Türkçe Öğretmenlerinin Dijital Bilgi Kaynaklarının Güvenirliğine İlişkin Görüşleri ve Kullandıkları Materyallerin Analizi

Öz

Bu çalışma, Türkçe öğretmenlerinin derslerinde yararlandıkları dijital bilgi kaynaklarının (DBK) güvenirliğine ilişkin görüşlerini ve kullandıkları materyallerin güvenirlik görünümünü incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseniyle yürütülen araştırmaya 12 Türkçe öğretmeni katılmıştır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşmeler ve öğretmenlerin paylaştığı 10 dijital materyalin doküman analizi yoluyla toplanmıştır. Araştırma bulguları; öğretmenlerin EBA, YouTube ve Web 2.0 araçları gibi dijital kaynaklarını derslerini zenginleştirmek, öğrenci motivasyonunu artırmak ve değerlendirme yapmak gibi amaçlarla yaygın olarak kullandığını göstermektedir. Öğretmenlerin tamamı, dijital ortamdaki bilgi kirliliğine karşı yüksek bir farkındalığa sahip olduklarını ve kaynakları kullanmadan önce sorguladıklarını belirtmişlerdir. Ancak öğretmenlerin paylaştığı 10 adet dijital materyalin analizi, ifade edilen bu eleştirel tutum ile uygulamada kullanılan kaynakların niteliği arasında bir çelişki olduğunu ortaya koymuştur. İncelenen materyallerin hiçbirinin atıf veya kaynakça sunmadığı, çoğunun yazar yetkinliğinin belirsiz olduğu ve öğretim programı değişiklikleri karşısında güncellik sorunu yaşadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak; öğretmenlerin uygulamada fayda sağlayan ancak güvenirlik standartlarını tam olarak karşılamayan kaynakları kullandığı görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Bilgi güvenirliği
• dijital bilgi kaynakları
• dijital kaynak değerlendirme
• dijital okuryazarlık
• dijital öğretim materyalleri

The Perspectives of Turkish Language Teachers on the Reliability of Digital Information Resources and an Analysis of the Materials They Use

Öz

This study aimed to investigate Turkish language teachers' perspectives on the reliability of digital information resources (DIRs) utilized in their lessons and the reliability status of the materials they employed. Conducted through a case study design—a qualitative research framework—the study involved 12 Turkish language teachers. Data were collected via semi-structured interviews and the document analysis of 10 digital materials shared by the participants. Findings indicated that teachers widely used digital resources such as the EBA platform, YouTube, and Web 2.0 tools to enrich their lessons, enhance students’ motivation, and conduct assessments. All participating teachers stated they had high awareness regarding online information pollution and reported that they critically evaluated resources before use. However, the analysis of the 10 digital materials revealed a stark contrast between this expressed critical stance and the actual quality of the resources used in practice. It was determined that none of the analyzed materials provided citations or a bibliography, authorial expertise remained ambiguous for the majority, and the materials remained unupdated in response to curriculum changes. Consequently, it was observed that teachers utilized resources offering practical benefits but failed to fully meet fundamental reliability standards.

Anahtar Kelimeler

• Information reliability
• digital information resources
• digital resource evaluation
• digital literacy
• digital instructional materials

Kaynakça

1. Acar-Erdol, T. (2025). Dijital dünyada baba katılımı, T. Acar-Erdol & M. F. Güloğlu (Ed.), Zor zamanlarda baba olmak, kuramsal ve uygulamalı boyutlarıyla Baba Katılımı Eğitim Programı (s.175-222). Vizetek Yayıncılık.
2. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 231-274.
3. Blinova, M., & Solomin, V. (2022). Comprehensive approach to assessing the reliability of information in online media. Virtual Communication and Social Networks, 2022(3), 107–113. https://doi.org/10.21603/2782-4799-2022-1-3-107-113
4. Candan, B. (2022). Dijital Kütüphanelerin e-öğrenmedeki rolü ve önemi. Sosyal Araştırmalar ve Davranış Bilimleri Dergisi, 8(16), 269-285. https://doi: 10.52096/jsrbs.8.16.16
5. Creswell, J. W. (2013). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage.
6. Çapar, D. (2024). Eğitimde dijital dönüşüm, S. Karataş (Ed.). Eğitim bilimleri alanında uluslararası araştırmalar (s. 35-55). Eğitim Yayınevi.
7. Daraz, L., Dogu, C., Houde, V., Bouseh, S., & Morshed, K. G. (2024). Assessing credibility: Quality criteria for patients, caregivers, and the public in online health information-A qualitative study. Journal of Patient Experience, 11, 1-8. https://doi.org/10.1177/23743735241259440
8. Dilekçi, A. (2024). Türkçe derslerinde kullanılan yardımcı kaynak kitap ve materyallerin incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 28(2), 483-494. https://doi.org/10.20296/tsadergisi.1195984

