Ortaokul Öğrencilerinin Konuşmaya Yönelik Tutumları ve Kaygıları ile Konuşma Öz Yeterlikleri İlişkisi

Öz

Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin konuşma becerisi tutumları, konuşma kaygıları ve konuşma öz yeterlikleri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Çalışma, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılarak yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında bir ilin farklı devlet ortaokullarında; beş, altı, yedi ve sekizinci sınıf düzeylerinde öğrenim gören 636 öğrenci oluşturmaktadır. Veriler; Konuşma Becerisi Tutum Ölçeği, Konuşma Kaygısı Ölçeği ve Konuşma Öz Yeterliği Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler, betimsel ve çıkarımsal istatistik teknikleri ile çoklu doğrusal regresyon analizi ile çözümlenmiştir. Araştırma bulgularına göre öğrencilerin konuşma becerisi tutumları iyi düzeyde, konuşma kaygıları orta düzeyde, konuşma öz yeterlikleri ise iyi düzeydedir. Ayrıca olumlu tutumların, öğrencilerin konuşma öz yeterliklerini desteklediği; kaygı düzeyinin artmasının ise öz yeterliği zayıflattığı belirlenmiştir. Öğrencilerin konuşma tutumlarında ve öz yeterliklerinde cinsiyet değişkeninde anlamlı farklılık belirlenmemiştir. Konuşma kaygısında ise erkek öğrencilerin lehine anlamlı farklılık belirlenmiştir. Bu da kız öğrencilerin erkek öğrencilere oranla konuşma kaygılarının daha yüksek olduğunu göstermektedir. Öğrencilerin konuşma tutumları ve konuşma öz yeterliklerinde sınıf düzeyi değişkeninde beşinci sınıf lehine anlamlı farklılıklar belirlenmiştir. Buna karşın kaygı düzeylerinde ise sınıf düzeyi açısından anlamlı bir farklılık belirlenmemiştir. Araştırma sonuçları konuşma öğretiminde öğrencilerin kaygılarını azaltacak, olumlu tutumlarını geliştirecek ve öz güvenlerini destekleyecek öğrenme ortamlarının oluşturulması gerektiğini göstermektedir. Öğretmenlerin öğrencilerine destekleyici ve güvenli bir sınıf ortamı oluşturmaları, konuşma öz yeterliğinin güçlenmesine katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Konuşma becerisi
• konuşmaya yönelik tutum
• konuşma kaygısı
• konuşma öz yeterliği
• ortaokul öğrencileri

The Relationship Between Lower Secondary School Students' Attitudes and Anxieties Towards Speaking and Their Self-Efficacy in Speaking

Öz

The aim of this study is to examine the relationship between lower secondary school students' attitudes towards speaking skills, speaking anxiety, and speaking self-efficacy. The study was conducted using a correlational survey model, a quantitative research method. The sample consisted of 636 students studying in the fifth, sixth, seventh, and eighth grades in different public lower secondary schools in a province during the 2024-2025 academic year. Data were collected using the Speaking Skills Attitude Scale, the Speaking Anxiety Scale, and the Speaking Self-Efficacy Scale. The obtained data were analyzed using descriptive and inferential statistical techniques and multiple linear regression analysis. According to the research findings, students' attitudes towards speaking skills were at a good level, their speaking anxiety was at a moderate level, and their speaking self-efficacy was at a good level. Furthermore, it was determined that positive attitudes supported students' speaking self-efficacy, while increased anxiety weakened self-efficacy. No significant differences were found in speaking attitudes and self-efficacy based on gender. However, a significant difference was found in speaking anxiety, favoring male students. This indicated that female students had higher levels of speaking anxiety than male students. Significant differences were found in students' speaking attitudes and speaking self-efficacy across grade levels, favoring fifth-grade students. However, no significant difference was found in anxiety levels across grade levels. The research results indicated that in speech instruction, learning environments should be created that reduce students' anxiety, develop positive attitudes, and support their self-confidence. Teachers creating a supportive and safe classroom environment for their students will contribute to strengthening their speaking self-efficacy.

Anahtar Kelimeler

• Speaking skills
• speaking attitude
• speaking anxiety
• speaking self-efficacy
• secondary school students

Kaynakça

1. Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
2. Ajzen, I. (2001). Nature and operation of attitudes. Annual Review of Psychology, 52, 27-58. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.27
3. Akalın, S., & Adıgüzel, A. (2020). Ortaokul öğrencilerinin konuşma kaygı düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 28(3), 1345-1356. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3956
4. Alan, Y. (2021). Öğretmen adaylarının konuşma öz yeterlik algıları. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (23), 622-635. https://doi.org/10.29000/rumelide.949508
5. Allport, G. W. (1935). Attitudes. In C. Murchison (Ed.), Handbook of social psychology (pp. 798-844). Clark University Press.
6. Arslan, A. (2018). Ortaokul öğrencilerinin konuşma kaygıları ve akademik özyeterlik inançlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. International e-Journal of Educational Studies, 2(3), 26-43. https://doi.org/10.31458/iejes.399014
7. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
8. Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2018). Research methods in education (8th ed.). Routledge.

