Exploring Home Early Literacy Practices among Families from Low Socioeconomic Backgrounds

Öz

Each child has different home early literacy experiences and does not have the opportunity to develop early literacy skills at the same rate. This study aims to explore the home early literacy experiences offered by families from lower socioeconomic stratum to their children, especially based on the problems of children living under disadvantaged conditions. The study used the data set collected as part of the first author’s master’s thesis. The participants consisted of 286 parents of 5-6-year-old children. Data collection instruments were the Home Early Literacy Environment Scale and the Demographic Information Form. Data analysis included t-test, Mann-Whitney U test, and ANOVA. The findings indicated that the number of families from lower socioeconomic stratum offering rich experiences were limited. Parents offered moderate experiences in the phonological/letter awareness dimension and insufficient experiences in the reading, writing, and shared book reading dimensions to their children. As the educational levels of the parents and children’s duration of preschool education increased, the experiences in the reading and shared book reading dimensions also increased. Writing experiences favored families with daughters, while phonological/letter awareness varied according to children’s duration of preschool education.

Anahtar Kelimeler

• Early literacy skills
• preschool education
• disadvantaged groups
• children at risk
• family-child interaction

Alt Sosyoekonomik Bağlamda Ailelerin Sundukları Ev Erken Okuryazarlık Deneyimlerinin Betimlenmesi

Öz

Her çocuk ev ortamında farklı deneyimler yaşamakta ve erken okuryazarlık becerilerini aynı oranda geliştirme imkânı bulamamaktadır. Bu araştırmada da özellikle dezavantajlı koşullarda yaşayan çocukların sorunlarından hareketle alt sosyoekonomik katmandan ailelerin çocuklarına sundukları ev erken okuryazarlık deneyimlerinin betimlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada, ilk yazarın yüksek lisans tezi kapsamında elde ettiği veri setinden faydalanılmıştır. Çalışmanın katılımcılarını 5-6 yaş çocuğu olan 286 ebeveyn oluşturmuştur. Araştırma verileri Ev Erken Okuryazarlık Ortamı Ölçeği ve Demografik Bilgi Formu ile toplanmıştır. Veri analizinde t-testi, Mann-Whitney U testi ve ANOVA testlerine başvurulmuştur. Bulgular alt sosyoekonomik katmanda çocuklarına zengin deneyim sunan ailelerin sayıca sınırlı kaldığını, sesbilgisel ve yazı farkındalığı boyutunda orta düzeyde; okuma, yazma ve birlikte kitap okuma boyutlarında yetersiz deneyim sunduklarını göstermiştir. Ebeveynlerin eğitim düzeyleri ve çocukların okul öncesi eğitim süreleri arttıkça ailelerin okuma ve birlikte kitap okuma boyutlarında sundukları deneyimler artmıştır. Yazma deneyimleri kız çocuğu olan ailelerin lehine, sesbilgisel/yazı farkındalığı ise okul öncesi eğitim süresine göre farklılaşmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Erken okuryazarlık becerileri
• okul öncesi eğitim
• dezavantajlı gruplar
• risk altındaki çocuklar
• aile-çocuk etkileşimi

Kaynakça

1. Akmersin, B. (2016). Düşük sosyo-ekonomik düzeyde olan 2. sınıf öğrencilerinin kitap okuma sevgisi ve alışkanlığı kazanmasına etki eden faktörlerin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Gaziantep.
2. Aksoy, S. (2020). Akıllı cihazların ebeveynler tarafından çocuk bakımında bir bakıcı olarak kullanılması: Nitel bir araştırma. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(11), 231-243.
3. Altıparmak, S. (2010). Erken çocukluk döneminde ebeveynlerin okuma-yazmaya hazırlık konusundaki görüşleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
4. Altun, D., Tantekin Erden, F., ve Snow, C. E. (2016). Filizlenen okuryazarlık: Okul öncesi dönem ses ve yazı farkındalığı becerilerini besleyen ev-içi kaynakların incelenmesi. Ö. Demirel ve S. Dinçer (Ed.), Eğitim bilimlerinde yenilikler ve nitelik arayışı içinde (ss. 505-529). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
5. Aram, D. ve Levin, I. (2001). Mother–child joint writing in low SES Sociocultural factors, maternal mediation, and emergent literacy. Cognitive Development, 16, 831-852.
6. Arıcı, M., ve Tüfekci Akcan, A. (2019). Okul öncesi dönemde anne-çocuk birlikte hikaye kitabı okuma davranışlarının incelenmesi. Yaşadıkça Eğitim, 33(1), 100-120.
7. Arıkan, A. (2020). Schooling experiences of disadvantaged children in preschool: Attitudes, engagement, and interactions. Eurasian Journal of Educational Research, 20(86), 1-24.
8. Arıkan, A. (2022). Fark edilmeyen çocukların dünyalarına farklılıklar penceresinden bakış. A. Arıkan (Ed.), Fark edilmeyen çocuklar içinde (ss. 1-19). Ankara: Eğiten Kitap.

