İlk Okuma Yazma Öğretimi Öz Yeterlikleri Ölçeğinin Geliştirilmesi ve Sınıf Öğretmenlerinin İlk Okuma ve Yazma Öğretimi Öz Yeterliklerinin İncelenmesi

Öz

Çalışmanın amacı, sınıf öğretmenlerinin ilk okuma yazma öğretimi öz yeterliklerini belirlemeye yönelik geçerli ve güvenilir ölçek geliştirmenin yanında sınıf öğretmenlerinin ilk okuma yazma öğretimi öz yeterliklerinin demografik özelliklerine göre farklılaşma durumunu belirlemektir. Bu amaçla çalışmada tarama modeli benimsenmiştir. İki farklı gruptan toplanan verilerin birinci grubunu Yozgat ve Uşak illerinde çalışmakta olan ve kolay ulaşılabilir durum örneklemesi yolu ile seçilen 588, ikinci grubunu Trabzon ilinde çalışmakta olan ve küme örneklemesi yolu ile seçilen 518 sınıf öğretmeni oluşturulmaktadır. Çalışmanın birinci aşamasında araştırmacılar tarafından geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmış 29 maddelik ilk okuma yazma öğretimi öz yeterlik ölçeği geliştirilmiştir. İkinci aşamasında sınıf öğretmenlerinin demografik özelliklerinin (birinci sınıf okutma sıklığı ve ilk okuma yazma öğretimiyle ilgili hizmet içi eğitim alma) ilk okuma yazma öğretme öz yeterliğine etkisini belirlemeye yönelik parametrik testlerden bağımsız t testi ve tek yönlü anova analizi yapılmıştır. Analizler sonucunda; sınıf öğretmenlerinin ilk okuma yazma öğretimi ile ilgili hizmet içi eğitim almalarının ilk okuma yazma öğretimi öz yeterliklerini anlamlı düzeyde olumlu fark oluşturduğu ortaya çıkmıştır. Bunun yanında araştırma bulguları, sınıf öğretmenlerinin ilk okuma yazma öğretme deneyimleri ile öz yeterlik algıları arasında alt boyutlar bazında anlamlı farklar olduğunu göstermektedir. Bağımsız okuma ve yazma boyutunda; üç ve daha fazla kez bu eğitimi vermiş olan öğretmenlerin öz yeterlikleri, süreci yalnızca bir kez deneyimleyen meslektaşlarına kıyasla anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur. İlk okuma yazmaya başlama ve ilerleme boyutunda; dört, beş ve daha fazla kez deneyimli öğretmenlerin, bir kez öğretenlere göre daha yüksek öz yeterliğe sahip olduğu belirlenmiştir. Motivasyon/özgüven sağlama boyutunda; beş ve daha fazla kez deneyimi olan öğretmenlerin, bir ve üç kez öğretmiş olanlara göre anlamlı düzeyde daha öz yeterli oldukları görülmüştür. Son olarak ilk okuma ve yazmaya hazırlık boyutunda da beş ve daha fazla kez deneyimli öğretmenlerin, bir kez deneyimleyenlere kıyasla anlamlı derecede daha yüksek öz yeterlik gösterdikleri ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İlk okuma yazma
• öz yeterlik
• sınıf öğretmenliği

The Development of a Scale for Self-Efficacy Teaching First Reading and Writing and an Examination of Primary School Teachers’ Self-Efficacy in Teaching First Reading and Writing

Öz

The purpose of this study is to develop a valid and reliable scale to assess primary school teachers’ self-efficacy in teaching first reading and writing, as well as to determine how their self-efficacy varies according to demographic characteristics. To this end, a survey design was adopted for the study. The data collected from two different groups consisted of 588 primary school teachers working in the provinces of Yozgat and Uşak, selected through convenience sampling, and 518 primary school teachers working in the province of Trabzon, selected through cluster sampling. In the first phase of the study, a 29-item self-efficacy scale for teaching first reading and writing was developed by the researchers following validity and reliability studies. In the second phase, independent t-tests and one-way ANOVA analyses were conducted to determine the effect of primary school teachers’ demographic characteristics (frequency of teaching first grade and participation in in-service training related to teaching first reading and writing) on their self-efficacy in teaching first reading and writing. The results of the analyses revealed that in-service training on early literacy instruction for primary school teachers had a significant positive effect on their self-efficacy in teaching first reading and writing. In addition, the research findings indicated that there were significant differences, based on subdimensions, between primary school teachers’ experiences in teaching first reading and writing and their perceptions of self-efficacy. In the dimension of “independent reading and writing”, the self-efficacy of teachers who had provided this instruction three or more times was found to be significantly higher than that of their colleagues who had only done so once. In the “initiation and progression in first reading and writing” dimension, it was determined that teachers with four, five, or more teaching experiences possessed higher self-efficacy than those who had taught only once. In the “motivation/self-confidence” dimension, teachers with five or more teaching experiences were found to be significantly more self-efficacious than those who had taught one or three times. Finally, in the dimension of preparation for reading and writing, it was found that teachers with five or more teaching experiences demonstrated significantly higher self-efficacy compared to those with only one teaching experience.

