Gender Equality as Rhetoric in Regional Development Plans An Analysis of Türkiye’s NUTS 2 Regional Plans

Öz

Gender equality is widely recognized today as both a fundamental development goal and a prerequisite for sustainable development. However, limited attention has been paid to the extent to which regional development policies intersect with a gender perspective. This study examines 51 regional development plans prepared by 26 development agencies operating in Türkiye from a gender equality perspective. The study investigates whether the plans include gender-sensitive analyses of women's conditions, policies aimed at women's empowerment, and explicit references to gender equality. The findings indicate that women are not entirely absent from regional development planning; however, gender equality has not yet become a foundational principle of regional development strategies. Policies targeting women are primarily concentrated in employment, entrepreneurship, and vocational training, while issues such as unpaid care work, participation in decision-making processes, and the structural roots of gender inequality receive considerably less attention. The analysis also reveals that development agencies with greater female representation in managerial positions tend to incorporate gender equality concerns more extensively into their regional plans. The study argues that regional development policies in Türkiye should be re-evaluated through a gender equality perspective in order to promote more inclusive and sustainable development outcomes.

Anahtar Kelimeler

• Gender equality
• regional development
• development agencies
• women’s empowerment
• regional plans

Destekleyen Kurum

None.

Bölgesel Kalkınma Planlarında Bir Retorik Olarak Toplumsal Cinsiyet Eşitliği: Türkiye Düzey-II Bölge Planları Üzerine Bir İnceleme

Öz

Toplumsal cinsiyet eşitliği, günümüzde hem kalkınmanın temel hedeflerinden hem de sürdürülebilir kalkınmanın ön koşullarından biri olarak kabul edilmektedir. Buna karşın bölgesel kalkınma politikalarının toplumsal cinsiyet perspektifiyle nasıl ilişkilendiği konusunda sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu çalışma, Türkiye’de faaliyet gösteren 26 Düzey-II kalkınma ajansı tarafından hazırlanan toplam 51 bölge planını toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifinden incelemektedir. Çalışma kapsamında bölge planlarında kadınların mevcut durumuna ilişkin analizlerin varlığı, kadınların güçlenmesine yönelik politika ve hedefler ile toplumsal cinsiyet eşitliğine yapılan doğrudan vurgular incelenmiştir. Bulgular, kadınların bölgesel kalkınma planlarında tamamen görünmez olmadığını, ancak toplumsal cinsiyet eşitliğinin bölgesel kalkınmanın kurucu ilkelerinden biri haline gelemediğini göstermektedir. Planlarda kadınlara yönelik politikalar büyük ölçüde istihdam, girişimcilik ve mesleki eğitim alanlarında yoğunlaşırken, bakım emeği, karar alma süreçlerine katılım ve toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin yapısal kaynaklarına yönelik politikaların sınırlı kaldığı görülmektedir. Ayrıca kadın yöneticilerin daha görünür olduğu kalkınma ajanslarının planlarında toplumsal cinsiyet eşitliğine daha fazla yer verildiği tespit edilmiştir. Çalışma, bölgesel kalkınma politikalarının toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifiyle yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Toplumsal cinsiyet eşitliği
• bölgesel kalkınma
• kalkınma ajansları
• kadınların güçlenmesi
• bölge planları

Destekleyen Kurum

Yoktur.

Etik Beyan

Etik kurul raporu gerekmemektedir

Kaynakça

1. Birleşmiş Milletler. (2015). 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri. Erişim adresi: https://turkiye.un.org/tr/sdgs
2. Boserup E. (1970) Women’s Role in Economic Development, St. Martin Press.
3. Brouwers R. (2013) Revisiting gender mainstreaming in international development, goodbye to an illusionary strategy, International Institute of Social Studies, Working Paper, No:556
4. Damgacı T. (2024) Türkiye’de Toplumsal Cinsiyeti Anaakımlaştırma Stratejisinin Kalkınma Planları Üzerinden analizi, Politik Ekonomik Kuram, 8(2), 492-515
5. DFID (2007) Department for International Development, Briefing, Gender Equality Action Plan 2007-2009 https://assets.publishing.service.gov.uk/media/5a7c4d3ae5274a1b00422d73/DFID-Gender-equality-plan-2007.pdf
6. Dönmez S. (2024). Yerel/Bölgesel Kalkınmada Kadınlar: Türkiye’de Düzey 2 Bölge Kalkınma Planlarının Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Bakımından Değerlendirilmesi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Kadın ve Aile Araştırmaları ABD, Yayınlanmamış yüksek lisans tezi
7. Dönmez S., D. Özmen Yılmaz. (2023). Kalkınma Ajanslarında Toplumsal Cinsiyet Eşitliği, in S. Kablay (ed.) Toplumsal Yaşamda Kadın, Nobel, 285-308.
8. Eraydın, A. (2010) Bölgesel kalkınmanın yönetişim çerçevesinde kurumlaşması: Kalkınma Ajansları, in B Akgül& N. Uzay (eds.), Kalkınma Ajansları Üzerine Seçme Yazılar, Ekin Yayınları 31-50.

