Kentsel Bütünleşme ve Sosyal Sermaye Bağlamında İstanbul’da Bingöllü Hemşehri Dernekleri Üzerine Bir Araştırma

Öz

Öz Bu çalışma, hemşehri derneklerinin kentsel bütünleşme sürecindeki işlevlerini ve sosyal sermayenin oluşumundaki rollerini, İstanbul'da yaşayan Bingöllüler örneği üzerinden gerçekleştirilen saha araştırmasının bulguları doğrultusunda incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel yöntem içindeki durum çalışması desenine göre tasarlanan araştırma, 2025 yılında gerçekleştirilmiştir. Aktif dernek yöneticisi veya daha önce yöneticilik yapmış 13 katılımcı ile derinlemesine görüşmeler yapılmış ve mekânsal gözlemlerden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgularda, İstanbul’a göçün 1960’lı yıllarda başladığı, 1990’larda ağırlık kazandığı, göç edenlerin kente uyarlanma sürecinde çeşitli stratejiler geliştirdiği bilgisine ulaşılmıştır. Özellikle 1990’lı yıllardaki zorunlu ve zincirleme göçlerin etkisiyle emek gücünün yoğunlaştığı ilçelerde mekânsal ve sektörel kümelenmelerin bazı iş alanlarında ‘etnik ekonomi’ modelini oluşturduğu; dernekleşme faaliyetlerinin 2000’li yıllarda arttığı elde edilen bulgulardandır. Çoğunlukla köy temelli bu örgütlenme, birliktelik duygusunu artırmış, sosyal sermaye oluşumunu güçlendirmiş; dernekleşmeyle bu durum kurumsal boyuta taşınmıştır. Akrabalık ilişkileri ve sosyal ağlarla oluşturulan sosyal sermaye, bir yanıyla kente uyumda olumlu işlevler üstlenirken diğer yanıyla geniş ölçekli kentsel bütünleşme ve kentlilik anlamında sınırlandırıcı etki bırakan çift yönlü bir role sahip olmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Hemşehri Derneği
• Sosyal Sermaye
• Kentsel Bütünleşme
• Etnik Ekonomi

Destekleyen Kurum

Yoktur.

Etik Beyan

Araştırmaya yönelik etik kurul onayı, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Etik Kurul’un 25.06.2025 tarih ve 2025/11-08 sayılı kararı ile alınmıştır.

Research on Bingöl Hometown Associations in Istanbul within the Context of Urban Integration and Social Capital

Öz

This study aims to examine the functions of hometown associations in the process of urban integration and their role in the formation of social capital, based on the findings of a field study conducted among people from Bingöl living in Istanbul. Designed as a qualitative case study, the research was conducted in 2025. Data were gathered through spatial observations and in-depth interviews with 13 active or former association executives. The findings indicate that migration to Istanbul commenced in the 1960s and accelerated in the 1990s, leading migrants to develop various urban adaptation strategies. Particularly, due to forced and chain migrations in the 1990s, spatial and sectoral clustering in labor-dense districts fostered an 'ethnic economy' model in certain business fields, while associational activities increased during the 2000s. This predominantly village-based organization enhanced solidarity and social capital formation, which later attained an institutional dimension. Ultimately, this social capital assumed a dual role: while facilitating urban adaptation through social networks, it simultaneously exerted a constraining effect on broader, large-scale urban integration and urban citizenship.

Anahtar Kelimeler

• Hometown Asssociation
• Social Capital
• Urban Integration
• Ethnic Economy
• Solidarity

Destekleyen Kurum

None.

Etik Beyan

Ethical approval for the research was obtained from the Ethics Committee of Niğde Ömer Halisdemir University with decision number 2025/11-08 dated 25.06.2025.

Kaynakça

1. Abbott, C. W. (2006). Hometown associations and ethnic unions in twentieth century Nigeria: A geographical and historical interpretation (Doktora tezi). University of Iowa.
2. Ahn Paarlberg, M. (2023). Hometown associations and parties as vehicles for Mexican electoral campaigns in the US. Representation, 59(3), 403–422. https://doi.org/10.1080/00344893.2020.1856176
3. Akgiş, Ö. ve Karadaş, E. (2018). Bir sosyal ağ olan hemşehri derneklerinin yoksullukla mücadeledeki rolü üzerine uygulamalı bir araştırma: Bilecik Sinoplular Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği. Ege Coğrafya Dergisi, 27(1), 21-34. https://izlik.org/JA89EU44NZ
4. Aktaş, E., Aka, A. ve Demir, M. C. (2006). Türkiye’de hemşehri dernekleri ve kırsal dönüşüm. Tarım Ekonomisi Dergisi, 12(1-2), 51-58. https://izlik.org/JA97KP83GY
5. Awolola, O. (2025). Developmental episodes and impact of selected hometown associations in southwestern communities in Nigeria. International Journal for Multidisciplinary.
6. Banazılı, A. M. (2022). Yerel yönetimlerde insan kaynağı alımları ve hemşehrilik olgusu: İstanbul'un bazı ilçe belediyelerinde ampirik bir araştırma (Doktora tezi). İstanbul Medeniyet Üniversitesi.
7. Basu, A. ve Datta, A. (2026). Indian hometown associations in Germany: Diasporic fragmentations and Hindu majoritarianism. South Asian Diaspora, 1–25. https://doi.org/10.1080/19438192.2026.2612812
8. Bayraktar, U. (2003). Formelleşen hemşehri dayanışma ağları: İstanbul’daki hemşehri dernekleri. Toplumbilim Dergisi (Göç Özel Sayısı), (17).

9. Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. J.G. Richardson (Ed.), Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education, Westport, CT: Greenwood, ss. 241-258.
10. Coleman, J. S. (1990). Foundations of social theory. Belknap Press of Harvard University Press.
11. Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri (M. Bütün ve S. Demir, Çev.). Siyasal Yayın.
12. Çağlar, T. (2018). Göç çalışmaları için kavramsal bir çerçeve. Toros Üniversitesi İİSBF Sosyal Bilimler Dergisi, 5(8), 26-49.
13. Çalış, H. A. N. (2022). Göç ve kentleşme ilişkisi. S. Buz, T. E. Gencer ve C. Bolgün (Ed.), Kentsel sosyal hizmet içinde. Nobel.
14. Çaymaz, B. (2005). İstanbul’da Niğdeli hemşeri dernekleri. European Journal of Turkish Studies, (2).
15. Çelebi, S. (2018). Siyasal partiler ve hemşehri dernekleri- parti ve dernek yöneticileri etkileşimi: İstanbul örneği (Yüksek lisans tezi). İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi.
16. Çiçek, M. F. (2009). Hemşeri derneklerinin sosyo-kültürel uyuma etkisi (Yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi.
17. Çimen, C. (2025). Rural transformation and the circulation of emotions: An explanation of hometown associations from affective economies perspective (Yüksek lisans tezi). Kadir Has Üniversitesi.
18. Dalkılıç, D. (2024). Yerel siyasetteki klientalizm ve hemşehri dernekleri üzerine bir inceleme: Ümraniye örneği (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi.
19. Field, J. (2006). Sosyal sermaye (B. Bilgen ve B. Şen, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi.
20. Gök, T. (2019). Kentlileşme sürecinde hemşehri derneklerinin rolü: Bursa örneği (Yüksek lisans tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi.
21. Gülgör, M. (2021). Sosyal medyanın dijital gettolarında oluşan polarizasyonun kültürel kimliğin üzerine etkisi: Facebook hemşehri sayfaları örneği (Doktora tezi). İstanbul Ticaret Üniversitesi.
22. Hertzman, E. (2025). Chinese Indonesian hometown associations in Singkawang: A sentimental construction of kampung halaman. N. Chen, E. Hertzman ve S. Ang (Ed.), Diasporic Chinese voluntary associations in transition: Ethnicity, gender and community (re)making in the Asia Pacific içinde. Routledge.
23. İnat, Ş. (2006). Sivil toplum kuruluşu olarak hemsehri dernekleri ve kentlileşme süreci (Antalya örneği) (Yüksek lisans tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi.
24. İzgüden, D. ve Erdem, R. (2022). Meslek sosyolojisi perspektifinden Türkiye’de sağlık yöneticiliği. R. Erdem, N. Yılmaz, İ. Erdem, A. Alkan, E. Kaya (Ed.), Türkiye’de sağlık yönetimi içinde. Nobel Yayınları.
25. Kartal, E. (2018). Türkiye'de hemşehri örgütlenmesi ve kentleşme üzerindeki etkileri: Ordu ili örneği (Yüksek lisans tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
26. Kaygusuz, E. (2023). Hemşehri dernekleri üzerine sosyopolitik bir araştırma: Beykoz örneği (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi.
27. Kazan, B. (2025). Çoklu kent kimliğinin oluşmasında hemşehri derneklerinin etkisi: Samsun ili örneği (Doktora tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
28. Keleş, R. (1993). Kentleşme politikası. İmge Yayınları.
29. Kıray, M. B. (2006). Toplumsal yapı toplumsal değişme. Bağlam Yayınları.
30. Kıroğlu, S. ve Koytak, H. Z. (2024). Mapping solidarity: Organizational density of hometown associations in Istanbul. Turkish Studies, 25(4), 652–672. https://doi.org/10.1080/14683849.2024.2340497
31. Kurtoğlu, A. (2003). Hemşehrilik ve şehirde siyaset: Keçiören örneği. İletişim.
32. Kurtoğlu, A. (2005). Mekânsal bir olgu olarak hemşehrilik ve bir hemşehrilik mekânı olarak dernekler. European Journal of Turkish Studies, (2).
33. Kutbeyoğlu, T. (2005). Kırıkkale il merkezinde faaliyet gösteren hemşehri dernekleri ve bu derneklerin ilin sosyal kültürel ve siyasal yapısına etkileri (Yüksek lisans tezi). Kırıkkale Üniversitesi.
