Bilgi Okuryazarlığı Becerisinin Bilgilendirici Metin Yazma Becerisiyle İlişkisi: Bir Yol Analizi

Yıl 2026, Cilt: 14 Sayı: 1 , 78 - 95 , 30.01.2026

Sinem Satılmış , Mehmet Kurudayıoğlu

https://doi.org/10.16916/aded.1801671

https://izlik.org/JA64GB95LG

Öz

Bu çalışmanın amacı bilgi okuryazarlığı becerisinin öğretmen adaylarının bilgilendirici metin yazma becerileri ile ilişkisini incelemektir. Bu amaç doğrultusunda ilişkisel tarama modeli kullanılmış ve çalışmanın örneklemini Türkiye'nin çeşitli illerinde eğitim fakültelerinde öğrenim gören 750 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak kişisel bilgi formu, öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlığı becerilerini belirleyebilmek için Adıgüzel (2011) tarafından geliştirilen “Bilgi Okuryazarlığı Ölçeği” ve bilgilendirici metin yazma becerilerini değerlendirebilmek için Dölek ve Hamzadayı (2022) tarafından geliştirilen 22 maddelik “Bilgilendirici Metin Yazma Başarımı Derecelendirme Ölçeği” kullanılmıştır. Toplanan veriler yapısal eşitlik modellemesi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlığı becerilerinin ve bilgilendirici metin yazma becerilerinin genel olarak ortalamanın üzerinde olduğunu ortaya koymaktadır. Öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlığı becerileri ile bilgilendirici metin yazma becerileri arasında anlamlı bir ilişki belirlenmiş ve bilgi okuryazarlığı becerisi, bilgilendirici metin yazma becerisinin anlamlı bir yordayıcısı olarak bulunmuştur. Ayrıca yapılan düzenleyicilik analizlerinde görece yüksek bilgi okuryazarlığı becerisi puanlarında, bilgilendirici metin yazma becerisi ile bilgi okuryazarlığı becerisi puanları arasında 4. sınıf düzeyinde öğrenim gören öğretmen adaylarında nispeten daha güçlü bir ilişki tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Bilgilendirici metin yazma becerisi , bilgi okuryazarlığı , yapısal eşitlik modellemesi

The Relationship Between Pre-Service Teachers' Information Literacy Skills and Informative Text Writing Skills

https://izlik.org/JA64GB95LG

Öz

The purpose of this study is to examine the relationship between information literacy skills and prospective teachers' performance in writing informative texts. For this purpose, relational survey model was used and the sample of the study consisted of 750 pre-service teachers studying in faculties of education in various provinces of Turkey. Personal information form, “Information Literacy Scale” developed by Adıgüzel (2011) to determine the information literacy skills of pre-service teachers and 22-item “Informative Text Writing Achievement Rating Scale” developed by Dölek and Hamzadayı (2022) to evaluate their success in writing informative texts were used as data collection tools. The collected data were analyzed using structural equation modeling. The findings of the study revealed that pre-service teachers' information literacy skills and their achievement in writing informative texts were generally above average. A significant relationship was determined between pre-service teachers' information literacy skills and their informative text writing skills, and information literacy skill was found to be a significant predictor of informative text writing skill. In addition, in the regularity analyses conducted, it was found that there was a significant relationship between the achievement of writing informative texts and information literacy skill scores of pre-service teachers studying at the 4th grade level at relatively high information literacy skill scores.

Anahtar Kelimeler

Informative text writing skills , information literacy , structural equation modeling