9. Dilek-Eren, C., Muşlu-Kaygısız, G., & Benzer, E. (2018). Öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlık becerileri ile bilgi kaynaklarının güvenilirliklerini değerlendirmeleri arasındaki ilişki. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 175–184. http://dx.doi.org/10.18506/anemon.411783
10. Dolunay, S. K., & Dilekçi, A. (2022). Ortaokul öğrencilerinin yazılı anlatımlarında fiilimsi kullanımı. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (28), 17-35. http://dx.doi.org/10.29000/rumelide.1132504
11. Erdoğdu, F., & Çakır, Ö. (2024). Öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlıklarının ve yapay zekâya ilişkin algılarının belirlenmesi. Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi 9(2), 63-95. https://doi.org/10.55107/ turksosbilder.1594635
12. Esatoğlu, A. (2019). Matematik öğretmenlerinin kullandıkları eğitsel içerikli web sitelerinin incelenmesi (Tez No: 542651). (Yayınlanmış yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi). Yükseköğretim Kurumu Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
13. Garbe, A., & Soukup, C. (2024). Critical consumption of digital information. Advances in Educational Technologies and Instructional Design Book Series, 75–120. https://doi.org/10.4018/979-8-3693-5633-3.ch004
14. Hrabal, J., & Pruša, T. (2015). Evaluation of medical information quality. ProInflow, 7(1), 41–54. https://doi.org/10.5817/PROIN2015-1-5
15. Kanık-Uysal, P., Akın-Arıkan, Ç., Acar-Erdol, T., Bayrak-Özmutlu, E., & Akyol, H. (2022). Türkçe dersi sınav sorularının özgünlük, madde türü, madde yazma ölçütleri ve bilişsel düzey açısından incelenmesi. Eğitim ve Bilim Dergisi, 47(210), 259-280. https://doi.org/10.15390/EB.2022.10896
16. Karagöl, E., & Yıldırım-Bilgen, D. (2025). Türkçe eğitiminde yapay zekâ kullanımı: Türkçe eğitimcileri yapay zekâ hakkında ne düşünüyor? Ana Dili Eğitimi Dergisi, 13(2), 356-374. https://doi.org/10.16916/aded.1611540
17. Kaya, A., Balay, R., & Adıgüzel, A. (2014). Öğretmen adaylarının eğitsel internet kullanım becerileri ile bilgi edinme becerileri arasındaki ilişki düzeyi. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 4(1), 83-99. http://dx.doi.org/10.12973/jesr.2014.4os5a
18. Korukluoğlu, P., Alcı, B., & Rubach, C. (2023). Reliability and validity of the Turkish version of the teachers' basic ICT competence beliefs scale. International Journal of Assessment Tools in Education, 10(1), 29–55. https://doi.org/10.21449/ijate.995005
19. Köde, K., & Çoklar, A. N. (2020). Öğretmenlerin dijital ve dijital olmayan materyalleri seçim ve kullanım kriterlerinin incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 18(2), 893-909. https://doi.org/10.37217/tebd.799527
20. Kurbanoğlu, S. (2002). WWW bilgi kaynaklarının değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 19(1), 11-25. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/610582
21. Marshall, C., & Rossman, G. B. (2014). Designing Qualitative Research. Sage.
22. MEB. (2025a). Milli Eğitim Bakanlığı Yapay Zeka Uygulamaları Etik Kurulu Yönergesi. https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_10/23133643_yapay_zeka_yonerge.pdf Erişim: 21 Ocak 2026
23. MEB. (2025b). Yapay zeka etiği tavsiyeleri. https://yegitek.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_10/22165423_yapay_zeka_etigi_tavsiyeleri_22102025_webformati.pdf Erişim: 21 Ocak 2026
24. Meier, E. B. (2021). Designing and using digital platforms for 21st century learning. Education Tech Research Dev, 69, 217–220. https://doi.org/10.1007/s11423-020- 09880-4
