Öğretmen Adaylarının Dijital Okuryazarlık Düzeylerine İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 493 - 529, 31.12.2025

Erhan Özmen , Ayşe Ülkü Kan

https://doi.org/10.17984/adyuebd.1620134

Öz

Bu çalışma, öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeylerini karma yöntemle değerlendirerek cinsiyet, çalışma alanı, kişisel bilgisayar sahipliği ve internet kullanım alışkanlıklarının dijital okuryazarlık üzerindeki etkisini incelemiştir. Nicel veriler, çeşitli bölümlerde öğrenimini sürdüren 556 öğretmen adayından toplanırken, nitel veriler bu öğretmen adaylarının arasından seçilen 45 kişiden elde edilmiştir. Karma yönteme uygun şekilde yürütülen çalışmada nicel boyutta ilişkisel tarama, nitel boyutta ise olgu bilim deseni kullanılmıştır. Araştırmada veriler Dijital Okuryazarlık Ölçeği ve Yarı-Yapılandırılmış Görüşme Formları yoluyla toplanmış, karma yöntem yaklaşımı olarak sıralı açıklayıcı bir tasarım izlemiştir. Bulgular, dijital okuryazarlık düzeylerinin cinsiyete göre anlamlı fark göstermediğini ancak öğrenim alanı, bilgisayar sahipliği ve internet kullanım süresi gibi değişkenlerin dijital okuryazarlık düzeyi üzerinde anlamlı fark oluşturduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca dijital bilgiye erişme ve anlama, dijital içeriğin oluşturulması ve yayılması, dijital ve teknolojiye yönelik becerilerin/tutumların geliştirilmesi ve dijital araçların algılanan faydalarıyla birlikte etkin kullanımı öğretmen adaylarının dijital okuryazarlığa yönelik görüşlerini yansıtan başlıklar olarak sıralanmıştır. Araştırma bulguları, dijital okuryazarlık becerilerinin gelişiminde kişisel bilgisayar kullanımı ve internet erişim süresinin belirleyici bir rol oynadığını göstermektedir. Ayrıca öğrencilerin dijital araçları bilinçli ve sorumlu bir şekilde kullanmalarının, bu becerilerin etkin bir şekilde kazanılmasında önemli olduğu vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dijital okuryazarlık , öğretmen adayları , eğitim teknolojisi , karma yöntem

Investigation of Prospective Teachers' Views on Digital Literacy Levels

Öz

This study examined the effect of gender, field of study, personal computer ownership and internet usage habits on digital literacy by evaluating the digital literacy levels of prospective teachers with a mixed method. Quantitative data was collected from 556 teacher candidates studying in various departments, while qualitative data was obtained from 45 individuals selected from among these prospective teachers. In the study conducted in accordance with the mixed method, relational survey design was used in the quantitative dimension and phenomenology design was used in the qualitative dimension. The data were collected through the Digital Literacy Scale and Semi-Structured Interview Forms, and a sequential explanatory design was followed as a mixed method approach. The findings revealed that digital literacy levels did not show a significant difference according to gender, but variables such as field of study, computer ownership and internet usage time made a significant difference on digital literacy level. In addition, accessing and understanding digital information, creating and disseminating digital content, developing skills/attitudes towards digital and technology, and effective use of digital tools with their perceived benefits were listed as the titles reflecting the views of prospective teachers towards digital literacy. Research findings indicate that personal computer use and internet access time play a decisive role in the development of digital literacy skills. It has also been emphasized that students' conscious and responsible use of digital tools is important for the effective acquisition of these skills.