9. Arslantaş, T. ve Gök, B. (2022). Okul öncesi dönem çocuklarının maruz kaldıkları okuryazarlık ortamlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (30), 689-701.
10. Bayraktar, V. (2018). Okul öncesi dönem çocuklarının yazı farkındalığı becerilerinin çocuk ve ebeveyn değişkenleri açısından incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 43(196), 49-65.
11. Bee, H. ve Boyd, D. (2009). Çocuk gelişim psikolojisi. İstanbul: kaknüs yayınları.
12. Bracken, S. S. ve Fischel, J. E. (2008). Family reading behavior and early literacy skills in preschool children from low-income backgrounds. Early Education and Development, 19(1), 45-67.
13. Burgess, S. R., Hecht, S. A. ve Lonigan, C. J. (2002). Relations of the home literacy environment (HLE) to the development of reading-related abilities: A one-year longitudinal study. Reading Research Quarterly, 37(4), 408-426.
14. Burris, P. W., Phillips, B. M. ve Lonigan, C. J. (2019). Examining the relations of the home literacy environments of families of low SES with children's early literacy skills. Journal of Education for Students Placed at Risk (JESPAR), 24(2), 154-173.
15. Coşkun, L. (2023). Çocuğu okul öncesi eğitime devam eden annelerin okuma inancı ve ev erken okuryazarlık ortamlarının demografik değişkenler açısından incelenmesi. TEBD, 21(1), 425-452.
16. Creswell, J. W. (2016). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. Ankara: Eğiten Kitap.
17. Çalış, E. S. ve Feyman Gök, N. (2022). Okul öncesi öğretmenlerinin erken okuryazarlık becerileri ile ilgili görüşleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi(64), 175-202.
18. Dupere, V., Leventhal, T., Crosnoe, R. ve Dion, E. (2010). Understanding the positive role of neighborhood socioeconomic advantage in achievement: The contribution of the home, child care, and school environments. Developmental Psychology, 46(5), 1227-1244.
19. Ergül, C., Kılıç Tülü, B., Demir, E., Akoğlu, G., Ökcün-Akçamuş, M. Ç. ve Bahap Kudret, Z. (2020). Anne eğitim düzeyi, sözcük bilgisi ve sesbilgisel farkındalık becerilerinde bir risk faktörü mü?. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 21(4), 711-735.
20. Ergül, C., Sarıca, A. D., Akoğlu, G. ve Karaman, G. (2017). The home literacy environments of Turkish kindergarteners: Does SES make a difference? International Journal of Instruction, 10(1), 1308-1470.
21. Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS statistics. (4th ed). London: Sage Publications.
22. Fikrat-Wevers, S., van Steensel, R. ve Arends, L. (2021). Effects of family literacy programs on the emergent literacy skills of children from low-SES families: A meta-analysis. Review of Educational Research, 91(4), 577-613.
23. Gengeç, H., Güldenoğlu, B. ve Kargın, T. (2023). Erken okuryazarlık becerileri üzerinde etkili olan değişkenler: Sosyo ekonomik düzey ve ev okuryazarlığı. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 57, 252-279.
24. Gölcük, M., Okur, Ş. ve Kazak-Berument, S. (2015). Düşük sosyoekonomik düzeydeki çocukların alıcı dil ve hikâye anlama becerilerini geliştirmeye yönelik kitap okuma müdahale programı. Uluslararası Katılımlı III. Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Kongresi “Erken Müdahale” (ss. 89-96). Ankara: Hacettepe Üniversitesi Kültür Merkezi.
25. Gönen, M. S., Yıldız, E., Bilgen, Z. ve Türe Köse, H. B. (2022). Okul öncesi dönem çocuğu olan ebeveynlerin okuryazarlık durumları: Karma yöntem çalışması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 10(1), 32-59.
26. Hanson, M. J., Miller, A. D., Diamond, K., Odom, S., Lieber, J., Butera, G., . . . Fleming, K. (2011). Neighborhood community risk influences on preschool children’s development and school readiness. Infants ve Young Children, 24(1), 87-100.
27. Harmandar, D. (2019). Okulöncesi dönemde ailelerin erken okuryazarlığa ilişkin farkındalıkları ve dil destek çalışmalarına yönelik tercihleri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
28. Harmandar Ergül, D. (2022). Dezavantajlı çocuklar ve uyum sorunları. T. Oral (Ed.), Yaşam Dönemleri ve uyum sorunları içinde (ss. 309-357). Ankara: Eğiten Kitap.
29. Harmandar, D. ve Arıkan, A. (2020). Erken okuryazarlık becerilerine yönelik dil destek çalışmalarında ailelerin tercihleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(4), 1183-1203.
