Tartışmaya Dayalı Konuşma Becerisine Yönelik Dereceli Puanlama Anahtarı Geliştirme Çalışması

Öz

Bu çalışmanın amacı, ortaokul düzeyindeki öğrencilerin tartışmaya dayalı konuşma becerilerini değerlendirmeye yönelik bir dereceli puanlama anahtarı (TDKBDPA) geliştirmektir. Bu araştırma, farklı veri türlerinin bütüncül biçimde değerlendirilmesini amaçlayan karma yöntem yaklaşımı çerçevesinde tasarlanmıştır. Bu kapsamda hem nicel hem de nitel veri toplama ve analiz süreçlerinden yararlanılmıştır. Çalışma grubu; Kırıkkale ilinde bir devlet okulunda 5, 6, 7. sınıfa devam eden 15 öğrenciden oluşmaktadır. Dereceli puanlama anahtarının geliştirilmesinde bir uzman grubu oluşturulmuş ve ölçme aracının kapsam geçerliğini değerlendirmek için Lawshe yöntemi uygulanmıştır. Elde edilen veriler üzerinden KGO ile KGİ hesaplamaları yapılmıştır. Dereceli puanlama anahtarının güvenirlik çalışması için değerlendiricilerin puanlamalarındaki tutarlılık Kendall W analizi ile test edilmiştir. Sonuç olarak konuşma düzeni, içerik, ifade ve sunum, etkileşim ve zamanı etkili kullanma olmak üzere toplam 4 temel boyut ve 20 alt boyuttan oluşan geçerli ve güvenilir bir dereceli puanlama anahtarı elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Tartışmaya dayalı konuşma
• ortaokul
• dereceli puanlama anahtarı
• geçerlik
• güvenirlik

Developing a Graded Scoring Rubric for Argumentative Speaking Skills

Öz

The aim of this study was to develop a graded scoring rubric for evaluating the argumentative speaking skills of middle school students. The research was designed within the framework of a mixed-method approach aiming at the holistic evaluation of different data types. In this context, both quantitative and qualitative data collection and analysis processes were utilized. The study group consisted of 15 students attending the 5th, 6th, and 7th grades of a public school in Kırıkkale province. An expert group was formed to develop the graded scoring rubric and the Lawshe method was applied to evaluate the content validity of the measurement instrument. The content validity ratio and content validity index were calculated based on the obtained data. To determine the reliability of the rating rubric, the consistency of the evaluators’ scores was tested using Kendall W analysis. As a result, a valid and reliable rating rubric consisting of a total of 4 core dimensions (speech structure, content, expression and presentation, and interaction and effective use of time) and 20 subdimensions was obtained.

Anahtar Kelimeler

• Argumentative speaking
• middle school
• grading rubric
• validity
• reliability

Kaynakça

1. Aktaş, Ş., & Gündüz, O. (2002). Yazılı ve sözlü anlatım (3. baskı). Akçağ.
2. Bedir, G. (2007). Yeni ilköğretim fen ve teknoloji dersi öğretim programının öğrencilerin kavramsal anlamaları üzerine etkisi: Hücre bölünmesi ve kalıtım ünitesi örneği (Tez No. 177903) [Yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
3. Ceylan, K. E. (2012). İlköğretim 5. sınıf öğrencilerine dünya ve evren öğrenme alanında bilimsel tartışma (argümantasyon) odaklı yöntem ile öğretimi (Tez No. 310954) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
4. Creswell, J. W. (2021). Karma yöntem araştırmalarına giriş (M. Sözbilir, Çev.). Pegem Akademi.
5. Çerçi, A. (2015). Türkçe öğretmenlerinin öğrencilerin konuşma becerisini ölçme ve değerlendirmeye ilişkin görüşleri. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(4), 186-204. https://doi.org/10.20860/ijoses.37293
6. Çintaş Yıldız, D., & Yavuz, M. (2012). Etkili konuşma ölçeği: Bir ölçek geliştirme çalışması. Electronic Turkish Studies, 7(2), 319-334. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.3279
7. Demirci, N. (2008). Toulmin‘in bilimsel tartışma modeli odaklı eğitimin kimya öğretmen adaylarının temel kimya konularını anlamaları ve tartışma seviyeleri üzerine etkisi (Tez No. 219699) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
8. Demirel, Ö. (1999). Türkçe öğretimi. Milli Eğitim.

