Süreç-Tür Yaklaşımının Yapay Zekâ Destekli ve Çok Katmanlı Metin Yazmaya Etkisi

Öz

Bu çalışmanın amacı, süreç-tür odaklı yazma yaklaşımına göre hazırlanmış bir eğitimin ortaokul öğrencilerinin bilgilendirici metin yazma, yapay zekâ destekli yazma ve çok modlu metin oluşturma becerileri üzerindeki etkisini araştırmaktır. Karma desenlerden sıralı iç içe geçmiş desende yürütülen araştırmada veriler için yarı deneysel, eşit olmayan ön test-son test kontrol gruplu desen kullanılmıştır. Nitel veriler görüşmeler yoluyla toplanmış ve tematik analiz yöntemiyle incelenmiştir. Araştırma, yedinci sınıf öğrencileriyle ön test, eğitim ve son test aşamalarını kapsayan beş haftalık ve on üç saatlik bir uygulama sürecini kapsamaktadır. Geçerliliği ve güvenilirliği araştırmacı tarafından sağlanmış dereceli puanlama araçlarından elde edilen veriler Mann–Whitney U testi ile analiz edilmiş ve bulgular görüşmelerden elde edilen verilerle desteklenmiştir. Araştırma kapsamında üç rubrik geliştirilmiştir. Analiz sonuçları, deney grubu lehine anlamlı bir farklılık olduğunu göstermiştir. Nitel verilerden elde edilen temalar, öğrencilerin bu yaklaşımı kullanışlı bulduklarını, yaklaşımın yazmaya yönelik olumlu tutum geliştirmelerine yardımcı olduğunu ve yazma becerilerine katkı sağladığını ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• Bilgilendirici metin yazma
• çok katmanlı metin üretimi
• süreç-tür odaklı yazma
• yapay zekâ destekli yazma

The Effect of the Process–Genre Approach on AI-assisted and Multimodal Writing

Öz

This study aimed to investigate the effects of process-genre-oriented writing methods on middle school students' skills in informative text writing, AI-assisted writing, and multimodal text creation. The study was conducted using a sequential embedded mixed methods design, in which the quantitative component employed a quasi-experimental, nonequivalent, pretest–posttest control group design. Qualitative data were collected through interviews and analyzed using thematic analysis. The study was conducted with 7th-grade students over a 5-week, 13 h training period encompassing the pre-test, training, and post-test phases. Results from valid and reliable rating scales were analyzed using the Mann–Whitney U test and were supported by interviews. Three rubrics were developed for this study. The analysis results demonstrated a significant difference in favor of the experimental group. The themes derived from the qualitative data indicated that students found this approach practical, that it helped them develop positive attitudes towards writing, and that it contributed to their writing skills.

Anahtar Kelimeler

• Informative text generation
• multimodal text generation
• process-genre-based writing
• AI-assisted writing

Kaynakça

1. Adami, E. (2014). Retwitting, reposting, repinning: Reshaping identities online: Towards a social semiotic multimodal analysis of digital remediation. LEA - Lingue e Letterature d'Oriente e d'Occidente, 3, 223–243. http://dx.doi.org/10.13128/LEA-1824-484x-15194
2. Akkaya, N., & Çıvğın, H. (2021). Türkçe eğitiminde yapay zekâ. The Journal of International Educational Sciences, 8(29), 308–322. https://doi.org/10.29228/INESJOURNAL.53915
3. Alabere, R. A., & Shapii, A. (2019). The effects of process-genre approach on academic writing. JEES (Journal of English Educators Society), 4(2), 89-98. https://doi.org/10.21070/jees.v4i2.2598
4. Badger, R., & White, G. (2000). A process genre approach to teaching writing. ELT Journal, 54(2), 153–160. https://doi.org/10.1093/elt/54.2.153
5. Bal, M., & Ünlü, M. (2022). Türkçe ders kitaplarındaki bilgilendirici metinlerin tek katmanlı, çok katmanlı ve kanıt temelli metinlerle ilişkisinin belirlenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (31), 209-226. https://doi.org/10.29000/rumelide.1220781
6. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 231-274. https://izlik.org/JA98FN96XR
7. Bearne, E., & Wolstencroft, H. (2007). Visual approaches to teaching writing: Multimodal literacy 5-11. Paul Chapman.
8. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