9. Demir, S., & Kan, M. O. (2025). Developing the public speaking anxiety scale (PSAS) for adolescents: The mediating role of dysfunctional emotion regulation in the effect of irrational beliefs on public speaking anxiety. Behavioral Sciences, 15(6), 1-22. https://doi.org/10.3390/bs15060825
10. Demir, T., & Melanlıoğlu, D. (2014). Ortaokul öğrencileri için konuşma kaygısı ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 47(1), 103-124. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000001319
11. Demircan, U., & Aydin, I. S. (2025). Correlation of reading attitude, anxiety, self-efficacy, metacognition factors and their predictive power on reading comprehension. Western Anatolia Journal of Education, 16(3), 4516-4550. https://doi.org/10.51460/baebd.1704031
12. Demirel, M. V., Türkel, A., & Aydın, İ, S. (2020). Speaking self-efficacy beliefs of Turkish university students. Cypriot Journal of Educational Sciences, 15(3), 399-411. https://doi.org/10.18844/cjes.v15i3.4905
13. Demirel, Ö. (1999). İlköğretim okullarında Türkçe öğretimi. Millî Eğitim Bakanlığı.
14. Doğan, F. N. (2025). Türkçe öğretmenlerinin konuşma eğitimi uygulamalarında karşı¬laştıkları sorunlar ve bu sorunlara yönelik çözüm önerileri. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 16(2), 2439-2463. https://doi.org/10.51460/baebd.1670463
15. Doğan, F. N., & Sinan, A. T. (2024). Konuşma öz yeterliği ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Language Academy, 12(2), 287-303. https://doi.org/10.29228/ijla.76427
16. Doruk, M., Öztürk, M., & Kaplan, A. (2016). Investigation of the self-efficacy perceptions of middle school students towards mathematics: Anxiety and attitude factors. Adıyaman University Journal of Educational Sciences, 6(2), 283-302. https://doi.org/10.17984/adyuebd.306387
17. Dölek, O. (2021). Konuşma tutumunun konuşma başarımını yordama gücü. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 10(4), 1477-1492. https://dergipark.org.tr/tr/pub/teke/article/1049568 adresinden erişilmiştir.
18. Eagly, A. H., & Chaiken, S. (1993). The psychology of attitudes. Harcourt Brace Jovanovich College Publishers.
19. Ergin, A. (2020). Eğitimde etkili iletişim. Anı Yayıncılık.
20. Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS Statistics (5th ed.). Sage.
21. George, D., & Mallery, P. (2019). IBM SPSS Statistics 26 step by step: A simple guide and reference (16th ed.). Routledge.
22. Göçer, A. (2020). İletişimsel yeterlik alanı olarak konuşma becerisinin gelişim durumunun ve kullanım yetkinliğinin ölçülüp değerlendirilmesi. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 8(2), 25-43. https://doi.org/10.29228/ijlet.43312
23. Gündüz, A., & Demir, S. (2021). Konuşma kaygısı ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 31(1), 145-159. https://doi.org/10.18069/firatsbed.818704
24. Gündüz, A., & Demir, S. (2022). Ortaokul öğrencilerinin konuşma kaygıları. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 12(2), 709-726. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.985315
25. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage Learning.
26. Hasırcı Aksoy, S., Arıcı, M. A., & Kan, M. (2021). Ortaokul öğrencileri için konuşma özyeterlik ölçeği geliştirme çalışması. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18(41), 3631-3653. https://doi.org/10.26466/opus.935427
27. Horwitz, E. K., Horwitz, M. B., & Cope, J. (1986). Foreign language classroom anxiety. The Modern Language Journal, 70(2), 125-132. https://doi.org/10.1111/j.1540-4781.1986.tb05256.x
28. İnceoğlu, M. (2010). Tutum algı iletişim (5. bs.). Beykent Üniversitesi.
29. İşcan, A., & Karagöz, B. (2016). Türkçe öğretmeni adaylarının konuşma kaygılarının incelenmesi (Gaziosmanpaşa Üniversitesi örneği). Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 17(3), 193-206. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kefad/article/853487 adresinden erişilmiştir.
30. Karabuğa, H. (2022). Konuşma eğitiminin temel kavramları. G. Arı ve O. İpek (Ed.ler), Dil eğitiminin temel kavramları içinde (ss. 59-122). İKSAD Publishing House.
31. Kaya, A. İ., & Koçoğlu, A. (2023). Ortaokul öğrencilerinin konuşma kaygılarının bazı kişisel değişkenlere göre incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 36, 67-92. https://doi.org/10.29000/rumelide.1369061
32. Klassen, R. M., & Usher, E. L. (2010). Self-efficacy in educational settings: Recent research and emerging directions. In T. C. Urdan & S. A. Karabenick (Eds.), The Decade Ahead: Theoretical Perspectives on Motivation and Achievement (pp. 1-33). Emerald.
33. Kurbanoglu, İ., & Takunyacı, M. (2021). A structural equation modeling on relationship between self-efficacy, physics laboratory anxiety and attitudes. Journal of Family Counseling and Education, 6(1), 47-56. https://doi.org/10.32568/jfce.866649
