Examining of Reading Culture Levels of Students at Imam Hatip Lower Secondary School within the Context of Reading Profiles: Alanya Case

Öz

The aim of this study was to determine the reading culture levels of students at imam hatip lower secondary school. The study was a descriptive research in scanning model. In the study, the 'Reading Profile Questionnaire' developed by the researchers and consisting of 20 questions was used as a data collection tool. The study group of the research consisted of 271 students attending in imam hatip lower secondary schools in Alanya district of Antalya province. Percentage and frequency analyses and chi-square analysis was utilized for analysing the data. In the study, it was determined that most of the students read books to spend their free time and to take pleasure, and they preferred fictional genres such as novels, stories, fairy tales and works on adventure / crime and personal development. In addition, it was determined that students read national authors rather than foreign ones, and that they did not use digital tools and the internet for reading books in general. Besides, it was also revealed that students usually bought books from bookstores and read them in print, and that they paid the most attention to the subject and cover of the book when choosing a book. The results of the study also revealed that students had low rates of going to the library and did not follow periodicals.

Anahtar Kelimeler

• Reading culture
• reading profile
• reading habits
• reading skills
• students at imam hatip lower secondary school

İmam-Hatip Ortaokulu Öğrencilerinin Okuma Kültürü Düzeylerinin Okuma Profilleri Bağlamında İncelenmesi: Alanya Örneği

Öz

Bu çalışmada imam hatip ortaokulu öğrencilerinin okuma kültürü düzeylerinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışma, tarama modelinde betimsel bir araştırmadır. Çalışmada, veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından geliştirilen ve 20 sorudan oluşan ‘Okuma Profili Anketi’ kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Antalya ili Alanya ilçesindeki imam hatip ortaokullarında öğrenim gören 271 öğrenci oluşturmaktadır. Verilerin çözümlenmesinde yüzde ve frekans analizleri ile ki-kare analizinden yararlanılmıştır. Çalışmada öğrencilerin çoğunun boş vakitlerini geçirmek ve keyif almak için kitap okudukları; roman, hikâye, masal gibi kurgusal türleri ve macera/polisiye, kişisel gelişim konulu eserleri tercih ettikleri belirlenmiştir. Ayrıca öğrencilerin yabancılardan ziyade yerli yazarları okudukları, dijital araçları ve interneti genel anlamda kitap okuma amacıyla kullanmadıkları da tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra öğrencilerin kitapları genellikle kitapçıdan satın alarak temin ettikleri ve baskı hâlinde okudukları, kitap seçiminde en çok kitabın konusuna ve kapağına dikkat ettikleri de ortaya konmuştur. Ayrıca araştırma sonuçları, öğrencilerin kütüphaneye gitme oranlarının düşük olduğunu ve süreli yayınları takip etmediklerini de ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• Okuma kültürü
• okuma profili
• okuma alışkanlığı
• okuma becerisi
• imam hatip ortaokulu öğrencileri

Kaynakça

1. Ak Başoğul, D. (2018). Türkçe öğretmenlerinin ve önerdikleri kitapların söylemleri bağlamında okuma kültürü anlayışı: Bir durum çalışması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
2. Akın, E. (2016). Ortaokul öğrencilerinin okuma alışkanlığı ve yazma tutumları ile Türkçe dersi akademik başarıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Akademik Bakış Dergisi, 54, 469-483.
3. Aksoy, B. (2022). Ortaokul öğrencilerinin okuma kültürü düzeylerinin belirlenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Burdur.
4. Aküzüm, L. ve Bars, M. (2022). Ortaokul öğrencilerinin okuma kültürlerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 27, 97-122.
5. Akyol, H. (2006). Türkçe ilk okuma yazma öğretimi. Ankara: Pegem.
6. Alan, Y. (2020). Türkiye’deki üniversite öğrencilerinin kitap okuma profilleri. Söylem Filoloji Dergisi, 5(1), 278-303.
7. Altıntaş, M. E. (2018). Bir hatip olarak din görevlilerinde bulunması gereken temel yeterlikler. Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6(12), 416-429.
8. Aslan, C. (2007). Yazınsal nitelikli çocuk kitaplarının çocuğun okuduğunu anlama ve yazılı anlatım becerilerine etkisi. Eurasian Journal of Educational Research, 27, 15-29.

