Öğretmen Adaylarının Yapay Zekâ Kullanım Durumlarının İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 672 - 713, 31.12.2025

Türkan Çelik

https://doi.org/10.17984/adyuebd.1754343

Öz

Bu çalışmada amaç, öğretmen adaylarının yapay zekâ kullanımlarına ilişkin deneyimlerini incelemektir. Bu amaç bağlamında çalışma fenomenolojik desende tasarlanmıştır. Çalışmaya amaçlı örneklemin kartopu ve maksimum çeşitlilik teknikleri bağlamında farklı branş ve sınıf seviyelerinde öğrenim gören toplam 57 öğretmen adayı katılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formları ile toplanan veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Çalışmada ulaşılan sonuçlara göre; en fazla kullanılan yapay zekâ uygulaması “ChatCPT” olduğu sonucuna varılmıştır. Katılımcıların yapay zeka kullanım nedenlerinin daha çok araştırma yapmak, ödev yapmak ve fikir almak olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen kazanımlar teması bağlamında kapsamlı bilgi sunma, hayatı kolaylaştırma, zamandan tasarruf sağlama, yol gösterme, hız kazandırma, pratiklik sunma şeklindeki sonuçlar ortaya çıkmıştır. Kullanımının oluşturduğu hisler teması bağlamında hızlı, mutlu, iyi, rahatlamış ve özgüvenli hissedildiği tespit edilmiştir. Kullanılmamasının oluşturduğu his teması bağlamında; yetersizlik, mutsuzluk, kaygı, zorluk, kötü, şüphe, tembel ve stresli şeklinde sonuçlara ulaşılmıştır. Zararlı olup olmadığı teması kapsamında ise katılımcıların yarısına yakını tembellik, hazırcılık, yaratıcılığı öldürme ve merak duygusunu köreltme gibi zararlı yönlerini dile getirmişlerdir. Dolayısıyla çalışmanın sonuçları bağlamında yapay zekâ eğitimlerinin her alanda yaygınlaştırılması ile birlikte yapay zekâ okuryazarlığı eğitimlerinin verilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen adayları , yapay zeka , eğitim , fenomenoloji

Examination of Pre-Service Teachers' Use of Artificial Intelligence

Öz

The aim of this study is to examine the experiences of pre-service teachers regarding their use of artificial intelligence. The study employs a phenomenological approach within this context. A total of 57 pre-service teachers from different branches and grade levels participated in the study, within the context of snowball and maximum diversity techniques for purposeful sampling. The data collected using semi-structured interview forms were subjected to content analysis. According to the results of the study, it was concluded that the most used artificial intelligence application is "ChatGPT". It has been determined that the main reasons participants use artificial intelligence are for research, homework, and seeking ideas. In the context of the theme of "achievements", the results obtained were comprehensive information, ease of life, time savings, guidance, speed enhancement, and practicality. Within the context of the theme of the feelings it evokes, it was found that users felt fast, happy, good, relaxed, and confident. In the context of the theme of feelings created by not using it, the following results were reached: inadequacy, unhappiness, anxiety, difficulty, bad, doubt, laziness, and stress. Within the theme of whether it is harmful, nearly half of the participants mentioned its harmful aspects, such as laziness, complacency, killing creativity, and dulling the sense of curiosity. Therefore, in the context of the study's findings, it is recommended that artificial intelligence literacy training be provided alongside the widespread dissemination of artificial intelligence education in all fields.

Anahtar Kelimeler

pre-service teacher , artificial intelligence , education , phenomenology

Kaynakça

• Acem, Y., Arslantaş, K., Bişirici, M., & Erdoğan, K. (2024). Öğretmenlerin eğitimde yapay zekâ kullanımına yönelik tutumlarının incelenmesi. International Journal of New Trends in Education and Social Sciences. 1(2), 12-23.
• Aiken, R., & Epstein, R. (2000). Ethical guidelines for AI in education: Starting a conversation. Int. J. Artif. International Journal of Artificial Intelligence in Education, 11, 163-176.