Anahtar Kelimeler

• First reading and writing
• self-efficacy
• primary school teachers

Kaynakça

1. Adıgüzel, A., & Karacabey, M. F. (2010). Sınıf öğretmenlerinin ilk okuma yazma öğretiminde karşılaştıkları sorunlar. E-Journal of New World Sciences Academy, 5(3), 1382-1394.
2. Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S., & Yıldırım, E. (2010). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Sakarya.
3. Altunkaynak, M., & Çağımlar, Z. (2020). Sınıf öğretmenlerinin ilkokuma yazma öğretiminde eğitim teknolojilerini kullanma ve eğitsel olarak faydalanma durumları. Milli Eğitim Dergisi, 49(226), 93-122.
4. Anras, B. (2020). Mesleğe yeni başlayan öğretmenlerin ilk okuma yazma öğretimi sürecinde karşılaştıkları güçlükler. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 8(1), 51-67. https://doi.org/10.35233/oyea.712690
5. Arslantaş, H. İ., & Cinoğlu, M. (2010). İlkokuma yazma öğretiminde ses temelli cümle yöntemiyle çözümleme yönteminin karşılaştırılması. İnönü University Journal of the Faculty of Education, 11(1), 81-92. https://izlik.org/JA59KR99AD
6. Aslan, S. (2024). Sınıf öğretmeni adaylarının ilk okuma ve yazma öğretimine yönelik özyeterliklerinin ve görüşlerinin incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(2), 768-793. https://doi.org/10.37217/tebd.1446239.
7. Babayiğit, Ö., & Erkuş, B. (2017). İlk okuma yazma öğretimi sürecinde sorunlar ve çözüm önerileri. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 271-284. https://doi.org/10.17556/erziefd.334982
8. Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. Henry Holt and Company. https://psycnet.apa.org/record/1997-08589-000

9. Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191–215. https://doi.org/10.1037/0033-295X.84.2.191
10. Başar, M., Doğan, M. C., & Üstündağ Şener, N. (2020). Okul öncesi dönemde kalem tutma etkinliklerinin ilk okuma yazma sürecine etkisi. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 44-62.
11. Başar, M., & Tanış Gürbüz, H. M. (2020). İlk okuma ve yazma öğretiminde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 8(1), 1-20. https://doi.org/10.35233/oyea.666563.
12. Başaran, M., & Kılınçarslan, R. (2021). Uzaktan eğitimle ilkokuma yazma öğretiminde web 2.0 araçlarıyla tasarlanan oyunların etkililiği. Türkiye Eğitim Dergisi, 6(1), 186-199. https://izlik.org/JA55AM85CG
13. Baumgartner, H., & Homburg, C. (1996) Applications of structural equation modeling in marketing and consumer research: A review. International Journal of Research in Marketing, 13, 139-161. https://doi.org/10.1016/0167-8116(95)00038-0
14. Bay, Y. (2022). Primary school teacher candidates’ self-efficacy for teaching primary reading and writing. Journal of Education, Theory and Practical Research, 8(1), 11-29. https://izlik.org/JA42MB35BG
15. Bentler, P. M., & Bonett, D. G. (1980). Significance tests and goodness of fit in the analysis of covariance structures. Psychological Bulletin, 88(3), 588–606. https://doi.org/10.1037/0033-2909.88.3.588
16. Brown, T. A. (2006). Confirmatory factor analysis for applied research. Guilford.
17. Browne, M. W., & Cudeck, R. (1993). Alternative ways of assessing model fit. In K. A. Bollen and J. S. Long (Eds.), Testing structural equation models (pp. 136-162). Sage.
18. Bryman, A., & Cramer, D. (1999). Quantitative data analysis with SPSS release 8 for windows: A guide for social scientists (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203459621
19. Bryman, A., & Cramer, D. (2005). Quantitative data analysis with SPSS 12 and 13. Routledge.
20. Büyüköztürk, Ş. (2002). Faktör analizi: Temel kavramlar ve ölçek geliştirmede kullanımı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 32(32), 470-483. https://izlik.org/JA38RD36ZC
21. Büyüköztürk, Ş. (2014). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni SPSS uygulamaları ve yorum (Genişletilmiş 20. baskı). Pegem A.
22. Byrne, B. M. (2016). Structural equation modeling with AMOS: Basic concepts, applications, and programming. Routledge.
23. Creswell, J. W. (2013). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları (S. B. Demir, Çev. Ed.). Eğiten Kitap.
24. Çaydere-Öztosun, Ö., & Bulut-Alır, E. (2017). İlkokuma eğitimi ve müzik. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(4), 2058-2080. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2017.17.32772-363994
25. Çelenk, S. (2005). Yeni ilk okuma yazma öğretim programının değişik öğretim yaklaşımlarının ışığında değerlendirilmesi. Yeni İlköğretim Programlarını Değerlendirme Sempozyumu, 14, 16.
26. Çelik, C., & Kartal, H. (2023). Modeling of reading problems experienced by primary school students through artificial neural networks. International Online Journal of Primary Education (IOJPE), 12(2), 94-117. https://doi.org/10.55020/iojpe.1117626
27. Dal, S., & Cenk, G. (2023). İlk okuma-yazma öğretiminde eğitsel oyunların ilkokul 1.sınıf öğrencilerinin okuma motivasyonlarına etkisi. Scientific Educational Studies, 7(2), 187-207. https://doi.org/10.31798/ses.1387349
28. Delican, B. (2016). İlk okuma yazma öğretimine yönelik öz yeterlik ölçeğinin geliştirilmesi. Turkish Studies, 11(3), 861-878.
29. Ekici-Calın, T. (2019). Sınıf öğretmenlerinin ilkokuma-yazma öğretimine ilişkin görüşleri [Yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
30. Ekiz, D., & Bakkaloğlu, M. (2019). İlkokul birinci sınıf öğrencilerinin ilkokula kayıt yaşına göre okuma hızlarının incelenmesi. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 5, 219-230. https://izlik.org/JA58XR25BU
31. Erbasan, Ö., & Erbasan, Ü. (2020). Sınıf öğretmenlerinin ilk okuma yazma öğretimi sürecinde karşılaştığı sorunlar. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(1), 113-125. https://doi.org/10.16916/aded.628267
32. Field, A. (2009). Discovering statistics using SPSS (3rd edition). SAGE.
33. Gönülal, H., & Aslan, M. (2023). Kırsalda görev yapan sınıf öğretmenlerinin ilk okuma-yazma öğretimine ilişkin görüşleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 11(2), 390-412.
34. Gürbüz, B., & Duran, E. (2025). 2019 ve 2024 ilkokul 1. sınıf Türkçe dersi öğretim programlarının karşılaştırılması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 13(1), 235-248. https://doi.org/10.16916/aded.1588643
35. Hair, J., Anderson, R., Tatham, R., & Black, W. (1998). Multivariate data analysis (5th edition). Prentice Hall.
36. Hu, L. T., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural equation modeling: A multidisciplinary journal, 6(1), 1-55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
