PQ4R Stratejisinin İlkokul Öğrencilerinin Eleştirel Okuma Beceri Düzeylerine Etkisi

Öz

Bu araştırmada, ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin eleştirel okuma beceri düzeylerinin belirlenmesi ve PQ4R okuduğunu anlama stratejisinin bu beceriler üzerindeki etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden eşitlenmemiş kontrol gruplu deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında Eleştirel Okuma Testi 1098 öğrenciye uygulanmış ve öğrencilerin eleştirel okuma beceri düzeyleri belirlenmiştir. Düşük düzeyde beceri gösteren iki sınıftan biri deney, diğeri kontrol grubu olarak atanmış; deney grubunda PQ4R stratejisine dayalı öğretim uygulaması gerçekleştirilmiştir. Veriler SPSS programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Bulgular, öğrencilerin büyük bölümünün yüksek düzeyde eleştirel okuma becerisine sahip olduğunu, yaklaşık beşte birinin ise düşük düzeyde kaldığını göstermiştir. PQ4R uygulamasının deney grubunun eleştirel okuma becerilerinde anlamlı bir gelişme sağladığı, kontrol grubunda ise anlamlı bir değişim oluşmadığı belirlenmiştir. Elde edilen veriler eleştirel okuma becerisinin planlı ve yapılandırılmış öğretim uygulamaları aracılığıyla geliştirilebileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• PQ4R stratejisi
• okuduğunu anlama
• ilkokul
• eleştirel okuma

The Effect of the PQ4R Strategy on Primary School Students’ Critical Reading Skill Levels

Öz

This study aimed to determine the critical reading skill levels of fourth-grade primary school students and to examine the effect of the PQ4R reading comprehension strategy on these skills. An unequal control group experimental design, one of the quantitative research methods, was employed. In the first stage of the study, the Critical Reading Test was administered to 1098 students to determine their critical reading skill levels. Of two classes demonstrating low levels of critical reading skills, one was assigned to the experimental group and the other to the control group; PQ4R-based instruction was implemented in the experimental group. The data were analyzed using the SPSS software. The findings indicated that the majority of the students had a high level of critical reading skills, while approximately one-fifth were at a low level. The PQ4R intervention resulted in a significant improvement in the critical reading skills of the experimental group, whereas no significant change was observed in the control group. The findings demonstrate that critical reading skills can be developed through planned and structured instructional practices.

Anahtar Kelimeler

• PQ4R strategy
• reading comprehension
• primary school
• critical reading

Kaynakça

1. Akar, C., Başaran, M., & Kara, M. (2016). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin eleştirel okuma becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Electronic Turkish Studies, 11(3), 1-14. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.9306
2. Akdan, O. (2016). Türkçe öğretmen adaylarının eleştirel düşünme eğilimlerinin, eleştirel okuma becerisine etkisi [Yüksek lisans tezi]. Ahi Evran Üniversitesi.
3. Akın, L. (2022). Ortaokul öğrencilerinin eleştirel okuma öz yeterlik algıları ile okuma motivasyonları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
4. Al Roomy, M. A. (2022). Investigating the effects of critical reading skills on students' reading comprehension. Arab World English Journal, 13(1), 366-381. https://dx.doi.org/10.24093/awej/vol13no1.24
5. Alshaikh, A. N. (2022). The effectiveness of Thomas and Robinson's strategy (PQ4R) in developing the scientific sense of the third intermediate grade female students in Al-Kharj Governorate. Journal of Scientific Research in Education, 23(4), 57-86.
6. Aydın, B. (2020). Altı şapkalı düşünme tekniğinin ortaokul yedinci sınıf öğrencilerinin eleştirel okuma becerilerini geliştirmelerine etkisi [Doktora tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi.
7. Bahadır, H. İ. (2022). Ortaokul öğrencilerinin eleştirel okuma becerileri ile okuma stratejileri bilişsel farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Gaziantep Üniversitesi.
8. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2017). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.

9. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
10. Çakmak, Ş. (2022). Okuma çemberi yönteminin ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama ve eleştirel okuma becerileri üzerindeki etkisi [Yüksek lisans tezi]. Çukurova Üniversitesi.
11. Çam, B. (2006). İlköğretim öğrencilerinin görsel okuma düzeyleri ile okuduğunu anlama, eleştirel okuma ve Türkçe dersi akademik başarıları arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
12. Çulhaoğlu, Ö. (2022). PQ4R stratejisi öğretim paketinin hafif düzey zihin yetersizliği olan öğrencilerin okuduğunu anlama becerilerine etkisi [Doktora tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
13. Demir, E. (2019). Okuma çemberi yönteminin öğrencilerin okuma tutumlarına ve eleştirel okuma becerilerine etkisi [Yüksek lisans tezi]. Kırıkkale Üniversitesi.
14. Doğru, M. (2023). PQ4R üstbiliş okuma stratejisinin 7. sınıf öğrencilerinde üstbilişsel düşünmeye, okuduğunu anlamaya ve fen bilimleri akademik başarısına etkisi [Yüksek lisans tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
15. Efe, P. (2022). Etkileşimli kitap okumanın eleştirel okuma, okuduğunu anlama becerilerine ve okuma motivasyonuna etkisi [Doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi.
16. Emiroğlu, H. (2014). Eleştirel okuma öğretiminin eleştirel okuma becerisine etkisi [Yüksek lisans tezi]. Düzce Üniversitesi.
17. Gözeten, T. (2022). PQ4R teknı̇ğı̇nı̇n özel öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin okuduğunu anlama becerisine etkisi [Yüksek lisans tezi]. Biruni Üniversitesi.
18. Gürer, N. (2021). Yaratıcı okuma etkinliklerinin ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama, yaratıcı okuma, akıcı okuma ve eleştirel okuma becerilerine etkisi [Doktora tezi]. Pamukkale Üniversitesi.
19. Haydarlı, M. M. (2022). PQ4R okuma stratejisinin ilkokul öğrencilerinin okuduğunu anlama başarılarına, okuma motivasyonlarına ve okumaya yönelik tutumlarına etkisi: Bir karma yöntem çalışması [Yüksek lisans tezi]. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi.
20. Kanmaz, A. (2012). Okuduğunu anlama stratejisi kullanımının okuduğunu anlama becerisi, bilişsel farkındalık, okumaya yönelik tutum ve kalıcılığa etkisi [Doktora tezi]. Adnan Menderes Üniversitesi.
21. Karatay, H. (2009). Okuma stratejileri bilişsel farkındalık ölçeği. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), 58-79. https://doi.org/10.11616/AbantSbe.242
22. Linayaningsih, F. (2011). Metode PQ4R (preview, question, read, reflect, recite, review) untuk meningkatkan prestasi belajar pendidikan kewarganegaraan. Majalah Ilmiah Informatika, 2(2), 75-86.
23. Makur, A. P. (2019). The influence of PQ4R strategy and mathematical reasoning ability towards mathematical communication skills. Supremum Journal of Mathematics Education, 3(1), 18-31.
24. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Türkçe dersi öğretim programı (ilkokul ve ortaokul 1-8. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı.
25. Oğuz, T. (2020). PQ4R öğrenme stratejisinin okuduğunu anlamaya, üst bilişsel düşünmeye, öz yeterlik inancına ve kalıcılığa etkisi [Yüksek lisans tezi]. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi.
26. Okur, T. (2019). Okuma çemberlerinin ilkokul öğrencilerinin eleştirel okuma becerilerine etkisi [Yüksek lisans tezi]. Pamukkale Üniversitesi.
27. Özensoy, A. U. (2011). Eleştirel okumaya göre düzenlenmiş Sosyal Bilgiler dersinin eleştirel düşünme becerisine etkisi [Doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
28. Özmutlu, P. (2019). Bilişsel farkındalık becerilerinin eleştirel okuma öz yeterlik algılarını yordama düzeyinin incelenmesi: Üniversite öğrencileri üzerinde bir inceleme [Yüksek lisans tezi]. Kafkas Üniversitesi.
29. Özonat, Z. (2018). Çoklu ortama dayalı eleştirel okuma eğitiminin 6. sınıf öğrencilerinin eleştirel okuma becerilerine etkisi [Doktora tezi]. İnönü Üniversitesi.
30. Pekgenç, Y. (2025). Çocuklarla felsefe uygulamalarının ilkokul 3. sınıf öğrencilerinin eleştirel düşünme ve demokratik tutumlarına etkisi [Doktora tezi]. Çukurova Üniversitesi.
31. Sarimanah, E. (2016). Effectiveness of PQ4R metacognitive strategy-based reading learning models in junior high school. International Journal of Language Education and Cultural Review, 2(1), 74-81. https://doi.org/10.21009/IJLECR.021.018
32. Sohail, S., & Iqbal, T. (2025). PQ4R strategy on undergraduate students’ academic performance and self-efficacy: An experimental study. Journal of Social Horizons, 2(3), 43-51. https://doi.org/10.5281/zenodo.16882958
33. Tan Hatun, E. (2023). Sokrat semineri tekniğinin sekizinci sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama ve eleştirel okuma becerilerine, okumaya yönelik tutum ve motivasyonlarına etkisi [Doktora tezi]. Atatürk Üniversitesi.
34. Thomas, E. L., & Robinson, H. A. (1972). Improving reading in every class: A sourcebook for teachers. Allyn and Bacon.
35. Ünal, E. (2006). İlköğretim öğrencilerinin eleştirel okuma becerileri ile okuduğunu anlama ve okumaya ilişkin tutumları arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
36. Yalçıntaş, E. (2014). İlkokullarda eleştirel okuma eğitiminin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Uşak Üniversitesi.
37. Yaman, H., Taflan, S., & Çolak, S. (2009). İlköğretim ikinci kademe Türkçe ders kitaplarında yer alan değerler. Değerler Eğitimi Dergisi, 7(18), 107-120.