An Investigation of Dialogue Texts in Middle School Turkish Textbooks in Terms of Communicative Structures

Öz

communicative roles and communication strategies. Conducted through document analysis, the study examined 28 dialogue texts from eight textbooks, two for each of four grade levels. Data were collected using an analytic rubric of three sections and ten dimensions developed by the researcherss and coded independently by two coders. The findings indicate that the dialogue texts exhibit a strong profile in role-context congruence and power-relation representation, but a weak profile in repair mechanisms and gender representation. The average repair score was 1.07/4.00, and 71.4% of the texts showed low levels of repair patterns. Karagöz-Hacivat texts and contemporary novel translations constituted notable exceptions that clearly exhibited repair strategies. No linear relationship was observed between grade level and communicative richness; instead, text type emerged as the determining variable.

Anahtar Kelimeler

• Communication strategies
• communicative role
• dialogue texts
• middle school textbooks
• Turkish textbook

Ortaokul Türkçe Ders Kitaplarındaki Diyalog Metinlerinin İletişimsel Yapılar Açısından İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki diyalog metinlerini iletişimsel roller ve iletişim stratejileri açısından incelemektir. Doküman analizi yöntemiyle yürütülen çalışmada, dört sınıf düzeyinden ikişer ders kitabı olmak üzere sekiz ders kitabındaki 28 diyalog metni incelenmiştir. Veriler, araştırmacılar tarafından geliştirilen üç bölüm ve on boyuttan oluşan bir dereceli puanlama anahtarıyla toplanmış; iki kodlayıcı tarafından bağımsız olarak kodlanmıştır. Bulgular, diyalog metinlerinin rol-bağlam uyumu ve güç ilişkisi temsili bakımından güçlü; onarım mekanizmaları ve toplumsal cinsiyet temsili bakımından zayıf bir profil sergilediğini göstermektedir. Onarım puanı ortalaması 1,07/4,00 olarak hesaplanmış, metinlerin %71,4'ünde onarım örüntüsü düşük düzeyde bulunmuştur. Karagöz-Hacivat türü metinler ile çağdaş roman çevirileri onarım stratejilerini belirgin biçimde sergileyen istisnaları oluşturmaktadır. Sınıf düzeyi ile iletişimsel zenginlik arasında doğrusal bir ilişki gözlenmemiş; metin türünün belirleyici değişken olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Diyalog metinleri
• iletişim stratejileri
• iletişimsel rol
• ortaokul ders kitapları
• Türkçe ders kitabı

Kaynakça

1. Alexander, R. J. (2008). Towards dialogic teaching: Rethinking classroom talk (4th ed.). Dialogos.
2. Bachman, L. F., & Palmer, A. S. (1996). Language testing in practice: Designing and developing useful language tests. Oxford University Press.
3. Bağcı Dağdeviren, Ş., & Küçüktepe, C. (2022). İlkokul Türkçe ders kitaplarındaki serbest okuma metinlerinin okunabilirlik düzeylerinin farklı yaklaşımlara göre hesaplanması ve sonuçların karşılaştırılması. *Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), 5*(2), 17-34.
4. Bakhtin, M. M. (1981). The dialogic imagination: Four essays (M. Holquist, Ed.; C. Emerson & M. Holquist, Trans.). University of Texas Press.
5. Bialystok, E. (1990). Communication strategies: A psychological analysis of second-language use. Basil Blackwell.
6. Bora, A., & Arslan, M. A. (2021). Türkçe ders (5, 6, 7, 8) kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik yönünden incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 10(1), 222-236.
7. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
8. Brown, P., & Levinson, S. C. (1987). Politeness: Some universals in language usage. Cambridge University Press.

