Okul Öncesi Dönem Çocuğu Olan Ebeveynlerin Okuryazarlık Durumları: Karma Yöntem Çalışması

Öz

Bu çalışmanın amacı, okul öncesi dönem çocuğu olan ebeveynlerin okuryazarlık durumlarını anne baba okuryazarlığı, çocuk okuryazarlığı ve erken okuryazarlık alt boyutlarında incelemektir. Çalışmada karma yöntem türlerinden açımlayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Çalışmanın örnekleminde, amaçlı örnekleme türlerinden ölçüt örnekleme kullanılmıştır. Nicel verilerin toplanması için “Aile Okuryazarlık Ölçeği” kullanılarak, 243 ebeveyne uygulanmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi yapmak için SmartPLS programı kullanılmış ve kısmi en küçük kareler yol analizi yapılmıştır. “Aile Okuryazarlık Ölçeği” ile toplanan verilerin analizinde Kruskal Wallis H ve Mann Whitney U testleri kullanılmıştır. Çalışmanın nitel boyutunda, nicel boyutuna katılmış ve gönüllü olan 15 ebeveyn ile yapılan görüşmelere MAXQDA Analytics Pro 2018 (18. 2. 5) programıyla içerik analizi yapılmıştır. Ebeveynlerin yaşlarının, kitap okuma sıklığının, okuryazarlık düzeylerini etkilediği görülmüştür. Resimli öykü kitabı okuma sürecinde parmak takibi yapma, noktalama işaretlerine, büyük küçük harfe dikkat çekme gibi unsurların yapılmadığı, sebebininse çocukların yaşlarının küçük olması ya da okuma yazma öğretimine girmesi nedeniyle yapmak istememeleri olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Erken okuryazarlık
• aile okuryazarlığı
• çocuk okuryazarlığı

Literacy Level of the Parents Having Children in the Pre-School Period: A Mixed Method Study

Öz

The aim of this study is to examine the literacy status of parents with preschool children in the sub-dimensions of parental literacy, child literacy and early literacy. The current study employed the explanatory sequential design, one of the mixed methods. In the participants, the criterion sampling method, one of the purposive sampling methods, was used. The “Family Literacy Scale” used to collect quantitative data was administered to 243 parents. In the confirmatory factor analysis, SmartPLS was used and partial least squares path analysis was conducted. The data collected through the family literacy scale were analyzed by using Kruskal Wallis H and Mann Whitney U tests. In the qualitative dimension of the study, interviews were conducted with 15 parents who participated in the quantitative dimension and volunteered. Findings of the study showed that the age of the parents, the frequency of book reading affected every stage of their literacy level.

Anahtar Kelimeler

• Early literacy
• family literacy
• child literacy

Kaynakça

1. Acat, B., Demiral, H., & Arın, A. (2008, Mayıs). Okuma alışkanlığı göstergelerine göre ilköğretim öğrencilerinin durumları. Türkçe Öğretimi Kongresi (18–20 Mayıs 2008), Bahçeşehir Üniversitesi.
2. Akter, S., D'Ambra, J., & Ray, P. (2011). An evaluation of PLS based complex models: the roles of power analysis, predictive relevance and GoF index. University of Wollongong, Faculty of Business. Research Çevrimiçi. https://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=4186&context=commpapers
3. Arıcı, M., & Tüfekçi-Akcan, A. (2019). Okul öncesi dönemde anne-çocuk birlikte hikâye kitabı okuma davranışlarının incelenmesi. Yaşadıkça Eğitim, 33(1), 100-120. DOI: 10.33308/26674874.201933195
4. Ay, F. (2012). Erken çocukluk döneminde okuma –yazma: Bir Celestin Freinet okulu örneği. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 1(3), 213-222. http://www.jret.org/FileUpload/ks281142/File/22z.ay.pdf
5. Barton, D., & Hamilton, M. (1998). Local literacies: reading and reading in one community. Routledge.
6. Bracken, S.S., & Fischel, J.E. (2008). Family reading behavior and early literacy skills in preschool children from low- income backgrounds. Early Education and Development, 19(1), 45-67. DOI: 10.1080/10409280701838835
7. Carroll, C. (2013). The effects of parental literacy involvement and child reading interest on the development of emergent literacy skills (Unpublished doctoral dissertation). The University of Wisconsin, Milwaukee.
8. Cassel, R. (2011). Home literacy factors affecting emergent literacy skills (Unpublished Doctoral Dissertation). ProQuest Dissertation and Theses. https://nsuworks.nova.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https://scholar.google.com.tr/&httpsredir=1&article=1016&context=cps_stuetd/