9. Aşlamacı, İ. ve Karmış, M. (2020). Okul yöneticilerine göre imam hatipli vizyonu üzerine nitel bir araştırma. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 11(1), 59-91.
10. Aytaş, G. (2005). Okuma eğitimi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(4), 461-470.
11. Aytaş, G. ve Altunbay, M. (2016). İlköğretim öğrencilerinin okuma profilinin okuma eğilimleri bağlamında incelenmesi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 8(14), 165-190.
12. Ayyıldız, M., Bozkurt, Ü. ve Canlı, S. (2006). Okuma kültürü üzerine bir araştırma. Millî Eğitim Dergisi, 169, 277-296.
13. Baki, Y. (2017). 6, 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin okumaya yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından öncelemesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 16(63), 1166-1186.
14. Balcı, A. (2009). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin okuma alışkanlık ve ilgileri üzerine bir araştırma (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
15. Balcı, A., Uyar, Y. ve Büyükikiz, K. K. (2012). İlkokul 6. sınıf öğrencilerinin okuma alışkanlıkları, kütüphane kullanma sıklıkları ve okumaya yönelik tutumlarının incelenmesi. Turkish Studies, 7(4), 965-985.
16. Batur, Z., Özcan, H. Z. ve Sağcan, Y. C. (2019). Ortaokul öğrencilerinin okuma eğilimlerinin incelenmesi. Avrasya Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 3(1), 33-55.
17. Bayat, N. ve Çetinkaya, G. (2018). Ortaokul öğrencilerinin okuma alışkanlıkları ve tercihleri. İlköğretim Online, 17(2), 984-1001.
18. Bayis, S. (2010). 4. 5. 6. ve 7. sınıf ilköğretim öğrencilerinin okuma ve kütüphane kullanım alışkanlıklarının incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
19. Bayram, O. (1990). İlkokul çağı çocuklarının okuma alışkanlığı ve Yenimahalle ilçe halk kütüphanesi gezici kütüphane hizmeti (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
20. Bayram, Y. ve Erdemir, A. (2007). Amasya’daki ilköğretim 6, 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin okuma düzeyleri ve okuma eğilimleri. Amasya Araştırmaları Amasya Valiliği Yayınları, 1, 1175-1200.
21. Bulut, P., Kuşdemir, Y. ve Uzun, E. B. (2020). Okuma kültürü üzerine bir inceleme: Öğretmen adayları örneği. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 8(21), 74-95.
22. Büyüköztürk, Ş. (2005). Anket geliştirme. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(2), 133-151.
23. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2019). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem.
24. Can, R., Türkyılmaz, M. ve Karadeniz, A. (2010). Ergenlik dönemi öğrencilerinin okuma alışkanlıkları. Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(3), 1-21.
25. Cemiloğlu, M. (2004). İlköğretim okullarında Türkçe öğretimi. İstanbul: Aktüel.
26. Cohen, L., Manion, L. ve Morrison, K. (2007). Research methods in education. London and New York: Taylor & Francis.
27. Çer, E. (2016). Türkçe öğretiminde çocuğa görelik ilkesine uygun edebiyat yapıtlarının önemi. İlköğretim Online, 15(4), 1399-1410,
28. Çiftçi, Ö. ve Temizyürek, F. (2008). İlköğretim 5. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama becerilerinin ölçülmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(9), 109-129.
29. Deniz, E. (2015). Ortaokul öğrencilerinin kitap okuma alışkanlıkları. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 3(2), 46-64.
30. Doiron, R. ve Asselin, M. (2011). Promoting a culture for reading in a diverse world. International Federation of Library Associations and Institutions, 37(2), 109-117.
31. Dökmen, Ü. (1994). Okuma becerisi, ilgisi ve alışkanlığı üzerine psiko-sosyal bir araştırma. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
32. Durualp, E., Çiçekoğlu, P. ve Durualp, E. (2013). Sekizinci sınıf öğrencilerinin kitap okumaya yönelik tutumlarının internet ve kitap okuma alışkanlıkları acısından incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 2(1), 115-132.
33. Ekiz, D. (2020). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Anı.
34. Er, Z. ve Arıcı, A. F. (2018). Ortaokul öğrencilerinin okuma becerilerinin geliştirilmesinde ailenin etkisi. Türkiye Eğitim Dergisi, 3(1), 1-21.
35. Güneş, F. (2007). Ses temelli cümle yöntemi ve zihinsel yapılandırma. Ankara: Nobel.
36. İnce Samur, Ö. (2014). Türkiye’deki ve Dünya’daki çalışmaların tanıklığında “okuma kültürü”. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(22), 157-188.
37. İşcan, A., Arıkan, İ. B. ve Küçükaydın, M. A. (2013). İlköğretim ikinci kademe öğrencilerin kitap okuma alışkanlıkları ve okumaya ilişkin tutumları. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 4(11), 3- 28.