• Akdeniz, M., & Özdinç, F. (2020). Eğitimde yapay zekâ konusunda türkiye adresli çalışmaların incelenmesi. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 912-932. doi:10.33711/ YYUEFD.938734
• Akerlind, S. G. (2002). Principles and practice in phenomenographic research. Proceedings of the International Symposium on Current Issues in Phenomenography. Canberra, Australia.
• Aksakal Taşkıran, Ş., Emre, İ., & Özbek, M. (2024). Sınıf öğretmenlerinin yapay zekâya ilişkin tutumlarının belirlenmesi. Eğitimde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 7 (1), 1 – 13.
• Akyel, Y., & Tur, E. (2024). Eğitim bilimlerinde yapay zekânın potansiyeli ve beklentiler, zorluklar ve gelecek yönelimleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 25(1), 645-711.
• Alam, A. (2021, November). Possibilities and apprehensions in the landscape of artificial intelligence in education. In 2021 International Conference on Computational Intelligence and Computing Applications (ICCICA) (pp. 1-8). IEEE.
• Alaybeyoğlu, M., Alaybeyoğlu, S., Tekatlı, N., Tekatlı, N., & İçer, M. (2024). Eğitimde yeni bir dönem: Yapay zekâ destekli öğrenme ortamlarının potansiyeli. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches, 10(45), 9–18. https://doi.org/10.5281/zenodo.13685045
• Alkan, A., & Yıldız, E. P. (2024). Artificial intelligence and education: A metaphorical analysis on the perceptions of students with special abilities. International Journal of Research in Education and Science (IJRES), 10(4), 761-775. https://doi.org/10.46328/ijres.3520
• Allen, C., Wallach W., & Smit, I. (2006). Why machine ethics?. IEEE Intelligent Systems, 21(4), 12-17. https://doi.org/10.1109/MIS.2006.83.
• Alqahtani, T., Badreldin, H. A., & Alrashed, M. (2023). The emergent role of artificial intelligence, natural learning processing, and large language models in higher education and research. Research in Social and Administrative Pharmacy, 19(8), 1236-1242.
• Altıntaş, M. C. (2025). Din eğitiminde yapay zekâ teknolojileri: fırsatlar ve etik tartışmalar. İslami İlimler Dergisi, 40, 95-119. https://doi.org/10.34082/islamiilimler.1601197.
• Arslan, K. (2020). Eğitimde yapay zekâ ve uygulamaları. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 71-88.
• Aruğaslan, E. (2025). Doktora öğrencilerinin yapay zekâ kullanımı üzerine nitel bir çalışma. Üniversite Araştırmaları Dergisi, 8(1), 36-53.
• Ateş A. (2025). Eğitimde yapay zekâ konulu tezlerin incelenmesi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Ermenek Akademi Dergisi 1(1), 46-52.
• Avcı, H. E., & Günay, İ. U. (2024). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yapay zekâ tutumları: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Örneği. RESS Journal Route Educational & Social Science Journal, 11(4), 62-172.
• Aydın, F. (2023). Yapay zekâ tabanlı eba akademik destek sisteminin öğrencilerin akademik başarısına etkisinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
• Balıkçı, H. C., & Yıldız Durak H. (2025). Öğretmenlerin yapay zekâ teknolojilerini eğitimde kabul etme düzeylerinin incelenmesi: Bir ölçek uyarlama çalışması. 5th International Conference on Engineering, Natural and Social Sciences.
• Banaz, E., & Demirel, O. (2023). Türkçe öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlıklarının farklı değişkenlere göre incelenmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 60, 1516-1529.
• Bayraktar, F. (2024). Atatürk’ün giysilerinin incelenmesi ve yapay zekâ ile giydirilmesi üzerine bir araştırma. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 15, 1138-1156.
• Bayram, K., & Çelik, H. (2023). Yapay zekâ konusunda muhakeme ve girişimcilik becerileriyle bütünleştirilmiş sosyo-bilim etkinliği: Fen bilgisi öğretmen adaylarının görüşleri. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 11 (1), 41-78. DOI: https://doi.org/10.56423/fbod.1241946.
