılında yaptığı Irak, Lübnan ve Suriye’yi kapsayan gezisinin, Türkiye’nin bölge ülkeleriyle ilişkilerini arzu ettiği seviyeye gelmesine katkısı olmadı. Diğer Arap ülkelerinde olduğu gibi, bu yıllarda Suriye kamuoyunda Mısır lideri Nasır çok daha etkiliydi. Siyasi olarak Nasır’ın kişiliğinde Mısır, özellikle Suriye yöneticileri ve halkı için Türkiye’den daha yakın bir ülkeydi Suriye basınında, çoğu zaman Türkiye’nin Suriye’ye karşı izlediği politika eleştirel bir anlayışla değerlendiriliyordu. 1957 yılındaki Türkiye-Suriye arasında ortaya çıkan gerilim iki ülke arasında ilişkileri daha olumsuz hale getirdiği gibi, bu durum ülkenin gazete ve dergilerinde sık sık Türkiye aleyhine dile getirildi.

Anahtar Kelimeler

• Demokrat Parti
• Suriye
• Basın
• Dış Politika

Etik Beyan

Çalışmada katılımcılardan anket, görüşme, gözlem ya da deney yoluyla birincil veri veya kişisel veri içeren herhangi bir içerik kullanılmamıştır. Bu nedenle etik kurul onayı gerekmemektedir.

Reflections of Turkey’s Syria Policy during the Menderes Governments in the Syrian Press According to the Documents of the Republican Archives

Öz

Syria, which was administered under French rule by being divided into five administrative regions, gained its independence in 1946. In the country, where political power changed hands frequently, those who came to power shared the common view that Syria should have broader borders. The view that Lebanon had been separated from their country by the French and that Hatay had been unjustly taken from them by Turkey was expressed by Syrian officials for a long time. The fact that no Arab country other than Iraq joined the Baghdad Pact was not what Turkey had expected. Prime Minister Menderes’ tour of Iraq, Lebanon, and Syria in 1955 did not contribute to bringing Turkey’s relations with the countries of the region to the level it had desired. As in the other Arab countries, Egyptian leader Nasser was much more influential in Syrian public opinion during these years. Politically, Egypt, in the person of Nasser, was a country closer to Syria than Turkey, especially for the Syrian rulers and the Syrian people. In the Syrian press, Turkey’s policy toward Syria was, most of the time, evaluated from a critical point of view. The tension that emerged between Turkey and Syria in 1957 not only made relations between the two countries more negative, but this situation was also frequently expressed against Turkey in the country’s newspapers and magazines.

Anahtar Kelimeler

• Demokratic Party
• Syria
• Press
• Foreign Policy

Etik Beyan

The study did not involve the collection of primary data or any content containing personal data through surveys, interviews, observations, or experiments with participants. Therefore, ethical approval was not required.

Kaynakça

1. Akşam, (1955, 14 Ocak). Ortadoğu Çok Mesut İnkişaflar Arifesinde Akşam. .2
2. Altuğ, S. (2008). Suriye Arap milliyetçiliğinde Vatan ve Suriyelilik (1919–1939). İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, (39), 71-94.
3. Arı, T. (2007). Geçmişten günümüze Orta Doğu: Siyaset, Savaş ve Diplomasi (3. bs.). Alfa Yayınları.
4. Aydın, A. (2012). Hatay meselesinin çözümü esnasında Başbakan Celal Bayar’ın faaliyetleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 143-154.
5. Baş, A. (2012). 1957 Suriye krizi ve Türkiye. History Studies: International Journal of History, 4(1), 89-109.
6. Bıyıklı, M. (2006). Batı İşgalleri Karşısında Türkiye’nin Ortadoğu Politikaları: Atatürk Dönemi. Gökkubbe Yayınları.
7. DABCA, 030-01/104.647.3. 11.01.1954.
8. DABCA, 030-01/104-647,13. 12.2.1954.