9. Ercan, F. (2001) Modernizm, Kapitalizm ve Azgelişmişlik, Bağlam.
10. Ercan, F. (2006). Bölgesel kalkınmada değişim: Devlet merkezli bölgesel kalkınmadan piyasa merkezli bölgesel birikime, in A. Arı (ed.), Bölgesel Kalkınma Politikaları ve Yeni Dinamikler, Derin Yayınları, 45-116.
11. Gündoğdu İ. (2009) Sermayenin bölgesel kalkınma eğilim(ler)i: Kalkınma Ajansları Yasası üzerine tarihsel-coğrafi materyalist bir inceleme Praksis, 19, 267-302
12. Hartmann, H. (1981). The unhappy marriage of Marxism and feminism: Towards a more progressive union, in L. Sargent (ed.), Women and Revolution. South End Press.
13. Johansson Wennerholm, C. (2002). The “Feminisation of Poverty”: The Use of a Concept. SIDA.
14. Mitander T. (2024) Undoing the regional demos? Gender equality and economic growth in regional development, NORA-Nordic Journal of Feminist and Gender Research, 32(1), 49-61.
15. Oedl-Wiesel, T. (2016). Gender equality in regional development discourse: Only rhetoric modernization? Austrian experince, in K. Wiest (ed.), Women and Migration in Rural Europe Labour Markets, Representations and Policies, Palgrave Macmillan, 230-250.
16. Peet, R., & Hartwick, E. (2009). Theories of Development, Guilford Press.
17. Perrons D. (1995) Gender inequalities in regional development, Regional Studies, 29(5), 465-476.
18. Perrons D.&Dunford R. (2013) Regional Development, Equality and Gender: Moving Towards More Inclusive and Socially Sustainable Measures, EID-Economic and Industrial Democracy, 34, 3, 483-499.
19. Pieterse, J. (2010). Trends in development theory, in Development Theory: Deconstructions and Reconstructions. SAGE.
20. Rathgeber, E. M. (1990). WID, WAD, GAD: Trends in research and practice, International Development Research Centre (IDRC).
21. Sen A. (2004) Özgürlükle Kalkınma, (Çev.: Yavuz Alogan), Ayrıntı Yayınları, İstanbul
22. Söğüt H.E. (2025) Türkiye’deki kalkınma ajanslarının toplumsal cinsiyet politikaları: Bölge planları bağlamında karşılaştırmalı bir araştırma, Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 60(4), 3537-3556.
23. Şenses F. (2017) İktisada (Farklı Bir) Giriş, İletişim
24. Toksöz G. (2016). Transition from Women to Family, An Analyses of AKP Era Employment Policies from Gender Perspective, Journal für Entwicklungspolitik, XXXII 1/2.
25. Toksöz, G. (2012). Kalkınmada Kadın Emeği. Varlık
26. Türkay M. (2010) Sermaye Birikimi, Kalkınma, Azgelişmişlik, Türkiye ve Dünya Üzerine Notlar, Sosyal Araştırmalar Vakfı.
27. UNDP (2018) Yerel Yönetimlerde Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin Anaakımlaştırılması
28. World Bank. (2012). World Development Report 2012: Gender Equality and Development, World Bank.
29. Yılmaz R.K. (2006). Eleştirel Bir Kalkınma Anlayışına Doğru, Ölçek Sorunu Bağlamında Kalkınmayı Yeniden Düşünmek. Praksis, 15, 183-206.
30. Young, K. (1993). Planning Development with Women, Macmillan.
31. Yumus A. (2011) Kalkınma Planları Çerçevesinde Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Anlayışının, Ekonomik Toplumsal ve Siyasal Boyutları, T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü, Uzmanlık Tezi