9. Demirgüneş, S. (2021). Konuşma alt becerileri. G. Çetinkaya (Ed.), Konuşma ve eğitimi içinde (ss. 77-123). Pegem Akademi.
10. Elkatmış, V., Avcı, M. S., & Kayman, F. (2025). Ortaokullarda dinleme ve konuşma becerilerinin ölçülmesine ilişkin öğretmen görüşleri ve uygulamaları. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 29(3), 1102-1125. https://doi.org/10.20296/tsadergisi.1459594
11. Erdoğan, S. (2010). Dünya, güneş ve ay konusunun ilköğretim 5. sınıf öğrencilerine bilimsel tartışma odaklı yöntem ile öğretilmesinin öğrencilerin başarılarına, tutumlarına ve tartışmaya katılma istekleri üzerine etkisinin incelenmesi (Tez No. 290026) [Yüksek lisans tezi, Uşak Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
12. Francisco, J. (2022). Supporting argumentation in mathematics classrooms: The role of teachers’ mathematical knowledge. LUMAT: International Journal on Math, Science and Technology Education, 10(2), 147-170. https://doi.org/10.31129/LUMAT.10.2.1701
13. Göçer, A. (2019). Türkçe eğitiminde ölçme ve değerlendirmenin işlevselliğine etki eden önemli bir uygulama tekniği olarak geribildirim kullanımı. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(1), 111-126. https://dergipark.org.tr/en/pub/kusbd/issue/42808/469525
14. Gültepe, N. (2011). Bilimsel tartışma odaklı öğretimin lise öğrencilerinin bilimsel süreç ve eleştirel düşünme becerilerinin gelişimine etkisi (Tez No. 279765) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
15. Gündüz, A., & Demir, S. (2021). Konuşma Kaygısı Ölçeği’nin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 31(1), 145-159. https://doi.org/10.18069/firatsbed.818704
16. Hasırcı Aksoy, S., Arıcı, M. A., & Kan, M. (2021). Ortaokul öğrencileri için konuşma özyeterlik ölçeği geliştirme çalışması. OPUS– Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18(41), 3631-3653. https://doi.org/10.26466/opus.935427
17. Howell, P. B., Thomas, S., & Ardasheva, Y. (2011). Talk in the classroom: Meeting the developmental, cultural, and academic needs of middle school students. Middle Grades Research Journal, 6(1), 47-63. http://www.emerald.com/mgrj/article-pdf/6/1/47/10966549/mgrj-02-2011-0005en.pdf
18. Işık Aydın, R., & Erdem, İ. (2022). Konuşma becerisine yönelik bir uzman değerlendirme ölçeği geliştirme çalışması. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (30), 106-120. https://doi.org/10.29000/rumelide.1192509
19. Karadüz, A. (2010). Dil becerileri ve eleştirel düşünme. Turkish Studies, 5(3), 1566-1593. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.1572
20. Karatay, H., & Dilekçi, A. (2019). Türkçe öğretmenlerinin dil becerilerini ölçme ve değerlendirme yeterlikleri. Milli Eğitim Dergisi, 48(1), 685-716. https://dergipark.org.tr/tr/pub/milliegitim/article/674598
21. Katrancı, M., & Melanlıoğlu, D. (2013). Öğretmen adaylarına yönelik konuşma öz yeterlik ölçeği: Geçerlik ve güvenilirlik çalışması. International Journal of Social Science, 6(6), 651-665. https://doi.org/10.9761/JASSS1407
22. Kayabaşı, Y. (2011). Öğretmen adaylarının davranışlarının demokratik sınıf ortamı açısından değerlendirilmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31(2), 525-549. https://dergipark.org.tr/en/pub/gefad/article/90576
23. Kayman, F., & Aydın, E. (2021). Akademik tartışma modelinin öğrencilerin eleştirel düşünme eğilimine etkisi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (24), 10-20. https://doi.org/10.29000/rumelide.990055
24. Killioğlu Alakuş, İ., & Temizkan, M. (2025). Konuşma becerisine yönelik lisansüstü çalışmaların yöntem bölümleri üzerine bir inceleme. Asya Studies, 9(33), 39-74. https://doi.org/10.31455/asya.1688725
25. Knoch, U. (2009). Diagnostic assessment of writing: A comparison of two rating scales. Language Testing, 26(20), 275-304. https://doi.org/10.1177/0265532208101008
26. Kurudayıoğlu, M. (2013). Konuşma eğitimi (2. Baskı). Kriter.
27. Kutlu, Ö., Doğan, C. D., & Karakaya, İ. (2008). Öğrenci başarısının belirlenmesi: Performansa ve portfolyoya dayalı durum belirleme. Pegem Akademi.
28. Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563-575. http://dx.doi.org/10.1111/j.1744-6570.1975.tb01393.x
29. Livingston, S. S. (2018). Test reliability-basic concepts. Educational Testing Service (ETS).
30. Mazı, A., & Aktürkoğlu, B. (2025). Konuşma becerisi öz yeterlilik inancı ölçeği: Bir ölçek geliştirme çalışması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 13(3), 622-635. https://doi.org/10.16916/aded.1683142
31. MEB. (2005). İlköğretim okulları Türkçe dersi (6-8 sınıflar) öğretim programı. Milli Eğitim Bakanlığı. Erişim adresi: https://share.google/aYdGVez1TLVh0in15
32. MEB. (2023, 9 Eylül). Millî Eğitim Bakanlığı ölçme ve değerlendirme yönetmeliği. Resmî Gazete. Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/09/20230909-2.htm
33. MEB. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları ortak metni. https://mufredat.meb.gov.tr/
34. Mertler, C. (2001). Designing scoring rubrics for your classroom. Practical Assessment, Research & Evaluation, 7(25), 1-8. https://openpublishing.library.umass.edu/pare/article/id/1390/
35. Özçetin, K., & Beyreli, L. (2022). Akademik tartışma modeli: Boyutları ve Türkçe derslerinde uygulanması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 10(1), 1-14. https://doi.org/10.16916/aded.1031653
36. Parlak, B., & Doğan, N. (2014). Dereceli puanlama anahtarı ve puanlama anahtarından elde edilen puanların uyum düzeyleri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(29-2), 189-197. https://izlik.org/JA26HJ99UN
37. Sallabaş, M. E. (2011). Aktif öğrenme yönteminin ilköğretim ikinci kademe öğrencilerinin konuşma becerilerine etkisi (Tez No. 290613) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
38. Şimşek, R., & Özben, R. (2004). Sözlü ve yazılı anlatım. Şimşek.
39. Temizkan, M. (2009). Akran değerlendirmenin konuşma becerisinin geliştirilmesi üzerindeki etkisi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(12), 90-112. https://izlik.org/JA96BM52GJ
40. Temizkan, M. (2017). Konuşma becerisi. F. Temizyürek, İ. Erdem, M. Temizkan (Ed.), Konuşma eğitimi içinde (ss. 200-244). Pegem Akademi.
41. Temizyürek, F. (2017). Konuşma becerisinde ölçme ve değerlendirme. F. Temizyürek, İ. Erdem, M. Temizkan (Ed.), Konuşma eğitimi içinde (ss. 245-262, 7. baskı). Pegem Akademi.
42. Topçuoğlu Ünal, F., & Özer, D. (2017). Ortaokul öğrencileri için konuşma becerisi tutum ölçeği: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Language Academy, 5(6), 120-131. http://dx.doi.org/10.18033/ijla.3739
43. Tuncel, G. (2011). Sosyal bilgiler dersinde rubriklerin etkili kullanımı. Marmara Coğrafya Dergisi 23, 213-233. https://dergipark.org.tr/en/pub/marucog/issue/470/3819
44. Uluçınar Sağır, Ş. (2008). Fen bilgisi dersinde bilimsel tartışma odaklı öğretimin etkililiğinin incelenmesi (Tez No. 218463) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
45. Ülper, H. (2021). Konuşma becerisini ölçme ve değerlendirme. G. Çetinkaya (Ed.), Konuşma ve eğitimi içinde (ss. 305-320). Pegem Akademi.
46. Yaşar, Z. (2017). Kavram karikatürleriyle yapılan etkinliklerin ilkokul 3. sınıf öğrencilerinin konuşma becerilerine etkisi (Tez No. 470981) [Yüksek lisans tezi, Bartın Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
47. Yeşiltepe Sağlam, Ö. (2010). 7. sınıf öğrencilerinin hazırlıksız konuşma becerileri üzerine bir araştırma (Tez No. 278275) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
48. Yıldırım, N., & Kavruk, H. (2025). Konuşma stratejileri eğitiminin konuşma becerisi ve konuşma kaygısına etkisi, Uluslararası Türkçe Öğretimi Araştırmaları Dergisi, 5(3), 603-629. https://zenodo.org/doi/10.5281/zenodo.17860249
49. Yurdugül, H. (2005). Ölçek geliştirme çalışmalarında kapsam geçerliği için kapsam geçerlik indekslerinin kullanılması. XIV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi, 1, 771-774. Pamukkale Üniversitesi. http://yunus.hacettepe.edu.tr/~yurdugul/3/indir/PamukkaleBildiri.pdf
50. Yücel, C. (2007). Sınıf içi değerlendirme ve not verme. E. Karip (Ed.), Ölçme ve değerlendirme içinde (ss. 273-311). Pegem Akademi.