Dil Bilgisi Öğretiminde Sezdirme Metodunun Kullanımına İlişkin Sınıf İçi Uygulamalar ve Öğretmen Görüşleri: Bir Özel Durum Çalışması

Öz

Bu araştırmada, dil bilgisi öğretiminde sezdirme metodunun kullanımına ilişkin sınıf içi uygulamalar ve öğretmen görüşlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Özel durum çalışması deseninde tasarlanan araştırmanın çalışma grubunu, Antalya ili Alanya ilçesinde görev yapan 37 Türkçe öğretmeni oluşturmaktadır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formu ve sınıf içi gözlem yoluyla toplanmış; ayrıca görüşleri alınan 4 öğretmenin dersleri 4 hafta boyunca (toplam 16 ders saati) gözlemlenmiş, araştırmacı günlüğü tutulmuştur. Bulgulara göre öğretmenlerin üçte biri metodu düzenli, üçte biri kısmen kullanmakta, üçte biri ise hiç kullanmamaktadır; metodu kullandığını belirtenlerin bir kısmının tarif ettiği süreç ise kuramsal mantıkla tam örtüşmemektedir. Öğretmenlerin yaklaşık yarısı metodu gerekli bulurken faydalı bulanların oranı %45,9’dur. Öğretmenlerin en sık dile getirdiği güçlükler müfredat yoğunluğu, materyal eksikliği ve sınav sistemiyle uyumsuzluk; en sık dile getirdiği öneriler ise yöntemin her konuda değil uygun konularda kademeli/esnek biçimde uygulanmasıdır. Sınıf içi gözlemler ise öğretmenlerin bildirdiği kullanım düzeyi ile fiili uygulama arasında bir tutarsızlık olduğunu; derslerde “sunuş” ve “uygulamaya aktarma” gibi aşamaların neredeyse hiç işletilmediğini ortaya koymuştur. Araştırma, sezdirme metodunun yaygınlaşmasının önündeki engellerin yalnızca öğretmen tutumlarıyla sınırlı olmadığını, sistem ile ilgili değişiklikleri de gerektirdiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe öğretimi
• dil bilgisi öğretimi
• sezdirme metodu
• özel durum çalışması

Classroom Practices and Teacher Opinions Regarding the Use of the Inductive Method in Grammar Teaching: A Case Study

Öz

This study examines classroom practices and teacher opinions regarding the use of the inductive method in grammar teaching. Designed as a case study, the research was conducted with a study group of 37 Turkish language teachers working in the Alanya district of Antalya, Türkiye. Data were collected through a semi-structured interview form and classroom observations; the lessons of four interviewed teachers were observed over four weeks (16 class hours in total), and a researcher diary was kept throughout the process. Findings indicated that one-third of the teachers used the method regularly, one-third partially, and one-third not at all; moreover, among some teachers who reported using the method, the process they described did not fully correspond to its theoretical logic. Approximately half of the teachers considered the method necessary, whereas only 45.9% regarded it as beneficial. The most frequently reported difficulties were curriculum density, a lack of materials, and incompatibility with the exam system, while the most common suggestion was to apply the method gradually and flexibly rather than to every topic. Classroom observations further revealed an inconsistency between teachers’ reported and actual practices, with stages such as introduction and transfer to application rarely implemented. Overall, the findings suggested that the barriers to the widespread adoption of the inductive method were not limited to teachers’ attitudes but also call for system-level changes.

Anahtar Kelimeler

• Teaching of Turkish language
• grammar teaching
• inductive method
• case study

Kaynakça

1. Aydın, İ., Uyar, Y. E., & Yılmaz Akpınar, M. (2024). Türkçe öğretmenlerinin dil bilgisi öğretimine ilişkin görüşleri üzerine bir değerlendirme. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 61, 2416-2435. https://doi.org/10.53444/deubefd.1474510
2. Aydın, Ö. (1999). Ortaokullarda dilbilgisi öğretimi üzerine öğretmen görüşleri. Dil Dergisi, 81, 23-29.
3. Bağcı Ayrancı, B. (2017). Sezdirme yöntemiyle dil bilgisi öğretimi üzerine Türkçe öğretmenlerinin görüşlerinin incelenmesi. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 5(4), 145-164. https://izlik.org/JA56RK26SL
4. Calp, M., & Alpkaya, C. (2021). LGS Türkçe sorularının Türkçe dersi öğretim programı kazanımlarına uygunluğu üzerine bir çalışma. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(2), 632-654. https://doi.org/10.16916/aded.852085
5. Çepni, S. (2007). Araştırma ve proje çalışmalarına giriş. Celepler Matbaacılık.
6. Derman, S. (2008). Dil bilgisi öğretiminde metinlerin seçimi üzerine bir araştırma (7. sınıf) [Yayımlanmamış doktora tezi, Selçuk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
7. Dilekçi, A., Karatay, H., & Koçyiğit, S. (2023). Türkçe öğretmenlerinin liselere geçiş sistemine ilişkin görüşleri. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(2), 517-533. https://doi.org/10.19171/uefad.1264535
8. Dolunay, S. K., & Koçyiğit, S. (2023). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki dil bilgisi terimleri ve bunlara ilişkin öğretmen görüşleri. International Journal of Language Academy, 11(2), 206-219. https://doi.org/10.29228/ijla.69731