Anahtar Kelimeler

Digital Literacy , Pre-Service Teachers , Educational Technology , Mixed Method

Kaynakça

• Akayoğlu, S., Satar, H., Dikilitaş, K., Ci̇ri̇t, N.C., & Korkmazgil, S. (2020). Digital literacy practices of Turkish pre-service EFL teachers. Australasian Journal of Educational Technology, 36, 85-97.
• Aksoy, N. C., Karabay, E. & Aksoy, E. (2021). Sınıf öğretmenlerinin dijital okuryazarlıklarının incelenmesi. Selçuk İletişim Dergisi, 14(2), 859 – 894. https://doi.org/10.18094/josc.871290
• Alpsülün M & Balıkçı HC 2024. Okul yöneticilerinin yaşam boyu öğrenme eğilimleri ile dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 15(29):131–154. https://doi.org/10.58689/eibd.1415279
• Amelia, R., Suriansyah, A., Aslamiah, A., Maimunah, M., Cinantya, C., & Rafianti, W. R. (2025). Empowering Future Educators: Analyzing Digital Literacy Skills in Elementary Teaching Assistants (TAs). The Innovation of Social Studies Journal, 6(2), 70-84.
• Arslan, K. & Coştu, F. (2022). Eğitimin vazgeçilmez parçası dijital oyunlar: lisansüstü tezlere ait bir sentez çalışması. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (54), 1329-1359. https://doi.org/10.53444/deubefd.1169883
• Arslan, S. (2019). İlkokullarda ve ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin dijital okuryazarlık düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Aslan, S., Alanoğlu, M., & Karabatak, S. (2025). Enhancing 21st-century teaching competencies: The key role of digital literacy in connecting prospective teachers’ TPACK. Information Development, 0(0). https://doi.org/10.1177/02666669251315841
• Aşan, R., Bozdağ, R., & Çalışkan, E. (2022). Ortaöğretim Öğrencilerinin Dijital Okuryazarlık Becerilerinin İncelenmesi. International Journal of Active Learning, 7(2), 131-142. https://doi.org/10.48067/ijal.1213615
• Ata, R. & Yıldırım, K. (2019). Exploring turkish prospective teachers’ perceptions and views of digital literacy. Education Sciences, 9(1), 40. https://doi.org/10.3390/educsci9010040
• Ayson, K.L., Bernardez, J.P., Garcia, A.F., Garlejo, V.G., & Laurentino, J.R. (2024). Digital Divide as a Dynamic Challenge and a Leveraging Opportunity: A Phenomenological Study on Seasoned TLE/TVL Teachers' Adaptive Pedagogy. International Journal of Multidisciplinary Research and Analysis.
• Ayu, P., Sudana, P., Santosa, M.H., Ratminingsih, N.M., Padmadewi, N.N., Putu, L., Adnyani, S., & Artini (2024). Prospective teachers’ Perception of Digital Literacy. Journal of Education Technology.
• Barlett, J., Körtlik, J., & Higgins, C. (2001). Organizational research: Determining appropriate sample size in survey research. information technology. Learning, and Performance Journal, 19(1), 43-50.
• Boie, M. A. K., Dalsgaard, C., & Caviglia, F. (2023). Digital instinct-a keyword for making sense of students' digital practice and digital literacy. British Journal of Educational Technology, 55(2), 668-686. https://doi.org/10.1111/bjet.13398
• Boonmoh, A., & Sanmuang, K. (2024). Challenges of ICT Teachers in Integrating Digital Literacy Post-COVID-19 Curriculum Revisions in Thailand’s English Teacher Education Programs. International Journal of Education and Literacy Studies.
• Bülbül, A. E., & Özelçi, S. Y. (2025). The mediating role of mobile learning motivation in the relationship between pre-service teachers’ digital literacy and pre-service teacher identity. Education and Information Technologies, 30(2), 1729-1743.
• Büyüköztürk, Ş., Çokluk, O., & Köklü, N. (2019). Sosyal Bilimler İçin İstatistik (21. Baskı). Pegem A Yayıncılık. Carlisle, R., Pribesh, S., & Wood, C. (2017). Educational technology and distance supervision in counselor education. Counselor Education and Supervision, 56(1), 33-49. https://doi.org/10.1002/ceas.12058
• Chipps, J., Roux, L. L., Agabus, J., & Bimerew, M. (2022). Nursing informatics skills relevance and competence for final year nursing students. Curationis, 45(1). https://doi.org/10.4102/curationis.v45i1.2277
• Christiani, N., Tungka, N.F., & Nainggolan, R.L. (2025). Development and Validation of Digital Literacy Scale for Prospective EFL Teachers. Edulitics (Education, Literature, and Linguistics) Journal.
• Creswell, J. W. (2003). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (Eds). Thousand Oaks, CA: Sage Publications