30. Işıkoğlu Erdoğan, N. (2016). Erken çocukluk döneminde çocuk-ebeveyn birlikte okuma etkinliklerinin incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 24(3), 1071-1086.
31. İşlek, S. (2021). Sosyoekonomik düzey açısından risk altında olan çocuklarda paylaşımlı kitap okuma: Ebeveyn uygulamalı erken okuryazarlık müdahalesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
32. Karaman, G. ve Üstün, E. (2011). Anasınıfına devam eden çocukların fonolojik duyarlılıklarının bazı değişkenlere göre incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 40, 267-278.
33. Kılınçcı, E. ve Bayraktar, A. (2021). Okul öncesi sınıflarındaki erken okuryazarlık materyalleri ve öğretmen uygulamaları. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 11(1), 447-478.
34. Lee, J. A. ve Otaiba, S. A. (2015). Socioeconomic and gender group differences in early literacy skills: a multiple-group confirmatory factor analysis approach. Educational Research and Evaluation, 21(1), 40-59.
35. Mendive, S., Lara, M. M., Aldoney, D., Perez, J. C. ve Pezoa, J. P. (2020). Home language and literacy environments and early literacy trajectories of low-socioeconomic status Chilean children. Child Development, 91(6), 2042–2062.
36. Mendive, S., Lissi, M. R., Bakeman, R. ve Reyes, A. (2017). Beyond mother education: Maternal practices as predictors of early literacy development in Chilean children from low-SES households. Early Education and Development, 28(2), 167-181.
37. Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd edition). Thousand Oaks, CA: Sage.
38. Neuman, S. B. ve Celano, D. (2001). Access to print in low-income and middle-income communities: An ecological study of four neighborhoods. Reading Research Quarterly, 36(1), 8-26.
39. Neuman, W. L. (2006). Toplumsal araştırma yöntemleri. Ankara: Yayın Odası.
40. Neumann, M. M. (2016). A socioeconomic comparison of emergent literacy and home literacy in Australian preschoolers. European Early Childhood Education Research Journal, 24(4), 555-566.
41. Özbek Ayaz, C. (2015). Ailelerin okul öncesi dönemdeki çocuklarının okuryazarlık becerilerini desteklemek için kullandıkları okuryazarlık uygulamalarının incelenmesi: Tekirdağ ili örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Çanakkale.
42. Özen Altınkaynak, Ş. (2019). Annelerin okuma yazmaya hazırlık sürecine ilişkin görüşleri. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 3(1), 98-116.
43. Pallant, J. (2016). SPSS kullanma kılavuzu. Ankara: Anı Yayıncılık.
44. Sarıca, A. D., Ergül, C., Akoğlu, G., Deniz, K. Z., Karaman, G., Bahap-Kudret, Z. ve Tufan, M. (2014). The reliability and validity of the Home Early Literacy Environment Questionnaire. International Online Journal of Educational Sciences, 6(2), 444-459.
45. Storch, S. A. ve Whitehurst, G. J. (2001). The role of family and home in the literacy development of children from low-income backgrounds. New Directions for Child and Adolescent Development , 92, 53-71.
46. Tabachnik, B. G. ve Fidell, L. S. (2015). Çok değişkenli istatistiklerin kullanımı. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
47. Uyanık Aktulun, Ö. (2019). 60-72 aylık çocukların erken akademik ve dil becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Turkish Studies, 14(1), 775-797.
48. Ünal, Ş. (2021). Sosyoekonomik açıdan dezavantajlı bölgede yaşayan çocukların anlatı becerileri ile erken okuryazarlık becerilerinin incelenmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
49. Weigel, D. J., Martin, S. S. ve Lowman, J. L. (2017). Assessing the early literacy skills of toddlers: the development of four foundational measures. Early Child Development and Care, 187(3-4), 744-755.
50. Whitehurst, G. J. ve Lonigan, C. J. (1998). Child development and emergent literacy. Child Development, 69, 848-872.
51. Yalçıntaş Sezgin, E., Ulus, L. ve Aksoy, A. B. (2019). Okul öncesi eğitim öğretmenlerinin erken okur yazarlıkla ilgili sınıf içi uygulamalarının incelenmesi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 1128-1146.
52. Yılmaz Hiğde, A., Baştuğ, M. ve Cihan, H. (2020). Okul öncesi dönem ebeveynlerinin ev okuryazarlığı yaşantılarının incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(2), 628-645.