Kaynakça

• Adıgüzel, A. (2011). Bilgi okuryazarlığı ölçeğinin geliştirilmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 17, 15-28.
• Akyol, H. (1996). Metinler arası (intertextuality) okuma ve sorular. Bilgi Çağında Eğitim, (7), 8-11.
• Bardakçı, S. (2022). Öğretmenlerin bilgi okuryazarlığı düzeylerinin EBA platformunu kullanma özyeterlikleri ile öğretmen ve okul özellikleri bağlamında incelenmesi (Tez No. 758247) [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Beaugrande, R. A., & Dressler, W. (1981). Introduction to textlinguistic. Longman.
• Beschorner, B., & Hall, A. H. (2018). Taking a closer look at your informational writing instruction. The Reading Teacher, 71(5), 597-600. https://doi.org/10.1002/TRTR.1656.
• Biber, D. (1989). A typology of English texts. Linguistics, 27, 3-43.
• Bordonaro, K. (2008). Exploring the connections between information literacy and writing for international students. Journal of Information Literacy, 2(2), 1-17. https://doi.org/10.11645/2.2.67
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2013). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Creswell, J., & Clark, V. (2018). Karma yöntem araştırmaları tasarımı ve yürütülmesi. Anı.
• Doyle, C. S. (1992). Outcome measures for information literacy within the National Educational Goals of 1990. Final report to National Forum on Information Literacy Flagstaff, National Forum on Information Literacy. http://files.eric.ed.gov/fulltext/ED351033.pdf.
• Ekiz, D. (2009). Bilimsel araştırma yöntemleri. Anı.
• Gardner, N. M. (2024). In defense of information literacy across the disciplines. Proceedings of the West Virginia Academy of Science. https://doi.org/10.55632/pwvas.v96i1.1040.
• Hall, K. M., Sabey, B. L., & McClellan, M. (2005). Expository text comprehension: Helping primary-grade teachers use expository texts to full advantage. Reading Psychology, 26(3), 211-234.
• Halliday, M. A., & Hasan, R. (1976). Cohesion in English. Longman.
• Hamzadayı, E., & Dölek, O. (2022). Bilgilendirici metin yazma başarımını değerlendirmeye yönelik bir ölçek önerisi. Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi,6(1), 115-130.
• Isenberg, H. (1971). Überlegungen zur texttheorie. Literaturwissenschaft und Linguistik, 1, 155-172.
• Kandemir, A. (2022). Öğretmen adaylarının gözünden öğretmenlik uygulaması: Bir durum çalışması. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (31), 419-438. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1131863.
• Kanyo, Z. (1979). Anmerkungen zur texttheorie. Helmut Buske Verlag,
• Kintsch, W., & van Dijk, T.A. (1978). Toward a model of text comprehension and production. Psychological Review, 85, 363-394.
• Knapp, P., & Watkins, M. (2005). Genre, text, grammar: Technologies for teaching and assessing writing. UNSW.
• Kurudayıoğlu, M., & Tüzel, S. (2010). 21. yüzyıl okuryazarlık türleri, değişen metin algısı ve Türkçe eğitimi. Journal of Türklük Bilimi Araştırmaları, 15(28), 283-289.
• Memiş, M., & Kalyoncu, M. R. (2024). 2024 Türkçe Öğretim Programı ile 2019 Türkçe Öğretim Programı’nın karşılaştırmalı incelenmesi. International Journal of Language Academy, 12(2), 176-199.
• Mertens, D. (2015). Research and evaluation in education and psychology: Integrating diversity with quantitative, qualitative, and mixed method. Sage.
• Meyer, B. J. F. (1984). Organizational aspects of text: Effects on reading comprehension and applications for the classroom. In J. Flood (Ed.), Promoting reading comprehension (pp. 113-139). International Reading Association.
• Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2017). Öğretmenlik mesleği genel yeterlikleri. Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü.
• Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2019). Türkçe dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı.
• Millrood, R., & Maksimova, I. (2018). Cognitive skills in education: Typology and development. 42, 137-151. https://doi.org/10.17223/19996195/42/8.
• Mosenthal, P. B. (1985). Defining the expository discourse continuum: Towards a taxonomy of expository text types. Poetics, 14(5), 387-414.
• Moss, B. (2005). Making a case and a place for effective content area literacy instruction in the elementary grades. The Reading Teacher, 59(1), 46-55.
• O’Connor, L., Bowles-Terry, M., Davis, E., & Holliday, W. (2010). Writing information literacy revisited: From theory to practice in the classroom. Reference and User Services Quarterly, 49(3), 225-230. https://doi.org/10.5860/RUSQ.49N3.225.
• Özmen, H., & Karamustafaoğlu, O. (2019). Eğitimde araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Patton, Q. M. (1987). How to use qualitative methods in evaluation. Sage.
• Petöfi, J. S. (1979). Text vs. sentence. Helmut buske Verlag.
• Potter, J. (2005). Media literacy. Sage.
• Roland, C. G. (1968). Writing about writing. JAMA, 204(8), 723-724. https://doi.org/10.1001/JAMA.1968.03140210079018.
• Shiraz, M., Nadeem, M., & Qaisar, S. (2021). Achieving pedagogical abilities through teaching practice: A smooth track to be a professional before professional. Global Language Review, VI(I), 125-132. https://doi.org/10.31703/GLR.2021(VI-I).14.
• Snavely, L., & Cooper, N. (1997). The information literacy debate. The Journal of Academic Librarianship, 23(1), 9-13. https://doi.org/10.1016/S0099-1333(97)90066
• Swales, J. M. (1990). Genre analysis: English in academic and research settings. Cambridge University.
• Şener, G. (2018). Yazma tekniklerinin ortaokul öğrencilerinin bilgilendirici metin yazma becerisine etkisi (Tez No. 524456) [Yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
• Tompkins, G. E. (2000). Teaching writing: Balancing process and product. Prentice Hall.
• Uzun, L. (2011). Metin dilbilim temel ilke ve kavramlar. S. Özsoy & Z. Erk Emeksiz (Ed.), Genel dilbilim II içinde (ss. 152-180). Anadolu Üniversitesi.
• Ülper, H. (2008). Öğrenci metinlerinde üstyapı düzenlendiğine ilişkin sorunlar: “Giriş” ve “sonuç” bölümleri üzerine bir inceleme. Dil Dergisi, (140), 7-18.
• Van Dijk, T. A. (1980). Macrostructures: An interdisciplinary study of global structures in discourse, interaction, and cognition. Lawrence Erlbaum Associates.
• Van Dijk, T. A., & Kintsch, W. (1983). Strategies of discourse comprehension. Academic.
• Wingate, U. (2006). Doing away with ‘study skills’. Teaching in Higher Education, 11(4), 457-469. https://doi.org/10.1080/13562510600874268
• Zeybek, G., & Karataş, K. (2022). Öğretmenlik deneyimine ilk adım: Öğretmenlik uygulaması sürecinin incelenmesi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(3), 973-990. https://doi.org/10.33206/mjss.995588