25. Mete, G. (2021). Turkish teachers' views on educational digital games. International Online Journal of Educational Sciences, 13(2), 604–619. http://dx.doi.org/10.15345/iojes.2021.02.019
26. Metzger, M. J., & Flanagin, A. J. (2013). Credibility and trust of information in online environments: The use of cognitive heuristics. Journal of Pragmatics, 59, 210–220. https://doi.org/10.1016/j.pragma.2013.07.012
27. Miles, M, B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Thousand Oaks.
28. Odabaş, H., Odabaş, Z. Y., & Binici, K. (2019). Dijital bilgi kaynakları ve ortamlarının üniversite öğrencilerinin okuma davranışlarına etkileri. Milli Eğitim, 49(227), (89-116). https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1232116
29. Özel, N. (2016). Bilgi ve iletişim teknolojilerinin etkisiyle değişen bilgi kaynakları, hizmetleri ve öğrenme ortamları. Millî Eğitim Dergisi, 45(209), 270-294. https://dergipark.org.tr/en/pub/milliegitim/article/406077
30. Pattanaphanchai, J. (2014). Trustworthiness of web information evaluation framework (Doctoral dissertation, University of Southampton). https://eprints.soton.ac.uk/370596/
31. Pattanaphanchai, J., O’Hara, K., & Hall, W. (2013). Trustworthiness criteria for supporting users to assess the credibility of web information. The Web Conference, 1123–1130. https://doi.org/10.1145/2487788.2488132
32. Polat, M., & Koç, M. (2024). Dijital ortamlarda fen eğitimi: Dijital öğrenme platformları üzerine fen Bilgisi öğretmen görüşleri. Hakkâri Review, 8(1), 32-55. https://doi: 10.31457/hr.1457663
33. Renda, M. E., & Straccia, U. (2005). A personalized collaborative digital library environment: A model and an application. Information Processing and Management, 41, 5–21. https://doi.org/10.1016/j.ipm.2004.04.007
34. Ripoll, L., & Morelli-Matos, J. C. (2020). Information reliability: criteria to identify misinformation in the digital environment. Investigacion Bibliotecologica, 34(84), 79–101. https://doi.org/10.22201/IIBI.24488321XE.2020.84.58115
35. Saklan, H., & Ünal, C. (2019). Dijital eğitim platformları arasında EBA’nın yeri ile ilgili fen bilimleri öğretmenlerinin görüşleri. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38(1), 19-34. https://doi: 10.7822/omuefd.431247
36. Semiz-Türkoğlu, H., & Önay-Doğan, B. (2018). Sosyal medya üzerinden okurun değişimi ve bilgi güvenirliği. Erciyes İletişim Dergisi, 5(4), 371-385. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/516446
37. Shapiro, C., & H. R. Varian. (1999). Information rules: A strategic guide to the network economy. Harvard Business School Press.
38. Şerefoğlu-Henkoğlu, H., Mahiroğlu, A., & Keser, H. (2015). Ortaokul öğrencilerinin bilgiye erişim aracı olarak internete yaklaşımları. Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry, January, 6(1), 72-110. https://doi.org/10.17569/tojqi.01897
39. Tabibian, B., Valera, I., Farajtabar, M., Song, L., Schölkopf, B., & Gomez- Rodriguez, M. (2017). Distilling ınformation reliability and source trustworthiness from digital traces. The Web Conference, 847–855. https://doi.org/10.1145/3038912.3052672
40. Vamanu, I., & Zak, E. H. (2022). Information source and content: articulating two key concepts for information evaluation. Information and Learning Sciences, 123(1/2), 65–79. https://doi.org/10.1108/ils-09-2021-0084
41. Williamson, B., Eynon, R., & Potter, J. (2020). Pandemic politics, pedagogies and practices: Digital technologies and distance education during the coronavirus emergency. Learning, Media and Technology, 45(2), 107–114. https://doi.org/10.1080/17439884.2020.1761641.
42. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.