Analysis of Assessment Questions in the 5th Grade Mathematics Textbook According to the RBT’s Taxonomy: A Study Based on the TCEM

Yıl 2025, Cilt: 16 Sayı: 2, 110 - 130, 30.12.2025

Burcu Sönmez , Merve Duman , Hasan Özcan

Öz

The purpose of this study is to examine the assessment questions in the 5th grade mathematics textbook published within the framework of the Turkey Century Education Model (TCEM) in the context of the Revised Bloom Taxonomy (RBT). The study also classified the learning outcomes in the curriculum according to the Revised Bloom Taxonomy and attempted to determine the level of cognitive alignment between the learning outcomes and the questions. In this study, conducted using the document analysis technique within qualitative research methods, 23 learning outcomes were examined using 103 end-of-theme assessment questions. The data obtained were analyzed using a descriptive analysis approach based on the cognitive process dimension and knowledge types of the RBT. The findings indicate that both the learning outcomes and the questions are predominantly concentrated at the Understand and Apply levels, while the Remember and Create levels are underrepresented. Furthermore, although examples from all levels of the RBT are included in the assessment questions, it was found that this diversity was not achieved in the learning outcomes. The results indicate that the emphasis on higher-order skills in the TCEM is open to improvement in terms of assessment tools. Accordingly, it is recommended that the assessment sections of 5th grade mathematics textbooks be developed in terms of cognitive integrity and enriched to support higher-order thinking skills.

Anahtar Kelimeler

Turkey Century Education Model , Revised Bloom Taxonomy , Mathematics Textbook , Assessment Questions , Descriptive Analysis

Etik Beyan

This article does not involve any experimental applications, no direct data collection from humans or non-human organisms, and no personal data is used. The research is based on a qualitative content analysis of the end-of-theme assessment and evaluation questions in the 5th-grade middle school mathematics textbook prepared within the framework of the Turkish Mathematical Sciences (TYMM), using the YBT (Young's Behavioral Theory) as a basis. This research, which does not require ethics committee approval, is based on document review conducted through publicly available sources. Since there was no application requiring data collection from any living organism, there was no need to obtain ethics committee approval. However, throughout the research process, adherence to scientific research and publication ethics was ensured; objectivity, transparency, and academic integrity were meticulously adhered to during the analysis process.

Destekleyen Kurum

Aksaray University

Matematik 5. Sınıf Ders Kitabı Ölçme Değerlendirme Sorularının YBT'ye Göre İncelenmesi: TYMM Temelli Bir Analiz

Öz

Bu araştırmanın amacı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) çerçevesinde yayımlanan matematik 5. sınıf ders kitabında yer alan ölçme değerlendirme sorularının, Yenilenmiş Bloom Taksonomisi (YBT) bağlamında incelenmesidir. Çalışmada ayrıca, öğretim programındaki öğrenme çıktılarının YBT’ye göre sınıflandırılması yapılarak, öğrenme çıktıları ile sorular arasındaki bilişsel uyum düzeyi belirlenmeye çalışılmıştır. Nitel araştırma geleneği kapsamında doküman incelemesi yöntemi ile yürütülen bu çalışmada, 103 tema sonu ölçme değerlendirme sorusu ile 23 öğrenme çıktısı incelenmiştir. Elde edilen veriler, YBT’nin bilişsel süreç boyutu ve bilgi türleri temel alınarak betimsel analiz yaklaşımıyla çözümlenmiştir. Bulgular hem öğrenme çıktılarının hem de soruların ağırlıklı olarak Anlama ve Uygulama düzeylerinde yoğunlaştığını, buna karşın Hatırlama ve Yaratma düzeylerinin yetersiz temsil edildiğini işaret etmektedir. Ayrıca, ölçme değerlendirme sorularında YBT’nin tüm düzeylerinden örnekler yer almasına rağmen, öğrenme çıktılarında bu çeşitliliğin sağlanamadığı tespit edilmiştir. Ulaşılan sonuçlar, TYMM’de üst düzey becerilere yönelik yapılan vurgunun, ölçme araçları bakımından iyileştirmelere açık olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda matematik 5. sınıf ders kitaplarının ölçme ve değerlendirme bölümlerinin bilişsel bütünlük açısından geliştirilmesi ve üst düzey düşünme becerilerini destekleyecek biçimde zenginleştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli , Yenilenmiş Bloom Taksonomisi , Matematik Ders Kitabı , Ölçme ve Değerlendirme , Betimsel Analiz

Etik Beyan

Bu makalede herhangi bir deneysel uygulama yapılmamış, insan veya insan olmayan canlılardan doğrudan veri toplanmamış ve kişisel veriler kullanılmamıştır. Araştırma TYMM çerçevesinde hazırlanan ortaokul 5. sınıf matematik ders kitabındaki tema sonu ölçme ve değerlendirme sorularının nitel içerik analizi yoluyla, YBT temel alınarak incelenmesine dayanmaktadır. Etik kurul gerektirmeyen bu araştırmada, kamuya açık kaynaklar üzerinden yürütülen doküman incelemesi esas alınmıştır. Herhangi bir canlıdan veri temini gerektiren herhangi bir uygulama söz konusu olmadığından, etik kurul izni alınması gerekliliği doğmamıştır. Ancak araştırma süreci boyunca bilimsel araştırma ve yayın etiğine uygun hareket edilmiş; analiz sürecinde nesnellik, şeffaflık ve akademik dürüstlük ilkelerine titizlikle riayet edilmiştir.