34. McCroskey, J. C. (1977). Oral communication apprehension: A summary of recent theory and research. Human Communication Research, 4(1), 78-96. https://doi.org/10.1111/j.1468-2958.1977.tb00599.x
35. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2006). İlköğretim Türkçe dersi (6, 7, 8. sınıflar) öğretim programı. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
36. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2019). Türkçe dersi öğretim programı (ilkokul ve ortaokul 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8 sınıflar). Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
37. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2024). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı (5, 6, 7 ve 8 sınıflar). Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
38. Ng, A., & Lovibond P. F. (2020). Self-efficacy moderates the relationship between avoidance intentions and anxiety. Emotion. 20(6), 1098-1103. https://doi.org/10.1037/emo0000594
39. Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3rd ed.). McGraw-Hill.
40. Pallant, J. (2020). SPSS survival manual: A step by step guide to data analysis using IBM SPSS (7th ed.). Routledge.
41. Razavi S. A, Shahrabi A., & Siamian, H. (2017). The relationship between research anxiety and self-efficacy. Mater Sociomed, 29(4), 247-250. https://doi.org/10.5455/msm.2017.29.247-250
42. Recber, S., Isiksal, M., & Koc, Y. (2017). Investigating self-efficacy, anxiety, attitudes and mathematics achievement regarding gender and school type. Anales De Psicología Annals of Psychology, 34(1), 41-51. https://doi.org/10.6018/analesps.34.1.229571
43. Sallabaş, M. E. (2012). Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin konuşma öz yeterliliklerinin değerlendirilmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 16(2), 269-290. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tsadergisi/article/230355 adresinden erişilmiştir.
44. Sarason, I. G. (1984). Stress, anxiety, and cognitive interference: Reactions to tests. Journal of Personality and Social Psychology, 46(4), 929-938. https://doi.org/10.1037/0022-3514.46.4.929
45. Sarıkaya, B. (2020). Konuşma eğitimi dersinin Türkçe öğretmeni adaylarının eleştirel konuşma becerilerine ve konuşma kaygılarına etkisi. Uluslararası Alan Eğitimi Dergisi, 6(1), 79-91. https://doi.org/10.32570/ijofe.699046
46. Senler, B. (2016). Pre-service science teachers’ self-efficacy: The role of attitude, anxiety and locus of control. Australian Journal of Education, 60(1), 26-41. https://doi.org/10.1177/0004944116629807
47. Sever, S. (2011). Türkçe öğretimi ve tam öğrenme. Anı Yayıncılık.
48. Sevim, O., & Gedik, M. (2014). Ortaöğretim öğrencilerinin konuşma kaygılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (52), 379-393. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunitaed/article/40130 adresinden erişilmiştir.
49. Süğümlü, Ü., & Tekşan, K. (2025, 23-25 Ekim). Ortaokul Türkçe dersleri kapsamında dil becerileri öğretiminde yaşanan sorunlar [Sözlü Bildiri]. 17. Dünya Dili Türkçe Sempozyumu, Bartın Üniversitesi, Bartın, Türkiye. https://dunyadiliturkce.bartin.edu.tr/bartin-uni-sempozyum-R9.pdf
50. Şeref, İ., & Uzman Kaya, Ö. (2025). Ana dili olarak Türkçe konuşma becerisinin öğretiminde karşılaşılan sorunlar: Tezlere dayalı bir meta-sentez araştırması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 13(2), 431-450. https://doi.org/10.16916/aded.1642264
51. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (7th ed.). Pearson.
52. Tekşan, K., Mutlu, H. H., & Çinpolat, E. (2019). The examination of the relationship between the speech anxiety and speaking skill attitudes of middle school students and the opinions of teachers on speech anxiety. Journal of Language and Linguistic Studies, 15(4), 1395-1412. https://doi.org/10.17263/jlls.668527
53. Topçuoğlu Ünal, F., & Özer, D. (2017). Ortaokul öğrencileri için konuşma becerisi tutum ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Language Academy, 5(6), 120-131. https://doi.org/10.18033/ijla.3739
54. Tuncer, M., & Akmençe, A. E. (2019). Yabancı dile yönelik kaygı, özyeterlik ve tutum arasındaki ilişkiler. Turkish Journal of Educational Studies, 6(3), 1-13. https://doi.org/10.33907/turkjes.567044
55. Wang, Y., Li, D., Li, J., & Bai S. (2025). Exploring the relationship between self-efficacy, social support, academic anxiety, and academic outcomes: a meta-analysis structural equation modeling approach. Front Psychol. 10(16), 1-17. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1714845
56. Watson, D., & Friend, R. (1969). Measurement of social-evaluative anxiety. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 33(4), 448-457. https://doi.org/10.1037/h0027806
57. Yılmaz, G, & Özden, M. (2022). Dijital öykü kullanımının öğrencilerin konuşma becerisi tutum ve motivasyonuna etkisi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (31), 197-208. https://doi.org/10.29000/rumelide.1220518