9. Canale, M., & Swain, M. (1980). Theoretical bases of communicative approaches to second language teaching and testing. Applied Linguistics, 1(1), 1-47.
10. Cankara, M., & Yılmaz, Ş. (2021). İlkokul fen bilimleri derslerinde sınıf öğretmenlerinin söylemlerinin incelenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(3), 1204-1244. https://doi.org/10.19171/uefad.952272
11. Chomsky, N. (1965). Aspects of the theory of syntax. MIT Press.
12. Corder, S. P. (1983). Strategies of communication. In C. Faerch & G. Kasper (Eds.), Strategies in interlanguage communication (pp. 15-19). Longman.
13. Çelik, T. (2023). Türkçe ders kitaplarının bilimsel yeterlik ölçütlerine göre incelenmesi. Uluslararası Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Dergisi, 6(2), 237-255.
14. Davis, L. L. (1992). Instrument review: Getting the most from a panel of experts. Applied Nursing Research, 5(4), 194-197. https://doi.org/10.1016/S0897-1897(05)80008-4
15. Dewi, K. Y. F. (2021). Communicative strategies in interlanguage. Daiwi Widya Jurnal Pendidikan, 8(3), 42-50. https://doi.org/10.37637/dw.v8i3.822
16. Dilekçi, A. (2022). Türkçe ders kitaplarının nitelik yönünden değerlendirilmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 12(3), 1310-1328. https://doi.org/10.24315/tred.978264
17. Doğan, F. N., & Sinan, A. T. (2024). 5. sınıf Türkçe ders kitabındaki konuşma etkinliklerinin incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (39), 26-46. https://doi.org/10.29000/rumelide.1471641
18. Elyıldırım, S. (2017). Avoidance strategy in foreign language production. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (28), 231-242.
19. Faerch, C., & Kasper, G. (1983). Plans and strategies in foreign language communication. In C. Faerch & G. Kasper (Eds.), Strategies in interlanguage communication (pp. 20-60). Longman.
20. Goffman, E. (1967). Interaction ritual: Essays in face-to-face behavior. Aldine.
21. Göçer, A. (2008). İlköğretim Türkçe ders kitaplarının ölçme ve değerlendirme açısından incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(1), 197-210.
22. Halliday, M. A. K. (1973). Explorations in the functions of language. Edward Arnold.
23. Hymes, D. (1972). On communicative competence. In J. B. Pride & J. Holmes (Eds.), Sociolinguistics: Selected readings (pp. 269-293). Penguin.
24. Krippendorff, K. (2004). Content analysis: An introduction to its methodology (2nd ed.). Sage.
25. Landis, J. R., & Koch, G. G. (1977). The measurement of observer agreement for categorical data. Biometrics, 33(1), 159-174. https://doi.org/10.2307/2529310
26. Lantolf, J. P., & Thorne, S. L. (2006). Sociocultural theory and the genesis of second language development. Oxford University Press.
27. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
28. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage.
29. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkçe dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 1-8. sınıflar). MEB.
30. Nakatani, Y. (2006). Developing an oral communication strategy inventory. The Modern Language Journal, 90(2), 151-168.
31. Ogur, E. (2022). 2021-2022 öğretim yılında okutulan 6. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin okunabilirlik yönünden incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 11(4), 1647-1664.
32. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev. Ed.). Pegem Akademi.
33. Reznitskaya, A. (2012). Dialogic teaching: Rethinking language use during literature discussions. The Reading Teacher, 65(7), 446-456.
34. Sacks, H., Schegloff, E. A., & Jefferson, G. (1974). A simplest systematics for the organization of turn-taking for conversation. Language, 50(4), 696-735. https://doi.org/10.2307/412243
35. Sarıkaya, B. (2023). Türkçe öğretmenlerinin Türkçe ders kitapları ile ilgili görüşleri. Asya Studies-Academic Social Studies, 7(26), 1-14. https://doi.org/10.31455/asya.1386787
36. Schegloff, E. A. (2007). Sequence organization in interaction: A primer in conversation analysis. Cambridge University Press.
37. Shumin, K. (2002). Factors to consider: Developing adult EFL students' speaking abilities. In J. C. Richards & W. A. Renandya (Eds.), *Methodology in language teaching: An anthology of current practice* (pp. 204-211). Cambridge University Press.
38. Sunderland, J. (2006). Language and gender: An advanced resource book. Routledge.
39. Tarone, E. (1977). Conscious communication strategies in interlanguage: A progress report. In H. D. Brown, C. A. Yorio, & R. C. Crymes (Eds.), On TESOL '77 (pp. 194-203). TESOL.
40. Tarone, E. (1980). Communication strategies, foreigner talk, and repair in interlanguage. Language Learning, 30(2), 417-431. https://doi.org/10.1111/j.1467-1770.1980.tb00326.x
41. Türkben, T. (2018). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin tür ve tema açısından incelenmesi. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(3), 2152-2166. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.419925
42. Wells, G. (1999). Dialogic inquiry: Towards a sociocultural practice and theory of education. Cambridge University Press.
43. Yaman, Ş., Irgın, P., & Kavasoğlu, M. (2013). Communication strategies: Implications for EFL university students. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 3(2), 255-268.
44. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.