• Best, J. W., & Kahn, J. V. (2017). Eğitimde araştırma yöntemleri (M. Durmuşçelebi, Çeviri). Konya: Dizgi Ofset. Buldu, Ü., Özdemir, H., Yılmaz, M. S., Çelik, G., & Köse, S. (2025). Dijital liderlik ve yapay zekâ: ortaokul eğitim yöneticilerinin dijital liderlik davranışları ile yapay zekâ destekli eğitim materyali tasarlama süreci arasındaki ilişki. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 12(116), 440-447. https://doi.org/10.5281/zenodo.15017801.
• Buluş, B., & Elmas, R. (2024). Yapay zekâ uygulamalarının kimya eğitiminde kullanımı alternatif araçlar. Türkiye Kimya Derneği Dergisi Kısım C: Kimya Eğitimi. 9 (1), 1-28. Doi: https://doi.org/10.37995/jotcsc.1366999.
• Canbay, Y., Vural, Y., & Sağıroğlu, Ş. (2020). Mahremiyet korumalı büyük veri yayınlama için kavramsal model önerileri. Politeknik Dergisi, 23(3), 785-798. https://doi.org/10.2339/politeknik.535184.
• Canpolat, B., Tan Ç., Canpolat B. & Norman, G. (2025). Spor bilimleri alanındaki akademisyenlerin yapay zeka uygulamalarina yönelik adaptasyonları. Journal of History School, 74, 144-167.
• Cevher, A. Y. & Yıldırım, S. (2024). Eğitim amaçlı tasarlanan sohbet robotları üzerine yapılan çalışmaların incelenmesi. TEBD, 22(1), 299-336. https://doi.org/10.37217/tebd.1301877
• Chen, L., Chen, P., & Lin, Z. (2020a.).Artificial intelligence in education: A review. Ieee Access, 8, 75264-75278.
• Christensen, L. B., Johnson, B., & Turner, L. A. (2011). Research Methods, Design, and Analysis. Pearson: New York.
• Clark, T. M., Anderson, E., Dickson-Karn, N. M., Soltanirad, C., & Tafini, N. (2023). Comparing the Performance of College Chemistry Students with ChatGPT for Calculations Involving Acids and Bases. Journal of Chemical Education, 100(10), 3934-3944. https://doi.org/10.1021/acs.jchemed.3c00500.
• Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2007). Research methods in education (6th ed.). Routledge. Coşkun, C. (2024). Sanat ve tasarım alanında üretken yapay zekâ sistemleri. SDÜ ART-E Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi, 17 (33), 470-486.
• Creswell, J. W. (2018). Nitel araştırma yöntemleri. (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev. Ed.), Ankara: Siyasal Kitabevi.
• Çangal, Ö., Çelik, M. E., & Başar, U. (2025). Yabancılara Türkçe öğretiminde yapay zekâ kullanımına yönelik öğretici görüşleri. Aydın TÖMER Dil Dergisi, 10(1), 57-97 Doi:10.17932/IAU.TOMER.2016.019/ tomer_v010i1003.
• Çavuş, M. N. (2024). Eğitimde yapay zekâ tabanlı ölçme ve değerlendirme üzerine bir derleme. International Journal of English for Specific Purposes (JOINESP) 2(1), 39-54.
• Çetin, M., & Aktaş, A. (2021). Yapay Zekâ ve eğitimde gelecek senaryoları. OPUS– Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 18 (Eğitim Bilimleri Özel Sayısı), 4225-4268. DOI: 10.26466/Opus.911444.
• Çetin, M., & Yıldız Baklavacı, G. Y., (2024). Endüstri 4.0 perspektifinde yapay zekânın eğitimde uygulanabilirliği ile ilgili öğretmen görüşlerinin incelenmesi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Girişimcilik Dergisi, 7(14), 1-21.
• Çiftçi, A. (2024). Yapay zekâ destekli öğretim: İngilizce öğretiminde yapay zekâ araçlarının kullanımına ilişkin öğretim görevlilerinin uygulamaları ve perspektifleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Maltepe Üniversitesi.
• Çolak Yazıcı, S., & Erkoç, M., (2023). Fen Bilimleri Grubu Öğretmenlerinin Uzaktan Eğitim Sürecinde Yapay Zekâ Kullanma Durumlarının Analizi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 58, 2682-2704.