9. Brookhart, S. M. (2013). How to create and use rubrics for formative assessment and grading. Alexandria.
10. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
11. Cress, U., & Kimmerle, J. (2023). Co-constructing knowledge with generative AI tools: Reflections from a CSCL perspective. International Journal of Computer-Supported Collaborative Learning, 18(4), 607–614. https://doi.org/10.1007/s11412-023-09409-w
12. Creswell, J. W. (2015). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (5th ed.). Pearson.
13. Emerson, R. (2023). Kendall's W and Inter-rater Reliability. Journal of Visual Impairment & Blindness, 117, 336 - 336. https://doi.org/10.1177/0145482x231188882
14. Ermağan, E., & Ermağan, İ. (2022). Innovative technology and education: Artificial intelligence and language learning in Turkey. Shanlax International Journal of Education, 11(S1), 201–209. https://doi.org/10.34293/ education.v11iS1-Dec.6085
15. Exley, B., & Hoyte, F. (2024). Reading, viewing, writing, creating and talking about persuasive multimodal texts in the elementary years. Education Sciences, 14(7), Article 725. https://doi.org/10.3390/educsci1407072
16. Fritz, C. O., Morris, P. E., & Richler, J. J. (2012). Effect size estimates: Current use, calculations, and interpretation. Journal of Experimental Psychology: General, 141(1), 2–18. https://doi.org/10.1037/a0024338
17. Ghina, F. (2016). Application of the process genre approach for improving writing. English Education Journal, 7(4), 481-495.
18. Göçer, A., & Kurt, A. (2022). Yazma eğitiminde süreç-tür odaklı yazma yaklaşımının kullanımı. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(2), 335-360. https://doi.org/10.31463/aicusbed.1117059
19. Hayes, J. R. (2013). A new framework for understanding cognition and affect in writing. In C. M. Levy & S. Ransdell (Eds.), The science of writing (pp. 1–27). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203812310
20. İpek, O. (2021). Süreç-tür yazma modelinin öğretmen adaylarının ikna edici yazma becerilerini geliştirmeye etkisi (Tez No. 683144) [Doktora tezi, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
21. Karagöl, E., & Yıldırım Bilgen, D. (2025). Türkçe eğitiminde yapay zekâ kullanımı: Türkçe eğitimcileri yapay zekâ hakkında ne düşünüyor? Ana Dili Eğitimi Dergisi, 13(2), 356–374. https://doi.org/10.16916/aded.1611540
22. Kress, G. (2009). Multimodality: A social semiotic approach to contemporary communication. Routledge.
23. Marcinkiewicz, E. (2017). Pension Systems Similarity Assessment : an Application of Kendall's W to Statistical Multivariate Analysis. Contemporary Economics, 11, 303-314. https://doi.org/10.5709/ce.1897-9254.244
24. Mircioiu, C., & Atkinson, J. (2017). A comparison of parametric and non-parametric methods applied to a Likert scale. Pharmacy, 5(2), Article 26. https://doi.org/10.3390/pharmacy5020026
25. Müldür, M., & Çevik, A. (2019). Ortaokul öğrencilerinin bilgilendirici metin yazma becerilerinin incelenmesi. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(5), 141-149. https://doi.org/10.18506/anemon.520992
26. Newman, N., Fletcher, R., Robertson, C. T., Eddy, K., & Kleis Nielsen, R. (2024). Reuters Institute digital news report 2024. Reuters Institute for the Study of Journalism. https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/digital-news-report/2024
27. Nunnally, J. C. (1978). Psychometric theory (2nd ed.). McGraw-Hill.
28. Özdemir, O. (2019). Yazma eğitiminde süreç, tür ve süreç-tür temelli yaklaşımların kullanımları. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(1), 545-573.
29. Palinkas, L. A., Horwitz, S. M., Green, C. A., Wisdom, J. P., Duan, N., & Hoagwood, K. (2015). Purposeful sampling for qualitative data collection and analysis in mixed method implementation research. Administration and Policy in Mental Health and Mental Health Services Research, 42(5), 533-544. https://doi.org/10.1007/s10488-013-0528-y
30. Plano Clark, V. L., & Creswell, J. W. (2008). The mixed methods reader. Sage.
31. Polit, D. F., & Beck, C. T. (2006). The content validity index: Are you sure you know what's being reported? Critique and recommendations. Research in Nursing & Health, 29(5), 489–497. https://doi.org/10.1002/nur.20147
32. Popham, W. J. (1997). What’s wrong—and what’s right—with rubrics. Educational Leadership, 55(2), 72–75.
33. Ranalli, J. (2018). Automated written corrective feedback: How well can students make use of it? Computer Assisted Language Learning, 31(7), 653–674. https://doi.org/10.1080/09588221.2018.1428994
34. Salim, N. A., Walker, Z. M., & Rosenblatt, K. (2016). Teacher perceptions on the effectiveness of a process-genre approach on the writing skills of students with dyslexia. Asia Pacific Journal of Developmental Differences, 3(1), 35-61. https://doi.org/10.3850/S2345734114000217
35. Shanahan, L. E. (2013). Lessons in multimodal composition from a fifth-grade classroom. In S. M. Miller & M. B. McVee (Eds.), Multimodal composing in classrooms: Learning and teaching for the digital world (pp. 97–113). New York, NY: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203804032
36. Sundler, A. J., Lindberg, E., Nilsson, C., & Palmér, L. (2019). Qualitative thematic analysis based on descriptive phenomenology. Nursing Open, 6(3), 733–739. https://doi.org/10.1002/nop2.275
37. Swales, J. M. (1990). Genre analysis: English in academic and research settings. Cambridge University Press.
38. Tüzel, S. (2013). Çok katmanlı okuryazarlık kavramı ve bu kavramın Türkçe eğitimi açısından önemi. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 2(6), 16-27.
39. Yeşilyurt, S., & Çapraz, C. (2018). Ölçek geliştirme çalışmalarında kullanılan kapsam geçerliği için bir yol haritası. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1), 251-264. https://doi.org/10.17556/erziefd.297741
40. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. bs.). Seçkin.
41. Yıldız, H. (2024). 7. sınıf öğrencilerinin yazma öz yeterliklerinin geliştirilmesinde süreç-tür odaklı yazma yaklaşımının kullanımı (Tez No. 880853) [Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
42. Yurdugül, H. (2005). Ölçek geliştirme çalışmalarında kapsam geçerliği için kapsam geçerlik indekslerinin kullanılması. XIV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi Bildiri Kitabı, 1, 771–774.
43. Zaidi, S. F. A., Ullah, N., Kamran, M., & Urooj, J. (2023). School leadership scale for teachers’ pedagogical competence (SLSS-TPC): Designing and validity evaluation. Educational Research and Innovation, 3(2), 194–210. https://doi.org/10.61866/eri.v3i2.69