9. Cengiz, Ö. (2013). Türk annelerin çocuklarına kitap okurken kullandıkları dil. Edebiyat Fakül¬tesi Dergisi, 30(1) 97-114. https://dergipark.org.tr/tr/pub/huefd/issue/41216/501956
10. Christian, K., Morrison, F.J., & Bryant, F.B. (1998). Predicting kindergarten academic skills: Interactions among child care, maternal education and family literacy environments. Early Childhood Research Quarterly, 13(3), 501-521. DOI: 10.1016/S0885-2006(99)80054-4
11. Clay, M. M. (1993). An observation survey of early literacy achievement. Heinemann, 361 Hanover St., Portsmouth, NH 03801-3912.
12. Crain-Thoreson, C., & Dale, P. S. (1992). Do early talkers become early readers? Linguistic precocity, preschool language, and emergent literacy. Developmental Psychology, 28(3), 421-450.
13. Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2015). Karma yöntem araştırmaları: Tasarımı ve yürütülmesi (2. Baskı). Anı Yayıncılık.
14. Corbetta, P. (2003). Social research: Theory, methods and techniques. Sage Publications.
15. Çetin, A. (2019). Erken Okuryazarlık Becerileri Eğitim Programının Erken Okuryazarlık ve Erken Matematik Becerileri Üzerine Etkisinin İncelenmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara. http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11655/5668/asya.pdf?sequence=1&isAllowed=y
16. Değerli, M. (2017). Teknoloji transfer ofisleri için kritik başarı faktörleri (Yayımlanmamış doktora tezi) Gazi Üniversitesi, Ankara. https://dspace.gazi.edu.tr/handle/20.500.12602/177575
17. Durkin, D. (1966). Children who read early. Teachers College Press.
18. Erdoğan, T. (2013). Okul öncesi dönemde okuma yazmaya hazırlık. İçinde T. Erdoğan (Ed.). İlkokula (ilköğretime) hazırlık ve ilkokul (ilköğretim) programları (s. 109-131). Eğiten Kitap.
19. Erduran, E. (1999). Okul öncesi eğitimde okuma-yazmaya hazırlık programları ve bilişsel yetenek özelliklerinin okuma sürecine etkileri (Yayımlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi.
20. Gönen, M., & Veziroğlu, M. (2017) Çocuk edebiyatının genel hedefleri. M. Gönen (Ed.) Çocuk edebiyatı içinde (s. 1-12). Eğiten Kitap.
21. Hair, J. F., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2011). PLS-SEM: Indeed a silver bullet. Journal of Merketing Theory and Practice, 19(2), 139–150. DOI: 10.2753/MTP1069-6679190202
22. Hiğde, A., Baştuğ, M., & Cihan, H. (2020). Okul öncesi dönem ebeveynlerinin ev okuryazarlığı yaşantılarının incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(2), 628-645. DOI: 10.16916/aded.650894
23. Işıkoğlu Erdoğan, N. (2016). Erken çocukluk döneminde çocuk-ebeveyn birlikte okuma etkinliklerinin incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 24(3), 1071-1086. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/210070
24. Işıtan, S., Saçkes, M., & Biber, K. (2020). Erken okuryazarlık becerilerinin ev ortamında desteklenmesi. Yaşadıkça Eğitim, 34(2), 284-298. https://DOI.org/10.33308/26674874.2020342154
25. İflazoğlu-Saban, A., & Altınkamış, N. F. (2014). An investigation of literacy beliefs of pre-school children’s parents. International Journal of Human Sciences. 11, 1 (Mar. 2014), 317–337.
26. Justice, L.M. ve Sofka, A.E. (2010). Engaging children with print: building early literacy skills through quality readalouds. Guilford Publications, Inc.
27. Kandır, A., & Tümer, B.K. (2013). Farklı sosyo-ekonomik düzeydeki beş-altı yaş çocuklarının erken öğrenme becerilerinin incelenmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 7(30), 45-64. https://dergipark.org.tr/tr/pub/spcd/issue/21091/227139
28. Korat, O., Kleini P. & Segal-Drori, O. (2007). Maternal mediation in book reading, home literacy environment and children’s emergent literacy: A comparison between two social groups. Reading and Writing, 20(4) , 361-398.
29. Kılıç, F., Doğan, M. C., & Özden, B., (2017). Aile okuryazarlığı ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. HAYEF: Journal of Education ,14, 203-219. DOI: 10.26650/hayef.2017.14.2.0021
30. Klebanov, P.K., Brooks-Gunn, J., McCarton, C., & McCormick, M.C. (1998). The contribution of neighborhood and family income to developmental test scores over the first three years of life. Child Development, 69, 1420-1436. DOI: 10.2307/1132275
31. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1986). But is it rigorous? Trustworthiness and authenticity in naturalistic evaluation. New directions for program evaluation, 30, 73-84. DOI: 10.1002/ev.1427
32. Liu, Y., Zhi, M., & Li, X. (2011). Parental age and characteristics of the offsipring. Ageing Research Reviews, 10(1), 115-123. DOI: 10.1016/j.arr.2010.09.004