• Çam, E., & Kiyici, M. (2017). Perceptions of prospective teachers on digital literacy.. Malaysian Online Journal of Educational Technology, 5, 29-44.
• Çelik, C., Çelik, B., & Alpaslan, M. M. (2021). Fen bilimleri öğretmen adaylarının derste teknoloji kullanımına yönelik eğilimleri. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 503-519.
• Çetin, O. (2016). Pedagojik Formasyon Programı ile Lisans Eğitimi Fen Bilimleri Öğretmen Adaylarının Dijital Okuryazarlık Düzeylerinin İncelenmesi. Erzincan University Journal of Education Faculty, 18(2).
• Demirdağ, M. C., & Taşgın, A. (2021). The Relationship Between Teachers’ Digital Literacy Levels and Research Literacy Skills. Journal of Theoretical Educational Science, 18(1), 81-105.
• Diniya, D., P, N. D. P., Susilawati, S., Nova, T. L., & Ilhami, A. (2020). Analysis of pre-service science teachers' digital literacy through workshop of optimization microsoft office software usage. Thabiea: Journal of Natural Science Teaching, 3(1), 70. https://doi.org/10.21043/thabiea.v3i1.7039
• Doğan, D. (2020). Üniversite öğrencilerinin kendilerine ilişkin dijital okuryazarlık algıları. Eğitimde Teknoloji Uygulamaları Dergisi, (1), 26-35
• Dolezal, D., Motschnig, R., & Ambros, R. (2025). Pre-service teachers’ digital competence: A call for action. Education Sciences, 15(2), 160.
• Dontre, A. J. (2020). The influence of technology on academic distraction: a review. Human Behavior and Emerging Technologies, 3(3), 379-390. https://doi.org/10.1002/hbe2.229
• Dönmez, G. (2019).Investigation of the relationship between information security awareness and digital literacy of high school students [Master’s Degree Thesis, Hacettepe University]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Elçi, E. (2024). The relationship between digital literacy levels and lifelong learning tendencies of future teachers. South African Journal of Education, 44(4).
• Fortunati, L., Sarrica, M., O'Sullivan, J., Balčytienė, A., Harro-Loit, H., MacGregor, P., … & Luca, F. d. (2009). The influence of the internet on european journalism. Journal of Computer-Mediated Communication, 14(4), 928-963. https://doi.org/10.1111/j.1083-6101.2009.01476.x
• Gibson, S. E. (2010). Developing digital literacy skills with WebQuests and web inquiry projects. In A. Tatnal (Ed.), Web technologies: Concepts, methodologies, tools, and applications (pp. 1554–1569). IGI Global.
• Göldağ, B. (2021). Üniversitenin dijital okuryazarlık düzeyindeki ile dijital veri güvenliğinin arasındaki düzeydeki ilişkinin incelenmesi. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi. https://doi.org/10.19160/e-ijer.950635
• Gutiérrez-Ángel, N., Sánchez-García, J., Rubio, I. M., Martín, J. G., & Brito‐Costa, S. (2022). Digital literacy in the university setting: a literature review of empirical studies between 2010 and 2021. Frontiers in Psychology, 13. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.896800
• Gültekin, V., & Özel, N. (2024). Üniversite Öğrencilerinin Dijital Okuryazarlık Becerileri. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 64(1), 384-420. https://doi.org/10.33171/dtcfjournal.2024.64.1.16
• Gürbüz, S. & Şahin, F. (2014). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Hafizhah, N., Mariani, N., & Hidayat, F. (2024). Explorıng The Dıgıtal Lıteracy Of Prospective teachers: A Study On The Teachıng Assıstance Program. Wiralodra English Journal (WEJ), 8(1), 129-140.
• Hamutoğlu, NB, Canan Güngören, Ö., Kaya Uyanık, G., Gür Erdoğan, D. (2017). Dijital Okuryazarlık Ölçeği: Türkçe'ye Uyarlama Çalışması. Ege Eğitim Dergisi, 18(1), 408-429. https://doi.org/10.12984/egeefd.295306
• Hasanah, U., Rahayu, S., & Anggraini, A. I. (2022). Improving prospective basic education teachers' capabilities on digital literacy: a systematic literature review. Al Ibtida: Jurnal Pendidikan Guru MI, 9(2), 417. https://doi.org/10.24235/al.ibtida.snj.v9i2.10339
• Hutchison, A., Beschorner, B., & Schmidt-Crawford, D. (2012). Exploring the use of the ipad for literacy learning. The Reading Teacher, 66(1), 15-23. https://doi.org/10.1002/trtr.01090
• Irgatoğlu, A., Erken, V., Gürsel, GB, & Denizli, Ö. M. (2024). Okul idarecilerinin dijital okuryazarlık düzeyinin incelenmesi. RumeliDE Dil Ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (Ö14), 572-586. https://doi.org/10.29000/rumelide.1454536