34. Külekci, S. (2011). Küreselleşme sürecinde hemşehri dernekleri ve internetin rolü (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi.
35. Light, I. (1972). Ethnic enterprise in America: Business and welfare among Chinese, Japanese, and blacks. University of California Press.
36. Light, I. ve Gold, S. J. (2007). Ethnic economies. Emerald.
37. Merton, R. K. (1968). Social theory and social structure (Genişletilmiş baskı). The Free Press.
38. Neuman, W. L. (2014). Toplumsal araştırma yöntemleri (S. Özge, Çev.). Yayınodası Yayınları.
39. Ökaz, F. (2019). Kente tutunma sürecinde tampon bir kurum olarak hemşehri dernekleri: Yalova örneği (Yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi.
40. Öksüz, M. (2018). “Buralarda yabancı yok”: Hemşehri derneklerinin kentlileşme üzerine etkisi, Ankara’daki Oflular örneği. Türk Coğrafya Dergisi, (70), 87-98). https://dergipark.org.tr/en/pub/tcd/article/369212?issue_id=36324
41. Özdemir, G. (2013). Tampon mekanizmadan siyasal aktörlüğe hemşehri dernekleri. Turkish Studies, 8(6), 943-959.
42. Özyurt, C. (2007). Yirminci yüzyıl sosyolojisinde kentsel yaşam. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(18), 111-126.
43. Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster.
44. Robertson, R. (1999). Küreselleşme, toplum kuramı ve küresel kültür (Ü. H. Yolsal, Çev.). Bilim ve Sanat Yayınları.
45. Schüler, H. (2002). Türkiye’de sosyal demokrasi: Particilik, hemşehrilik, Alevilik (2. baskı). İletişim.
46. Şahin, A. (2020). Sosyo-politik açıdan hemşehri dayanışması: İstanbul'daki Reşadiyeliler örneği (Yüksek lisans tezi). Hitit Üniversitesi.
47. Şahnagil, S. ve Güler, T. (2019). Kentlilik bilincinin oluşumu ve kente entegrasyon sürecinde hemşehri derneklerinin etkisi. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 17(4), 91-105. https://doi.org/10.11611/yead.570262
48. TC İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü. (2026). İllere ve faaliyet alanlarına göre dernekler. https://www.siviltoplum.gov.tr/illere-ve-faaliyet-alanlarina-gore-dernekler (Erişim Tarihi: 17.01.2026).
49. Terzi, E. ve Koçak, Y. (2014). Hemşehri dernekleri, hemşehrilik bilinci ve kentlileşme ilişkisi üzerine bir araştırma: İstanbul/Sultangazi’deki Karslı hemşehri dernekleri örneği. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (32), 137-150. https://izlik.org/JA49CF38FU
50. Tezcan, M. (1993). Eğitim sosyolojisinde çağdaş kuramlar ve Türkiye. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları.
51. Tuncel, V. R. (2025). 'Nerelisin hemşerim?' Ankara Gümüşhane hattında yer zaman ve anlatı (Yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi.
52. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025, 14 Temmuz). İç göç istatistikleri, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Ic-Goc-Istatistikleri-2024-54082 (Erişim Tarihi: 17.01.2026).
53. Türkiye İstatistik Kurumu. (2026, 9 Şubat). Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları, 2025. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2025-53899 (Erişim Tarihi: 12.02.2026).
54. Woolcock, M. (2001). The place of social capital in understanding social and economic outcomes. Isuma: Canadian Journal of Policy Research, 2(1), 11-17.
55. Yavuzer, G. (2016). Bir sivil toplum örneği olarak hemşehrilik derneklerinde üye katılım yapısı ve sorunları: Çorum Hitit Dernekleri Konfederasyonu örneği (Yüksek lisans tezi). Maltepe Üniversitesi.
56. Yazoğlu, R. (2005). Dil-kültür ilişkisi. Muhafazakâr Düşünce Dergisi, 2(5), 123-143.
57. Yeni, G. (2021). Hemşehri dernekleri ve sosyal sermaye ilişkisi üzerine bir araştırma: Edirne örneği (Yüksek lisans tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
58. Yılmaz, O. (2023). Hemşehrilik ve hemşehri derneklerinin kültürel boyutu (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Türk Halkbilimi Anabilim Dalı