33. Lynch, J., Anderson, J., Anderson, A., & Shapiro, J. (2006). Parents' beliefs about young children's literacy development and parents' literacy behaviors. Reading Psychology, 27(1), 1-20.
34. Maxqda (Software for Qualitative and Mixed Methods Research). (2018). www.maxqda.com
35. McLaughlin. (1998). Introduction to language development. Singular Publishing.
36. Mc Nicol, S., & Dalton, P.(2002). The best way is always through the children: The impact of family reading. Journal of Adolescent & Adult Literacy, 46(3). 246-253. https://www.jstor.org/stable/40017131
37. Morales, G.M. (2011). Partial Least Squares (PLS) Methods: Origins, Evolution and Application to Social Science, Universidad Complutense.
38. Oktay, A. (2000). Yaşamın sihirli yılları: Okul öncesi dönem. EPSİLON Yayınevi.
39. Özbek-Ayaz, C. (2015). Ailelerin, Okul Öncesi Dönemdeki Çocuklarının Okuryazarlık Becerilerini Desteklemek İçin Kullandıkları Okuryazarlık Uygulamalarının İncelenmesi: Tekirdağ İli Örneği (Yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi). http://acikerisim.lib.comu.edu.tr:8080/xmlui/handle/COMU/1275
40. Özbek-Ayaz, C., Güleç, H., & Şahin, Ç. (2017). Ailelerin, çocuklarıyla birlikte gerçekleştirdikleri okuma aktivitelerinin düzeyini belirleme. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 1-19. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1481425
41. Özen-Altınkaynak, Ş. (2019). Okul Öncesi Dönemde Erken Okuryazarlık Becerilerinin Gelişimi. Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 3(1), 37-49. https://dergipark.org.tr/en/pub/debder/issue/43652/526196
42. Raikes, H., Pan, B.A., Luze, G., Tamis-LeMonda, C.S., Brooks-Gunn, J., & Rodriguez, E.T. (2006). Mother-child bookreading in low‐income families: Correlates and outcomes during the first three years of life. Child Development, 77(4), 924-953. DOI: 10.1111/j.1467-8624.2006.00911.x.
43. Rodriguez, E. T., & Tamis-Lemonda, C. S. (2011). Trajectories of the home learning environment across the first 5 years: associations with children’s vocabulary and literacy skills at prekindergarten. Child Development, 82, 1058–1075. DOI: 10.1111/j.1467-8624.2011.01614.x
44. Sağlam, C. (2020). Okul Öncesi Dönemde Çalışma Belleği ve Erken Okuryazarlık Becerilerinin İncelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Karabük Üniversitesi, Karabük.
45. Silinskas, G., Lerkkanen, M.K., Tolvanen, A., Niemi, P., Poikkeus, A.M., & Nurmi, J.E. (2012). The frequency of parents’ reading-related activities at home and children's reading skills during kindergarten and grade 1. Journal of Applied Developmental Psychology, 33(6), 302–310. DOI: 10.1016/j.appdev.2012.07.004
46. Sulzby, E. (1985). Children's emergent reading of favorite storybooks: A developmental study. Reading Research Quarterly, 20(4), 458-481. https://www.jstor.org/stable/pdf/747854.pdf
47. Teale, W. H. (1982). Preschoolers and literacy: Some insights from research. Australian Journal of Reading, 5(3), 153-168. DOI: 10.3316/informit.663615827375669
48. Tenenhaus, M., Esposito Vinzi, V., Chatelin, Y-M., &Lauro, C. (2005). PLS path modeling. Computational Statistics & Data Analysis, 48, 159-205
49. Turan, F. F., & Akoğlu, G. (2014). Okul öncesi dönemde ev okuryazarlık ortamı ve fonolojik farkındalık becerileri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(3), 153-166.
50. Uluğ, E. (2018). Okul öncesi eğitim kurumuna devam eden ve etmeyen 12-36 aylık çocukların ev erken okuryazarlık ortam özelliklerinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara. https://dspace.ankara.edu.tr/xmlui/handle/20.500.12575/73519
51. Wang, H. H. (2014). Home Literacy Environment, the Quality of Mother-Child Book Reading Interactions, and Taiwanese Children's Early Literacy Development. Syracuse University Dissertations - ALL. 198. https://surface.syr.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1198&context=etd
52. Whitehurst, G. J., & Lonigan, C. J. (1998). Child development and emergent literacy. Child Development, 69(3), 848-872. DOI: 10.1111/j.1467-8624.1998.tb06247.x
53. Yazıcı, E., & Kandır, A. (2018). Erken okuryazarlık becerilerinin ev ortamında desteklenmesine ilişkin çalışmaların incelenmesi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38(1), 101-135. http://www.gefad.gazi.edu.tr/tr/download/article-file/462735
54. Yeo, L. S., OnG, W. W., & Ng, C. M. (2014). The home literacy environment and preschool children's reading skills and interest. Early Education and Development, 25(6), 791-814, DOI: 10.1080/10409289.2014.862147
55. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. baskı). Seçkin Yayınevi.