• Jan, S. (2018). Gender, school and class wise differences in level of digital literacy among secondary school students in pakistan. Issues and Trends in Educational Technology, 6(2). https://doi.org/10.2458/azu_itet_v6i2_jan
• Johnson, R. B., & Onwuegbuzie, A. J. (2004). "Mixed methods research: A research paradigm whose time has come". Educational Researcher, 33(7): 14-26.
• Karakuş, G., & Ocak, G. (2019). Öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık öz-yeterlilik becerilerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), 129-147.
• Karakuş, M., Türkkan, BT & Namlı, NA (2020). Dijital öykü anlatıcılığının kültürl farkındalık ve yaratıcı düşünceye etkisinin incelenmesi. Ted Eğitimi̇m ve Bi̇li̇m. https://doi.org/10.15390/eb.2020.8576
• Kazancı-Tınmaz, A. (2019). Investigation of theory, research and practice integrity in educational administration (Thesis No. 610792) [Doctoral thesis, Gazi University- Ankara]. Council of Higher Education National Thesis Centre.
• Kaya, A., Balay, R., & Göçen, A. (2012). Öğretmenlerin alternatif ölçme ve değerlendirme tekniklerine ilişkin bilme, uygulama ve eğitim ihtiyacı düzeyleri. International journal of human sciences [online]. (9)2, 1229-1259.
• Kozan, M., & Bulut Özek, M. (2019). Böte bölümü öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeyleri ve siber zorbalığa ilişkin duyarlılıklarının incelenmesi. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 29(1), 107-120. https://doi.org/10.18069/firatsbed.538657
• Köşker, C., & Çelikkaya, T. (2023). Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Dijital Okuryazarlık Beceri Düzeylerinin İncelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), 402-419.
• Kumi–Yeboah, A., Sallar, A. M., Kiramba, L. K., & Kim, Y. H. (2020). Exploring the use of digital technologies from the perspective of diverse learners in online learning environments. Online Learning, 24(4). https://doi.org/10.24059/olj.v24i4.2323
• Lee, S. (2010). Analysis of college students' online life-styles and their psychological profiles in south korea. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 13(6), 701-704. https://doi.org/10.1089/cyber.2009.0443
• List, A., Brante, E. W., & Klee, H. L. (2020). A framework of prospective teachers’ conceptions about digital literacy: Comparing the United States and Sweden. Computers & Education, 148, 103788.
• Liu, M., Chen, M., Zhong, L., Hua, W., & Pan, F. (2024). The development of research literacy among early career teachers in China: An exploratory study. International Journal of Higher Education and Sustainability, 5(2), 155-176. https://doi.org/10.1504/IJHES.2024.143684
• Liu, S., Zhao, H., Fu, J., Kong, D., Zhong, Z., Yan, H., … & Luo, Y. (2022). Current status and influencing factors of digital health literacy among community-dwelling older adults in southwest china: a cross-sectional study. Public Health, 22(1). https://doi.org/10.1186/s12889-022-13378-4
• Maharani, S.D., Hartono, H., Syarifuddin, S., Inderawati, R., & Santri, D.J. (2024). Developing Teachers Digital Competence Through International STEM Coding Training. Unram Journal of Community Service.
• Matusiak, K. K. (2013). Image and multimedia resources in an academic environment: a qualitative study of students' experiences and literacy practices. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 64(8), 1577-1589. https://doi.org/10.1002/asi.22870
• McKillup, S. (2012). Statistics explained: An introductory guide for life scientists (Second edition). Cambridge University Press.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage.
• Moon, S. J., & Bai, S. Y. (2020). Components of digital literacy as predictors of youth civic engagement and the role of social media news attention: the case of Korea. Journal of Children and Media, 14(4), 458-474.
• Mukanova, N.E., Asylbekova, M.P., Khazhgaliyeva, G.K., Kassenov, K.N., & Mukatayeva, K.B. (2025). Training of students’ dıgıtal skills to prevent cyberbullying. Bulletin of Toraighyrov University. Pedagogics series.
• Nabhan, S. (2021). Prospective teachers’ conceptions and competences on digital literacy in an efl academic writing setting. Indonesian Journal of Applied Linguistics, 11(1). https://doi.org/10.17509/ijal.v11i1.34628