• Dağaşan, A. (2025). Dijital okuryazarlık ile yapay zekâ okuryazarlığı arasındaki ilişkide bilgi ve iletişim teknolojilerine yönelik tutumun aracı rolü. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 14(1), 238-251.
• Dare, T. (2019). Ethics of artificial intelligence and health care. New Zealand Medical Student Journal, (28), 5-7. https://www.nzmsj.com/ethics-of-artificial-intelligence-and-health-care.html
• Dargut Güler, T. (2024). Yapay zekâ (AI) tabanlı uzaktan eğitimde etkileşim tasarımı: Öğrenci başarısını artırmak için yeni yaklaşımlar. Kuantum Teknolojileri ve Enformatik Araştırmaları. 2(2), 51-60, DOI: 10.70447/ktve.2464.
• Darı, A. B., & Koçyiğit, A. (2024). Yapay zekâ ve etik: Yeni medyanın dönüşümünde sorumluluk ve sınırlar. İletişim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 4(2), 246-261. https://doi.org/10.59534/jcss.1492948
• Demir Dülger, E., & Gümüşeli, A. İ. (2023). Okul müdürleri ve öğretmenlerin eğitimde yapay zekâ kullanılmasına ilişkin görüşleri. ISPEC International Journal of Social Sciences & Humanities. 7(1), 133-153. DOI: http://doi.org/10.5281/zenodo.7766578.
• Demiralay, R. (2025). Öğretmen adaylarında yapay zekâ destekli eğitimin bilişsel yük ve pedagojik yansımaları: Sistematik ve bibliyometrik bir analiz. JASS Studies-The Journal of Academic Social Science Studies, 18(103), 499-526.
• Demircioğlu, E., Yazıcı, C., & Demir, B. (2024). Yapay zekâ destekli matematik eğitimi: Bir içerik analizi. Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Dergisi. 11(106), 771-785.
• Deniz S. ve Bağçeci, B. (2025). Kavramdan sınıfa: Yapay zekânın keşfi ve eğitime yansımaları. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 576-596 https://doi.org/10.17755/esosder.1554996.
• Duran, V., & Aydın, E. (2024). Eğitimde yapay zekânın kapsamlı incelenmesi: Web of Science veri tabanı üzerinden bir AI destekli bibliyometrik analiz. Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Dergisi, 11(104), 468-484.
• Edwards, B. I., & Cheok, A. D. (2018). Why not robot teachers: Artificial intelligence for addressing teacher shortage. Applied Artificial Intelligence, 32(4), 345–360. https://doi.org/10.1080/08839514.2018.1464286
• Erdoğan, Ş., & Bozkurt, E. (2023). Fizik öğretmen adaylarının “yapay zekâ” kavramına ilişkin algılarının incelenmesi: bir metafor çalışması. Medeniyet ve Toplum Dergisi, 7 (2), 152-163.
• Erdoğdu, F., & Cakir, O. (2024). Öğretmen Adaylarının Yapay Zekâ Okuryazarlıklarının ve Yapay Zekâya İlişkin Algılarının Belirlenmesi. Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 63-95.
• Eren, E., Ayata, N.,Çetinkaya, N. B., Koç, A., Yardımcı, T., & Akpınar, E. N. (2025). Eğitimde yapay zekâ kullanımı: öğretmenlerin perspektifinden bir değerlendirme. Toplum, Eğitim ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 4(1), 23-38.
• Eriçok, B., Karataş, F., & Yüce, E. (2024). Öğretmen adaylarının yapay zekaya ilişkin metafor algıları. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 7(2), 607-630. http://doi.org/10.33400/kuje.1511500
• Ersoy, A., F. (2017). Fenomenoloji. A. Saban ve A. Ersoy (Ed.), Eğitimde nitel araştırma desenleri içinde (s. 81-139), Anı Yayıncılık.
• Fergus, S., Botha, M., & Ostovar, M. (2023). Evaluating Academic Answers Generated Using ChatGPT. Journal of Chemical Education, 100(4), 1672-1675. https://doi.org/10.1021/acs.jchemed.3c00087.
