Sınıf Öğretmenlerinin ve Sınıf Öğretmeni Adaylarının Sordukları Okuduğunu Anlama Sorularının İncelenmesi

Öz

Araştırmanın amacı, sınıf öğretmenleri ile sınıf öğretmeni adaylarının metne ilişkin okuduğunu anlama soruları ve soru sormaya dair bilgi ve görüşlerini ve farklı metin türlerine göre sordukları soruları karşılaştırmalı olarak incelemek ve değerlendirmektir. Araştırmada temel nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 59 sınıf öğretmeni ve 41 sınıf öğretmeni adayı oluşturmuştur. Katılımcılar maksimum çeşitlilik ve ölçüt örnekleme yöntemleri ile belirlenmiştir. Araştırmada kullanılan veri toplama aracı araştırmacılar tarafından hazırlanan anket formudur. Araştırmanın verileri betimsel analiz ve içerik analizi yöntemleriyle analiz edilmiştir. Öğretmenler ve öğretmen adaylarının sordukları soruların analizinde Barrett Taksonomisi kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre öğretmenler ve öğretmen adayları, ders kitabında bulunan soruların yanı sıra kendilerinin de sıklıkla soru hazırladıklarını ve soru hazırlarken en çok içerik uyumuna dikkat ettiklerini belirtmişlerdir. Soru türü olarak öğretmenler en çok kısa cevaplı, öğretmen adayları ise doğru-yanlış türü soruları tercih etmiştir. Soru sorma aşamalarına bakıldığında, öğretmenler daha çok metni okumadan önce, öğretmen adayları ise okumanın her aşamasında (okuma öncesi, sırası, sonrası) soru sormaktadır. Barrett Taksonomisine göre, metin türü fark etmeksizin öğretmenlerin en çok basit anlama düzeyinde, öğretmen adaylarının ise derinlemesine/çıkarımsal anlama düzeyinde sorular hazırladıkları görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Metne dayalı anlama soruları
• metin türüne bağlı sorular
• Barrett taksonomisi
• sınıf öğretmeni
• sınıf öğretmeni adayı

Investigation of Reading Comprehension Questions Asked by In-Service and Pre-Service Primary School Teachers

Öz

The purpose of the study is to examine and evaluate the knowledge and opinions of pre-service and in-service primary school teachers regarding text-based comprehension questions and questioning as well as to compare the questions they ask according to different text types. A basic qualitative research method was used in the study. The study group consisted of 59 primary school teachers and 41 primary school teacher candidates. Participants were selected using maximum diversity and criterion sampling methods. The data collection tool used in the study was a questionnaire form prepared by the researchers. The data were analysed using descriptive analysis and content analysis methods. Barrett's Taxonomy was used to analyse the questions asked by the in-service and pre-service teachers. According to the research results, in-service and pre-service teachers stated that they frequently prepared questions in addition to those found in the textbook and paid the most attention to content alignment when preparing questions. Regarding question type, in-service teachers preferred short-answer questions while pre-service teachers preferred true-false questions. Regarding the stages of questioning, in-service teachers mostly asked questions before reading the text while pre-service teachers asked questions at every stage of reading (pre-, while and post-reading). According to Barrett's Taxonomy, it was observed that in-service teachers mostly prepared questions at the basic comprehension level while pre-service teachers prepared questions at the in-depth/inferential comprehension level.

Anahtar Kelimeler

• Text-based comprehension questions
• text type-based questions
• Barrett
• in-service primary school teacher
• pre-service primary school teacher

Kaynakça

1. Akman, T. (2019). Öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeyleri ve mesleki doyumlarının incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
2. Aktaş, E. (2017). Öğretmen adaylarının farklı metin türlerine yönelik soru sorma becerilerinin yenilenmiş Bloom taksonomisine göre değerlendirilmesi. Turkish Studies, 12(25), 99-118. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12274
3. Aktaş, E. ve Bayram, B. (2018). Türkçe öğretiminde okuduğunu anlama stratejilerinin kullanımı üzerine bir inceleme. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(3), 1401-1414.
4. Akyol, H. (1997). Okuma metinlerindeki soruların sınıflandırılması. Eğitim ve Bilim, 21(105), 10-16.
5. Akyol, H. (2001). İlköğretim okulları 5. sınıf Türkçe kitaplarındaki okuma metinleriyle ilgili soruların analizi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 26(26), 169-178.
6. Akyol, H. (2014). Programa uygun Türkçe öğretim yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
7. Akyol, H. (2019). Türkçe öğretim yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
8. Akyol, H., Yıldırım, K., Ateş, S. ve Çetinkaya, Ç. (2013). Anlamaya yönelik nasıl sorular soruyoruz?. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(1), 41-56.