• Neumann, P. G. (2003). E-epistemology and misinformation. Communications of the ACM, 46(5), 104.
• Ng, W. (2012). Can we teach digital natives digital literacy? Computers & Education, 59, 1065-1078.
• Öksüz, Y., Güven Demir, E., & İci, A. (2016). Öğretmenlerin Dijital Okuryazarlık Kavramına İlişkin Metaforlarının İncelenmesi. The Journal of Academic Social Science Studies, 50, 387-396.
• Özerbaş, M. A., & Kuralbayeva, A. (2018). Türkiye ve Kazakistan öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeylerinin değerlendirilmesi. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 16-25.
• Pool, C. R. (1997). A new digital literacy a conversation with paul gilster. Educational Leadership, 55(3), 6-11.
• Prachagool, V., Nuangchalerm, P., & Yawongsa, P. (2022). Digital Literacy of Prospective teachers in the Period Time of COVID-19 Pandemic. Journal of Educational Issues.
• Putri, P. A. W., Rahayu, S., Widarti, H. R., & Yahmin, Y. (2022). Chemistry students’ digital literacy skills on thermochemistry context “hydrogen fuel issue”. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 18(12), em2198. https://doi.org/10.29333/ejmste/12699
• Rao, M. (2013). Information Literacy Skills: Must in the Digital Era.
• Rolf, A. (2021). Digital Literacy. Informatik Spektrum, 45, 20 - 28.
• Saleh, H., Nopitasari, D., Fadillah, A., Bilda, W., & Haswati, D. (2025). Optimization of digital literacy through stem-based learning. Prima: Jurnal Pendidikan Matematika, 9(1), 16-29.
• Savcı, M., & Aysan, F. (2017). Technological addictions and social connectedness: predictor effect of internet addiction, social media addiction, digital game addiction and smartphone addiction on social connectedness. Dusunen Adam: The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences. https://doi.org/10.5350/dajpn2017300304
• Sendurur, E., Efendioğlu, E., Senturk, H., & Calıskan, N. (2019). High achievers’ web searching behaviors and patterns in two different task types. Journal of Educational Multimedia and Hypermedia, 28(2), 217-238.
• Sharma, R., & Sharma, D. (2022). Digital literacy and competence for educators. Scholarly Research Journal for Humanity Science and English Language, 10(50). https://doi.org/10.21922/srjhsel.v10i50.10160
• Shopova, T. (2014). Digital literacy of students and its improvement at the university. Journal on Efficiency and Responsibility in Education and Science, 7(2), 26-32. https://doi.org/10.7160/eriesj.2014.070201
• Tejedor, S., Cervi, L., Pérez-Escoda, A., & Tusa, F. (2020). Digital literacy and higher education during covid-19 lockdown: spain, italy, and ecuador. Publications, 8(4), 48. https://doi.org/10.3390/publications8040048
• Tuma, F., Malgor, R. D., & Nassar, A. K. (2021). Actions to enhance interactive learning in surgery. Annals of Medicine &Amp; Surgery, 64. https://doi.org/10.1016/j.amsu.2021.102256
• Türnüklü, A. (2000). Eğitimbilim araştırmalarında etkin olarak kullanılabilecek nitel bir araştırma tekniği: Görüşme. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 24(24), 543-559.
• Vanbecelaere, S., & Benton, L. (2021). Technology‐mediated personalised learning for younger learners: concepts, design, methods and practice. British Journal of Educational Technology, 52(5), 1793-1797. https://doi.org/10.1111/bjet.13150
• Wigati, I., Faisal, F., & Astuti, R. (2022). Cinsiyet perspektifinden öğretmenler arasında dijital okuryazarlığın rasch modeli ile belirlenmesi. Journal of Education and Learning, 16(3), 330-335. https://doi.org/10.11591/edulearn.v16i3.20409
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016), Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yi, W., & Siqian, W. (2025). Digital Literacy Education Among Students: Status, Pathways, and Implications in the Current Digital Era. International Journal of Education and Teaching Zone, 4(1), 66-85.
• Yoleri, S., & Anadolu, Z. N. (2022). Examination of digital literacy skills of undergraduate students according to various variables. Advanced Education, 121-134. https://doi.org/10.20535/2410-8286.262190
• Wang, Y., & Harmer, P. (2025). “Exploring the Digital Literacy of Digital Natives: A Pilot Study of Preservice Teachers”. Asian Journal of Education and Social Studies 51 (4):528–543. https://doi.org/10.9734/ajess/2025/v51i41890.