9. DABCA, 030-01/104-647-11. 27.01.1954.
10. DABCA, 030-01/104-647-8. 20.01.1954.
11. DABCA, 030-01/104-648-2. 25.02.1954.
12. DABCA, 030-10/245-792- 45. 15.03.1947.
13. DABCA, 030-10/265-292-38. 24.09.946.
14. Dağ, A. E. (2013). Suriye: Bilad-i Şam’ın Hazin Öyküsü. İnsan Yardım Vakfı Yayınları.
15. Dağıstan, A. & Sofuoğlu, A. (2008). İşgalden Katılıma Hatay: Atatürk’ün Dış Politika Zaferi. Phoenix Yayınevi. Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi, 030 01/104.647.3. 11.01.1954.
16. Erden, Ö. (2015). Fransa–Suriye Kıskacında Hatay. Gece Kitaplığı.
17. Haktan, B. & Özkaya Duman, O. (2014). “Le Sandjak est Turc (Sancak Türk’tür)” Broşüründe İskenderun Sancağı Sorunsalı. Atatürk Yolu Dergisi, 1-18.
18. Hürgün; (1953, 9 Aralık) Gel de al, Sayı: 2191
19. Karpat, K. H. (2001). Ortadoğu’da Osmanlı Mirası ve Ulusçuluk. İmge Kitabevi.
20. Kayra, C. (Çev.). (2008). Âliye Savaş Mahkemesi Notları: Arap İhtilali ve Şam Mahkemesi. Yeditepe Yayınevi.
21. Kılınçkaya, M. D. (2015). Osmanlı Yönetimindeki Topraklarda Arap Milliyetçiliğinin Doğuşu ve Suriye (3. bs.). Atatürk Araştırma Merkezi.
22. Korkmaz, S. (2016). Menderes Dönemi Türkiye–Suriye İlişkileri (1950–1960). Asia Minor International Journal of Special Sciences (AMS), 4(7), 55-99.
23. Köroğlu; (1953, 31 Ekim ). Gel de Al, (474).
24. Küçükvatan, M. (2011). Soğuk Savaşın Türk Dış Politikasına Etkileri ve 1957 Türkiye–Suriye Bunalımı. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi (ÇTTAD), 11(23), 73-91.
25. Labib, T. (2005). La démocratie Est-elle Une Demande Sociale Arabe? Annales de Philosophie et des Sciences Humaines, (20), 1–25.
26. Méouchy, N. (2002, April). La Presse de Syrie et du Liban Entre Les Deux Guerres (1918–1939). Revue des Mondes Musulmans et de la Méditerranée. http://remmm.revues.org/226.
27. Milliyet; (1955, 15 Ocak). Menderes Dün Şam ve Beyrut’a Gitti,1. gazetearşivi milliyet.com.tr.
28. Najmeh, R. (2006, December). “Press And The Youth in Syria: No Longer Silent But Not Yet Allowed to Speak.” Revue des Mondes Musulmans Et de la Méditerranée, 2006, 115-116. http://remmm.revues.org/3017.
29. Sever, A. (1997). Soğuk Savaş kuşatmasında Türkiye, Batı ve Orta Doğu 1945–1958. Boyut Kitapları.
30. Sonyel, S. R. (1987). Türk Kurtuluş Savaşı ve Dış Politika. Türk Tarih Kurumu.
31. Şenzeybek, A. (2013). Suriye’de Dürzi–Nusayri–İsmaili ve Sünni İlişkileri. Makâlât Mezhep Araştırmaları, 6(2), 1. http://www.emakalat.com.
32. Vernier, B. (1964). Le politique de l’armée de Syrie. Politique Étrangère, 29 (5–6), 458-517.
33. Yavuz, B. (1994). Kurtuluş Savaşı Döneminde Türk–Fransız İlişkileri. Türk Tarih Kurumu.
34. ----------; (1955, 7 Mart). Mısır ve Suriye Bize Karşı Birleştiler.1. gazetearşivi.milliyet.com.tr.
35. ----------; (1957, 27 Ekim). Ruslar Suriye’ye İyice Yerleştiler.1. Gazetearşivi.milliyet.com.tr.