9. Arı, G. (2014). Türkçe ders kitaplarında fiziksel ve biçimsel görünüm. H. Ülker (ed.), Türkçe ders kitabı çözümlemeleri içinde (ss. 43-56). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
10. Ateş, S., Güray, E., Döğmeci, Y. ve Gürsoy, F. F. (2016). Öğretmen ve öğrenci sorularının gerektirdikleri zihinsel süreçler açısından karşılaştırılması. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 4(1), 1-13.
11. Ateş, S. ve Yıldırım, K. (2014). Sınıf öğretmenlerinin okuma becerisine yönelik uygulamaları: Strateji öğretimi ve anlama. İlköğretim Online, 13(1), 235-257.
12. Bayram, B. (2020). Soru sorma becerileri bakımından Türkçe öğretmeni adaylarının hazırladıkları metni anlama sorularının Day ve Park Taksonomisi’ne göre değerlendirilmesi. Sosyal Bilimler ve Değerler Eğitimi Dergisi, 1(1), 58-67. https://doi.org/10.29329/jsve.2020.298.4
13. Benzer, A. (2019). Türkçe ders kitaplarının PISA okuma yeterlik düzeyleri ile imtihanı. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 7(2), 96-109. https://doi.org/10.35233/oyea.659740
14. Can, M. ve Yıldız, M. (2023). Sınıf öğretmenlerinin Türkçe derslerinde sordukları soruların incelenmesi. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 11(2), 95-109. https://doi.org/10.35233/oyea.1310337
15. Clymer, T. (1968). What is “reading”? some current concepts. In H. Richie and H. Robinson (eds.), Innovations and change in reading instruction (pp. 7-29). Chicago: National Society for the Study of Education.
16. Çakmakcı, E. (2021). İlkokul sınıf öğretmenlerinin metinlerden ürettikleri soruların Barrett taksonomisine göre incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
17. Çelik, T., Demirgüneş, S. ve Baştuğ, M. (2014). Metin oluşturma ve değerlendirme çalışmalarına yönelik “okur dostu” metin değerlendirme rubriği geliştirme çalışması. International Journal of Eurasia Social Sciences, 5(14), 65-83.
18. Çeliktürk-Sezgin, Z. ve Gedikoğlu-Özilhan, Y. G. (2019). 1.-8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metne dayalı anlama sorularının incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(2), 353-367. https://doi.org/10.16916/aded.530191
19. Day, C. and Gu, Q. (2007). Variations in the conditions for teachers’ professional learning and development: Sustaining commitment and effectiveness over a career. Oxford Review of Education, 33(4), 423–443. https://doi.org/10.1080/03054980701450746
20. Delican, B. (2022). Examination of the questions in the primary school Turkish worksheets in terms of various classification systems. International Journal of Curriculum and Instruction, 14(3), 2283-2303.
21. Delican, B., & Temizyürek, F. (2016). İlkokul Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin tür ve tema açısından incelenmesi. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(3), 842-856.
22. Eagleton, T. (2007). How to read a poem. Malden: Blackwell.
23. Epçaçan, C. (2009). Okuduğunu anlama stratejilerine genel bir bakış. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(6), 207-223.
24. Fidan, M. (2021). Anlama-anlatma becerilerinin geliştirilmesi süreçlerinde kullanılan not alma yöntemleri üzerine yapılan çalışmalara yönelik değerlendirme. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 12(24), 329-351.
25. Göçer, A. (2018). Türkçe öğretiminde ölçme ve değerlendirme. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
26. Güneş, F. (2004). Ders kitaplarının incelenmesi. Ankara: Ocak Yayın.
27. Güneş, M. H. ve Çelikler, D. (2008). İlköğretim 6., 7. ve 8. sınıf fen bilgisi ders kitaplarının Bloom taksonomisine göre öğretmenler tarafından değerlendirilmesi. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitü Dergisi, 1(2), 137-147.
28. Hynds, S. (1990). Challenging questions in the literature classroom. (Report Series 5.3.). Center for the Learning and Teaching of Literature. Albany, New York.
29. Kardoğan, M. ve Geçgel, H. (2024). An analysis of questions based on reading texts in Turkish textbooks prepared for foreigners according to Barrett's Taxonomy. Base for Electronic Educational Sciences, 5(2), 153-169. https://doi.org/10.29329/bedu.2024.1064.9
30. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170-189.
31. Kocaarslan, M. ve Yamaç, A. (2018). Sınıf öğretmenlerinin Türkçe dersi sınavlarında sordukları metne dayalı anlama sorularının incelenmesi. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 431-448. https://doi.org/10.24315/trkefd.356769
32. Kurt, Ö. (2020). Kuzey Makedonya 5. sınıf Türkçe ders kitabı metin altı sorularının yenilenmiş Bloom taksonomisi bilişsel süreç basamaklarına göre incelenmesi. Balkanlarda Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları, 2(2), 31-48.
33. Miles, M. B. and Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Thousand Oaks: Sage Publications.
34. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2019a). PISA 2018 Türkiye ön raporu. Erişim Adresi: https://www.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2019_12/03105347_PISA_2018_Turkiye_On_Raporu.pdf
35. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2019b). Türkçe dersi (1-8. sınıflar) öğretim programı. Erişim adresi: https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/20195716392253-02 T%C3%BCrk%C3%A7e%20%C3%96%C4%9Fretim%20Program%C4%B1%202019.pdf
36. Polat, İ. ve Dedeoğlu, H. (2020). Sınıf öğretmenlerinin hazırladığı metin altı sorularının incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(4), 1468-1482. https://doi.org/10.16916/aded.782877
37. Sallabaş, F. (2023). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarındaki okuma metinlerine ait soruların incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(1), 449-469. https://doi.org/10.17679/inuefd.1202147
38. Sarar-Kuzu, T. (2013). Türkçe ders kitaplarındaki metin altı sorularının yenilenmiş Bloom taksonomisindeki hatırlama ve anlama bilişsel düzeyleri açısından incelenmesi. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 37(1), 58-76.
39. Shomoossi, N. (2004). The effect of teachers’questioning behavior on EFL classroom interaction: A classroom research study. The Reading Matrix, 4(2), 96–104.
40. Snow, C. (2002). Reading for understanding: Toward an R&D Program in reading comprehension. Santa Monica, CA: RAND Corporation.
41. Sönmez, M. (2021). Okuma becerilerini nasıl değerlendiriyoruz?. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 9(2), 127-146. https://doi.org/10.35233/oyea.978412
42. Sönmez, M. ve Sönmez, H. (2023). 4. sınıf okuma becerileri kitabının metin ve sorularının incelenmesi. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 17-26. https://doi.org/10.55008/te-ad.1207260
43. Sunggingwati, D. and Nguyen H. T. M. (2013). Teachers’ questioning in reading lessons: A case study in Indonesia. Electron Journal of Foreign Language Teaching, 10(1), 80–95.
44. Temizkan, M. (2008). Bilişsel okuma stratejilerinin Türkçe derslerinde bilgiye dayalı metinleri okuduğunu anlama üzerindeki etkisi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(2), 129-148.
45. Topuzkanamış, E. ve Maltepe, S. (2010). Öğretmen adaylarının okuduğunu anlama ve okuma stratejilerini kullanma düzeyleri. Türklük Bilimi Araştırmaları, 27, 655-677.
46. Tutkun, Ö. F. (2012). Bloom’un yenilenmiş taksonomisi üzerine genel bir bakış. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1), 1-9.
47. Tutkun, Ö. F., Demirtaş, Z., Arslan, S. ve Gür-Erdoğan, D. (2015). Revize Bloom taksonomisinin genel yapısı: Gerekçeler ve değişiklikler. The Journal of Academic Social Science Studies, 32, 57-62. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS2684
48. Van Der Meij, H. (1994). Student questioning: A componential analysis. Learning and Individual Differences, 6(2), 137–161. https://doi.org/10.1016/1041-6080(94)90007-8
49. Vygotsky, L. S. (1986). Thought and language. Cambridge: MIT Press.
50. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
51. Yıldırım, K. (2012). Öğretmenlerin öğrencilerin okuduğunu anlama becerilerini değerlendirmede kullanabilecekleri bir sistem: Barrett Taksonomisi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(18), 45-58.