37. Hu L.-T., & Bentler P. M. (1998). Fit indices in covariance structure modeling: Sensitivity to underparameterized model misspecification. Psychological Methods, 3(4), 424-453. https://doi.org/10.1037/1082-989X.3.4.424
38. İflazoğlu Saban, A., & Ekin, Ö. (2020). Sınıf öğretmenlerinin ilk okuma yazma öğretimi öz yeterlik algılarının incelenmesi. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 53(2), 577-600. https://doi.org/10.30964/auebfd.573039
39. Jaccard, J., & Wan, C. K. (1996). LISREL approaches to interaction effects in multiple regression. SAGE. Kabaş, İ., & Yıldız, S. (2020). Sınıf öğretmenlerinin ilk okuma yazma öğretimi öz yeterlik algıları ile Türkçe dersi ilk okuma yazma öğretim programına bağlılıklar. Researcher, 8(1), 105–134.
40. Karasar, N. (2019). Bilimsel araştırma yöntemi. Kavramlar ilkeler ve teknikler. Nobel.
41. Kesik, C., & Baş, Ö. (2021). Sınıf öğretmenlerinin perspektifinden EBA ve eğitim portalları ile ilk okuma ve yazma öğretimi. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 11(1), 93-115. https://doi.org/10.17943/etku.769901
42. Kılıç, N., & Geçit, Y. (2022). Veli bilgilendirme programının ilk okuma yazma sürecine katkısı hakkındaki veli ve öğretmen görüşleri. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (REFAD), 2(1), 1-26.
43. Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling (3rd edition). Guilford.
44. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ilkokul Türkçe dersi öğretim programı. Erişim adresi: https://mufredat.meb.gov.tr/
45. Özcan, A. (2024). Sınıf öğretmenlerinin ilk okuma yazma öğretiminde karşılaştığı sorunları belirlemeye yönelik yüksek lisans tezlerinin incelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi, (24), 14-33.
46. Özdemir, C. (2015). Sınıf öğretmeni adaylarının ilk okuma ve yazma öğretimine ilişkin öz yeterlik inançlarının belirlenmesi [Yüksek lisans tezi]. Karadeniz Teknik Üniversitesi.
47. Sağırlı, M., & Atik, U. (2022). Öğretmen görüşlerine göre ses esaslı ilk okuma yazma öğretiminde karşılaşılan güçlükler. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(3), 376-389. https://doi.org/10.17556/erziefd.1057284
48. Schermelleh-Engel, K., Moosbrugger, H., & Müller, H. (2003). Evaluating the fit of structural equation models: Tests of significance and descriptive goodness-of-fit measures. Methods of Psychological Research Online, 8(2), 23-74.
49. Seçer, İ. (2015). SPSS ve LISREL ile pratik veri analizi: Analiz ve raporlaştırma. Anı.
50. Skaalvik, E. M., & Skaalvik, S. (2010). Teacher self-efficacy and teacher burn out: A study of relations. Teaching and Teacher Education, 26, 1059-1069.
51. Şahin, F., & Boylu, E. (2020). Geçici koruma altındaki Suriyeli öğrencilere ilk okuma yazma öğretimine ilişkin öğretmen öz yeterlik algılarının incelenmesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(2), 343-359. https://doi.org/10.7822/omuefd.802581
52. Şencan, H. (2005). Sosyal ve davranışsal ölçümlerde güvenilirlik ve geçerlilik. Seçkin.
53. Şimşek, H., & Yıldırım, H. A. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
54. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2007). Using multivariate statistics (5th ed.). Allyn & Bacon/Pearson Education. Tavşancıl, E. (2014). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Nobel.
55. Thompson, B. (2000). Ten commandments of structural equation modeling. In US Dept of Education, Office of Special Education Programs (OSEP) Project Directors' Conference, 1998, Washington, DC, US; A previous version of this chapter was presented at the aforementioned conference and at the same annual conference held in 1999. American Psychological.
56. Tok, Ş., Tok, T. N., & Mazı, A. (2008). İlkokuma yazma öğretiminde çözümleme ve ses temelli cümle yöntemlerinin değerlendirilmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 53, 123-144.
57. Tschannen-Moran, M. & Woolfolk Hoy, A. (2001). Teacher efficacy: Capturing an elusive construct. Teaching and Teacher Education, 17, 783-805.
58. Uğur Göçmez, A., & Ünal, E. (2021). Dijital eğitim sürecinde ilk okuma yazma öğretiminde karşılaşılan sorunların öğretmen görüşleri doğrultusunda incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(3), 936-955.
59. Uslu, E. M., & Özgün, T. (2023). The structure of primary literacy teaching curriculum and its relationship with technology: A Qualitative Research. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 46- 58. https://doi.org/10.51119/ereegf.2023.30
60. Yurtal, F., & Elgit, B. (2022). Sınıf öğretmenlerinin öz yeterlik inançları ile sınıf içi davranışlarının incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 51(235), 2275-2296. https://doi.org/10.37669/milliegitim.885220
61. Yurtbakan, E. (2023). Pandemide yüz yüze eğitime başlayan ilkokul 1. sınıf öğrencilerine ilk okuma yazma öğretimi sürecine ilişkin sınıf öğretmenlerinin görüşleri. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 13(1), 144-159.