• Genç, M.A., Danış, S. ve Özalp Hamarta, H. K. (2023). Görsel sanatlar alanı özel yetenekli bireylerin eğitiminde yapay zekânın kullanımına eleştirel bir bakış. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(Özel Sayı), 497-519. https://doi.org/10.51119/ereegf.2023.53.
• Giray Yakut, S., Kandur Arslan, G. & Yılmaz Küsen, G. (2025). Yapay zekâya bakış: Üniversite öğrencilerinin tutumlarına yönelik bir profil çalışması. Journal of Awareness. 10(1), 1-12. https://doi.org/10.26809/joa.2684
• Gök, M., Yılmaz, T. Y., & Kantar, E. T. (2025). Dezavantajlı bir bölge okulundaki ortaokul öğrencilerinin yapay zekâ kavramına ilişkin metaforik algıları. Kesit Akademi Dergisi, 11 (42), 534-550.
• Güler, E., Uğur, S., & Güler, C. (2025). Eğitim fakültesi öğretim elemanlarının üretken yapay zekâya yönelik farkındalıklarının belirlenmesi ve öğretmen yetiştirmede kullanımına yönelik öneriler. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi(74), 618-647. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1627851.
• Gülpınar Ş., & Boyraz B. (2024). Sanatın dijital çağda yeniden tanımlanması: Yapay zekâ perspektifinden bir inceleme. Yıldız Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 1–14.
• Gün, M., Alkan, E., & Baştürk, M. B. (2025). Yabancılara Türkçe öğretiminde yapay zekâ tarafından üretilen görsellerin kültür aktarımı bağlamında incelemesi. International Journal of Language Academy, 13 (1), 293-308. DOI Number: http://dx.doi.org/10.29228/ijla.80494
• Gürlek, Y., Bozkoyun, E., Ulutürk, M., & Zeyrekgündüz, F. (2023). Yapay zekânın eğitime etkileri ve uygulamaları. International Journal of Original Educational Research, 1(1), 125-132.
• Güzey, C., Çakır, O., Athar, M. H., Yurdaöz, E., & Saad, S. (2023). Eğitimde yapay zekâ konusunda yapılmış çalışmaların içerik analizi. Bilgi ve İletişim Teknolojileri Dergisi, 5(1), 66-77. https://doi.org/10.53694/bited.1060730.
• Hadfield-Menell, D., McKane, A., & Hadfield, G. K. (2019) Legible normativity for AI alignment: The value of silly rules. In Proceedings of the AAAI/ACM Conference on AI, Ethics, and Society (pp. 417-422). Association for Computing Machinery (ACM). Honolulu, Hawaii. https://doi.org/10.48550/arXiv.1811.01267
• İncemen, S., & Öztürk, G. (2024). Farklı eğitim alanlarında yapay zekâ: Uygulama örnekleri. International Journal of Computers in Education, 7(1), 27-49. https://doi.org/10.5281/zenodo.12600022.
• Jones, M. L., Kaufman, E., & Edenberg, E. (2018). AI and the ethics of automating consent. IEEE Security & Privacy, 16(3), 64-72. https://doi.org/10.1109/MSP.2018.2701155
• Kaçar, T., & Avşaroğlu, E. (2025). Eğitimde yapay zekâ ve uygulamaları. Journal of Elementary Education: Theory and Practice (JELEDU), 3(1), 99-129.
• Kandır, A., & Temel, M. (2025). Okul öncesi dönemde yapay zekâ okuryazarlığı eğitimine ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi, Journal of History School, 74, 1-21.
• Karabulut, E. (2024). Yapay zekâ destekli sohbet botlarının İngilizce hazırlık öğrencilerinin yazma becerilerine olan etkilerinin incelenmesi: Deneysel bir çalışma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
• Karagöl, E., & Yıldırım Bilgen, D. (2025). Türkçe eğitiminde yapay zekâ kullanımı: Türkçe eğitimcileri yapay zekâ hakkında ne düşünüyor?. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 13(2), 356-374.