Destekleyen Kurum

Aksaray Üniversitesi

Kaynakça

• Aktan, O. (2020). İlkokul matematik öğretim programı dersi kazanımlarının yenilenen Bloom Taksonomisine göre incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 48, 15-36. https://doi.org/10.9779/pauefd.523545
• Anderson, L. W., & Krathwohl, D. R. (Eds.). (2001). A taxonomy for learning, teaching, and assessing: A revision of Bloom's taxonomy of educational objectives. Longman.
• Bal, A. P., & Yılmaz, R. (2022). Yenilenmiş Bloom taksonomisine göre ortaokul ders kitaplarındaki soruların incelenmesi. Bartın University Journal of Educational Research, 6(2), 94-107. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2116576
• Bekdemir, M., & Selim, Y. (2008). Revize edilmiş Bloom taksonomisi ve cebir öğrenme alanı örneğinde uygulaması. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(2), 185-196. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/67433
• Bloom, B. S., Engelhart, M. D., Furst, E. J., Hill, W. H., & Krathwohl, D. R. (1956). Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals. Handbook I: Cognitive domain. David McKay.
• Bowen, G. A. (2009) Document Analysis as a Qualitative Research Method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. http://dx.doi.org/10.3316/QRJ0902027
• Çelen, Y. (2023). 9. sınıf lise matematik sorularının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(3), 837-848.
• Çelik, S., Kul, Ü., & Çalık Uzun, S. (2018). Ortaokul matematik dersi öğretim programındaki kazanımların yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 775-795. https://dx.doi.org/10.17240/aibuefd.2018.18.37322-431437
• Elbay, S. (2024). Ortaokul T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük kazanımlarının ve ders kitabındaki soruların yenilenmiş Bloom taksonomisine göre analiz edilmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(1), 326-349. https://doi.org/10.51460/baebd.1282141
• Hu, Z., Zhao, X., Guo, Z., Li, X., & Jiang, S. (2023). Research on integrating mathematical modeling thinking into large, medium and small school teaching. Advances in Educational Technology and Psychology, 7(15), 63-68. http://dx.doi.org/10.23977/aetp.2023.071507
• Jurić, J., Mišurac, I., & Vežić, I. (2019). Task structure by Bloom taxonomy in the mathematics textbooks of lower elementary classes. Školski vjesnik, 68(2), 488–507. https://hrcak.srce.hr/234968
• Krathwohl, D. R. (2002). A Revision of Bloom’s Taxonomy: An Overview. Theory Into Practice, 41(4), 212–218. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4104_2
• Kuzu, O., Çi̇l, O., & Şi̇mşek, A. S. (2019). Investigation of 2018 Mathematics Curriculum Objectives According to the Revised Bloom Taxonomy. Erzincan University Journal of Education Faculty / Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(3), 129–147. https://doi.org/10.17556/erziefd.482751
• Mayer, R. E. (2002). Rote versus meaningful learning. Theory Into Practice, 41(4), 226–232. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4104_4
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative Data Analysis: An Expanded Sourcebook. Sage Publications.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2024a). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Ortak metin. MEB Yayınları. https://tymm.meb.gov.tr/ortak-metin
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2024b). Ortaokul matematik dersi (5, 6, 7 ve 8. sınıflar) öğretim programı. https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programmat5678Onayli.pdf
• Oçak, İ. S., & Uzel, N. (2024). Biyoloji ders kitaplarındaki soruların ve biyoloji öğretim programı kazanımlarının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi. Journal of Individual Differences in Education, 6(2), 129-148. https://doi.org/10.47156/jide.1592826
• Srikoon, S., Khamput, C., & Punsrigate, K. (2024). Effects of stemen teaching models on mathematical literacy and mathematical problem-solving. Malaysian Journal of Learning and Instruction, 21(2), 79–115. https://doi.org/10.32890/mjli2024.21.2.4
• Stacey, K. (2011). Book Review: A journey through the world of technology in mathematics education Celia Hoyles and Jean-Baptiste Lagrange (Eds.) (2010) Mathematics education and technology—Rethinking the terrain. Educational Studies in Mathematics, 78, 127–134. https://doi.org/10.1007/s10649-011-9316-3
• Szabo, Z. K., Körtesi, P., Guncaga, J., Szabo, D., & Neag, R. (2020). Examples of problem-solving strategies in mathematics education supporting the sustainability of 21st-century skills. Sustainability, 12(23), 10113. https://doi.org/10.3390/su122310113
• Tuna, A., & Biber, A. Ç. (2017). Ortaokul matematik kitaplarındaki öğrenme alanları ve Bloom taksonomisine göre karşılaştırmalı analizi. Ondokuz Mayis University Journal of Education Faculty, 36(1), 161-174. https://dergipark.org.tr/tr/pub/omuefd/article/327396
• Üredi, L., & Ulum, H. (2020). İlkokul matematik ders kitaplarında bulunan ünite değerlendirme sorularının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(2), 432-447. https://doi.org/10.17860/mersinefd.693392
• Viberg, O., Grönlund, Å, & Andersson, A. (2020). Integrating digital technology in mathematics education: a swedish case study. Interactive Learning Environments, 31(1), 232-243. https://doi.org/10.1080/10494820.2020.1770801
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. bs.). Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım, Y., & Çalışkan, A. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli’nin 21. yüzyıl insan profili açısından değerlendirilmesi. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(26), 204-220. https://doi.org/10.55605/ejedus.1548121