38. Johnsson-Smaragdi, U. ve Jönsson, A. (2006) Book reading in leisure time: long-term changes in young peoples’ book reading habits. Scandinavian Journal of Educational Research, 50(5), 519-540.
39. Kana, F. (2015). Ortaokul öğrencilerinin okuma stillerinin incelenmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(40), 548-556.
40. Karasar, N. (2007). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Nobel.
41. Katrancı, M. ve Yetgin, A. (2019). Ebeveynlerin, çocukların okuma ve kütüphane kullanma alışkanlıkları ile çocuk kütüphanesine yönelik görüşleri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 8(3), 1817-1839.
42. Kavcar, C., Oğuzkan, F. ve Hasırcı, S. (2016). Türkçe öğretimi. Ankara: Anı.
43. Keleş, Ö. (2006). İlköğretim 4. ve 5. sınıf öğrencilerinde kitap okuma alışkanlığının incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
44. Krejcie, R. V. ve Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30, 607-610.
45. Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563-575.
46. MEB (2018). Okuma becerileri dersi öğretim programı (ortaokul ve imam hatip ortaokulu 5-6. sınıflar). Ankara: MEB.
47. MEB (2019). Türkçe dersi öğretim programı 1-8. sınıflar. Ankara: MEB.
48. MEB (2023). “Dost kitaplar-dost öğrenciler” kitap okuma etkinliği. http://dogm.meb.gov.tr/www/8220dost-kitaplar-dost-ogrenciler8221-kitap-okumaetkinligi/icerik/354 adresinden 17.05.2023 tarihinde indirilmiştir.
49. OKUYAY. (2019). Türkiye okuma kültürü araştırması. İstanbul: Acar.
50. Ortaş, İ. (2014). Türkiye ve dünyada kitap okuma değerlerinin karşılaştırması ve sosyal yaşamımıza etkileri. Türk Kütüphaneciliği, 28(3), 323-337.
51. Özdemir Çırakman, E. ve Arı, B. (2019). Sosyal medyanın ortaokul öğrencilerinin kitap seçimine ve kültür aktarımına etkisi. Uluslararası Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 2(2), 38-56.
52. Sallabaş M. E. (2008). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin okumaya yönelik tutumları ve okuduğunu anlama becerileri arasındaki ilişki. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(16), 141-155.
53. Sever, S. (2004). Türkçe öğretimi ve tam öğrenme. Ankara: Anı.
54. Sever, S. (2007). Okuma kültürü edinme sürecinde Türkçe öğretiminin sorumluluğu. Okuma Kültürü ve Okullarda Uygulama Sorunları Toplantısı. Ankara: MEB Devlet Kitapları Müdürlüğü.
55. Sever, S., İnce Samur, Ö., Doğan, B., Çıldır, B. ve Bulut, S. (2013, Kasım). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin okuma kültürü edinme düzeyleri ile kitle iletişim araçlarını kullanma alışkanlıklarının incelenmesi. 1. Uluslararası Çocuk ve Medya Kongresi’nde sunulan bildiri, İstanbul.
56. Şeref, İ. ve Karagöz, B. (2019). Okuma alanındaki araştırmaların bibliyometrik özellikler açısından incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(3), 781-799.
57. Uçar, R. (2017). İmam hatip lisesi meslek dersleri öğretmenlerinin ‘imam hatipli’ vizyonu. Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi, 3(2), 83-127.
58. Ünaldı, S. (2019). İmam hatip ortaokullarında okuyan öğrencilerin bu okulları tercih nedenleri ve beklentileri (Erzincan örneği) (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
59. Yalınkılıç, K. ve Ülper, H. (2011, 13-16 Ekim). İlköğretim 6-7-8. sınıf öğrencilerinin okuma alışkanlık düzeyleri. Samsun Sempozyumu’nda sunulan bildiri, Samsun, Türkiye.
60. Yıldız, D. Ç., Ceran, D. ve Sevmez, H. (2015). Eğitim fakültesi öğrencilerinin okuma alışkanlıkları profili. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(3), 141-166.
61. Yıldız, M. (2010). İlköğretim 5. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama, okuma motivasyonu ve okuma alışkanlıkları arasındaki ilişki (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
62. Yılmaz, B. (1990). Okuma alışkanlığı ve yeni mahalle ilçe halk kütüphanesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
63. Yılmaz, B. (1993). Okuma alışkanlığı ve halk kütüphanelerinin rolü. Ankara: Kültür Bakanlığı Kütüphaneler Genel Müdürlüğü Yayınları.
64. Yılmaz, B. (2004). Okuma alışkanlığı ve öğretmen. Okuma Kültürü ve Okullarda Uygulama Sorunları Toplantısı. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayını.
65. Yılmaz, M. (2009). Üniversite öğrencilerinin okuma alışkanlığı üzerine bir inceleme (Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi Bölümü örneği). Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(37), 144-167.
66. Yurdagül, H. (2005, 28-30 Eylül). Ölçek geliştirme çalışmalarında kapsam geçerliği için kapsam geçerlik indekslerinin kullanılması. XIV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi’nde sunulan bildiri, Pamukkale Üniversitesi, Denizli.