• Kaya, M., & Köseoğlu, Z. (2024). Geleceğin eğitimini şekillendirmek: öğretmen yardımcısı yapay zekâ. Pearson Journal Of Social Sciences & Humanities. 8(29), 1555-1578. DOI: http://doi.org/10.5281/zenodo.13384238.
• Kayaoğlu-Yaman, D. G. (2025). İç mimarlık eğitiminde erken tasarım aşamalarında yapay zeka araçlarının kullanımı. Uluslararası İletişim ve Sanat Dergisi, 6(14), 65-78.
• Keleş, O. (2024). Yapay zekâ destekli müzik dersi aktivitelerinin öğrencilerin ders motivasyonlarına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• Khosravi, H., Shum, S. B., Chen, G., Conati, C., Tsai, Y. S., Kay, J., & Gašević, D. (2022). Explainable artificial intelligence in education. Computers and Education: Artificial Intelligence, 3, 100074, 1-22. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2022.100074
• Kırali Gider, E. (2025). Sağlık yönetimi öğrencilerinin yapay zekâ kaygısının incelenmesi. International Anatolia Academic Online Journal/Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2),
• Koç, E. M., Çiftçi, İ., Tengiz, F. İ., & Koç, A. M. (2025). Tıp Fakültesi öğrencilerinin tıpta yapay zekâ ile ilgili bilgi, düşünce ve yaklaşımları. Sağlık Bilimleri Yapay Zeka Dergisi, 5(1), 1-6.
• Küçükkara, M. F., Ünal, M., & Sezer, T. (2024). Okul öncesi eğitimi öğretmenlerinin yapay zekâya ilişkin görüşleri. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4 (1),17-28. Doi: 10.55008/te-ad.1431142.
• Leon, A. J., & Vidhani, D. (2023). ChatGPT Needs a Chemistry Tutor Too. Journal of Chemical Education, 100(10), 3859-3865. https://doi.org/10.1021/acs.jchemed.3c00288.
• Leong, W. Y., & Zhang, J. B. (2025). Ethical design of AI for education and learning systems. ASM Sience Journal, 20(1), 1- 10. https://doi.org/10.32802/asmscj.2025.1917
• Lune, H., & Berg, B. L. (2017). Qualitative Research Methods for The Social Sciences. Boston, MA: Pearson.
• Ma, H. J., Wan, G., & Lu, E. Y. (2008). Digital cheating and plagiarism in schools. Theory Into Practice, 47(3), 197–203. https://doi.org/10.1080/00405840802153809
• Ma, W., Adesope, O. O., Nesbit, J. C., & Liu, Q. (2014). Intelligent tutoring systems and learning outcomes: A meta-analysis. Journal of Educational Psychology, 106(4), 901–918. https://doi.org/10.1037/a0037123
• Malle, B. F., Bello, P., & Scheutz, M. (2019). Requirements for an artificial agent with norm competence. AIES '19: Proceedings of the 2019 AAAI/ACM Conference on AI, Ethics, and Society (pp. 21-27). Association for Computing Machinery (ACM). New York, USA. https://doi.org/10.1145/3306618.3314252
• Manning, C. (2020). Artificial İntelligence definitions. Standford University. https://Hai.Stanford.Edu/Sites/Default/Files/2020-09/AI-Definitions-HAI.Pdf
• Mart, M., & Kaya, G. (2024). Okul öncesi öğretmen adaylarının yapay zekâya yönelik tutumları ve yapay zekâ okur yazarlığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Edutech Research, 2(1), 91-109.
• McCarthy, J. (2004, 10 05). What is artificial intelligence ? www.formal.stanford.edu.com: http://www-formal.stanford.edu/jmc/whatisai/
• Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. (2nd ed.). Jossey-Bass.
• Miles, B. M., & Huberman A. M., (1994). Qualitative data analysis: An expanded source book. (2nd ed.), Sage Publications. https://vivauniversity.files.wordpress.com/2013/11/milesandhuberman19 94.pdf.