9. Ekşi, S., Kır, N., & Benzer, A. (2021). Dil bilgisi öğretimine ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 58-79. https://izlik.org/JA37CT23RB
10. Engin, M. (2011). Research diary: A tool for scaffolding. International Journal of Qualitative Methods, 10(3), 296-306. https://doi.org/10.1177/160940691101000308
11. Epçaçan, C. (2013). Yapılandırmacı anlayışa göre düzenlenmiş ortaokul Türkçe dil bilgisi öğrenme alanındaki konular ve etkinliklere ilişkin öğretmen görüşleri. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(4), 409-430. https://doi.org/10.9761/JASSS1260
12. Erk, Y. M. (2003). Metin bilimi ve dil bilimi çalışmalarının dil bilgisine yaklaşımları üzerine bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
13. Ertekinoğlu, S. (2003). Türkçe derslerinde dil bilgisi öğretimi üzerine öğretmen görüşlerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
14. Güneş, F. (2013a). Dil bilgisi öğretiminde yeni yaklaşımlar. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 2(7), 71-92. https://doi.org/10.12973/jlle.11.206
15. Güneş, F. (2013b). Yapılandırmacı yaklaşımla dil bilgisi öğretimi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 9(3), 171-187. https://izlik.org/JA32PT37ZG
16. İşcan, A. (2007). İşlevsel dil bilgisinin Türkçe öğretimindeki yeri. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 253-258. https://izlik.org/JA89HH24CE
17. Karasar, N. (2024). Bilimsel araştırma yöntemi (39. bs.). Nobel Yayın.
18. Merriam, S. B. (1988). Case study research in education: A qualitative approach. Jossey-Bass.
19. Mete, G. (2017). Ortaokul Türkçe dil bilgisi öğretimine ilişkin öğretmen görüşleri. International Journal of Language Academy, 5(3), 306-328. https://doi.org/10.18033/ijla.3604
20. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). SAGE.
21. Ömeroğlu, A. F. (2025). Türkçe öğretmeni adaylarının dil yapılarının işlevsel katkılarıyla ilgili anlayışları: İşlevsel dil bilgisi öğretimi bağlamında bir inceleme. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 13(2), 471-487. https://doi.org/10.16916/aded.1659884
22. Sağır, M. (2002). İlköğretim okullarında Türkçe dil bilgisi öğretimi. Nobel Yayın.
23. Salman, B., & Aydın, İ. S. (2018). Yapılandırmacı yaklaşıma göre dil bilgisi öğretimine yönelik öğretmen görüşleri. Turkish Studies Educational Sciences, 13(27), 1265-1284. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.14304
24. Soysal, T., & Güngör, H. (2022). LGS’de dil bilgisi sorularının gerekliliği üzerine öğretmen görüşleri. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(1), 275-310. https://izlik.org/JA99RD54UT
25. Şahin, E. K., & Arseven, İ. (2021, 21-24 Mayıs). Dil bilgisi öğretiminde sezdirme yönteminin kullanımı [Sözlü bildiri]. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Kongresi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sivas, Türkiye. https://www.icoess.com/upload/b5d843f9-d98a-466c-bff3-9a16ba5d0741.pdf
26. Tiryakiol, S., Sarıtaş, H., & Benzer, A. (2018). Kuralavarım yaklaşımıyla Türkçe dil bilgisi öğretimi. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 6(3), 372-393. https://izlik.org/JA72UB59LF
27. Topal, S., & Çifci, M. (2022). Cumhuriyet’ten günümüze ortaokul Türkçe dersi öğretim programlarında dil bilgisi öğretiminde yöntem ve teknikler. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 10(4), 210-230. https://doi.org/10.29228/ijlet.65950
28. Türkel, A., & Dündar, E. (2020). Türkçe öğretmen adaylarının sezgisel yolla dil bilgisi öğretimine yönelik hazırbulunuşlukları. Yaşadıkça Eğitim, 34(2), 200-211. https://doi.org/10.33308/26674874.2020342172
29. Türnüklü, A. (2000). Eğitimbilim araştırmalarında etkin olarak kullanılabilecek nitel bir araştırma tekniği: Görüşme. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 24, 543-559. https://izlik.org/JA49HH95LM
30. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayın.
31. Yıldız, Ü., & Sertoğlu, G. (2020). Ana dili ve yabancı dil olarak Türkçe öğretimi bağlamında Türkçe öğretmen adaylarının dil bilgisi öğretimine yönelik öz yeterlik algıları. Journal of History School, 48, 3335-3371. https://doi.org/10.29228/joh.44098