• Miller, F. G., Wertheim, A. (2011), The fair transaction model of informed consent: an alternative to autonomous authorization. Kennedy Institute of Ethics Journal, 21(3), 201-218. https://doi.org/10.1353/ken.2011.0013
• Nguyen, A., Ngo, H. N., Hong, Y., Dang, B. & Nguyen, B. P. T. (2023). Ethical principles for artificial intelligence in education. Education and Information Technologies, 28(4), 4221-4241. https://doi.org/10.1007/s10639-022-11316-w
• Okagbue, E. F. Ezeachikulo, U. P. Akintunde, T. Y. Tsakuwa, M. B. Ilokanulo, S. N. Obiasoanya, K. M. Ilodibe, C. E., & Tidiane Ouattara, C. A. (2023). A comprehensive overview of artificial intelligence and machine learning in education pedagogy: 21 Years (2000–2021) of research indexed in the scopus database. Social Sciences & Humanities Open, 8(1), 1-13. http://dx.doi.org/10.1016/j.ssaho.2023.100655
• Oruç, T., Yeşilyurt, M. & Kurt, M. (2024). Eğitimde yapay zekâ konulu çalışmaların betimsel analizi. Temel Eğitim Dergisi, 24, 44-60.
• Özer, S., Sancar Yazıcı, A., Akgül, S., & Yıldırım, A. (2023). Okullarda yapay zekâ kullanımına ilişkin öğretmen görüşleri. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(10), 1776-1794.
• Öztürk, G. (2024). Yapay zekâ destekli araçların İngilizceyi yabancı dil olarak öğrenen çocukların kelime öğrenimi, kalıcılığı ve motivasyonları üzerindeki etkilerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
• Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. M. Bütün ve S. B. Demir (Çev.) Ankara: Pegem Akademi
• Patton, . M. Q. (1987). How to use qualitative methods in evaluation. Newbury Park, London, New Dehli: Sage Publications.
• Pawar, G., & Khose, J. (2024). Exploring the role of artificial intelligence in enhancing equity and inclusion in education. International Journal of Innovative Science and Research Technology, 9(4), 2180-2185. https://doi.org/10.38124/ijisrt/IJISRT24APR1939
• Pekmez, S., Coşkun Çonan, T., Kılıç, M., & Duman, Y. M. (2024). Eğitimde yapay zekâ teknolojilerinin kullanımına yönelik öğretmen görüşleri. Ulusal Eğitim Dergisi, 4 (2), 601-619.
• Pham, S. T., & Sampson, P. M. (2022). The development of artificial intelligence in education: A review in context. Journal of Computer Assisted Learning, 38(5), 1408-1421.
• Polatgil, M., & Güler, A. (2023). Yapay zekâ okuryazarlığı ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması. Sosyal Bilimlerde Nicel Araştırmalar Dergisi, 3(2), 99-114.
• Rahim, F. R., & Widodo, A. (2024). Computational mapping analysis of artificial intelligence in education publications: A bibliometric approach utilizing vosviewer. Momentum: Physics Education Journal, 8(2), 304-317. https://doi.org/10.21067/mpej.v8i2.9774
• Reiners, G. M. (2012). Understanding the differences between husserl’s (descriptive) and heidegger’s (ınterpretive) phenomenological research. Journal of Nursing & Care, 1 (119)
• Rohmawati, E., & Nugraha, J. (2024). Bibliometric analysis of artificial intelligence in education: Study from ScienceDirect database. Jurnal Pendidikan Administrasi Perkantoran (JPAP), 12(2), 257-265. http://dx.doi.org/10.26740/jpap.v12n2.p257-265
• Saçan, S., Tozduman Yaralı, K., & Kavruk, S. Z. (2022). Çocukların “yapay zeka” kavramına ilişkin metaforik algılarının incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (64), 274-296. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1074024
• Sarıkaya Tünalp, B. F. (2024). Yapay zekâ sistemlerine etik değerlerin entegrasyonu-kavramsal çerçevede bir tartışma. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 7(5), 1041-1052. https://orcid.org/0000-0002-9492-7493
• Sarkar, M. K., & Sarkar, S. S. D. (2024), The ethics of artificial intelligence: Ethics and moral challenges. Educational Administration: Theory and Practice, 30(5), 12367-12372. https://doi.org/10.53555/kuey.v30i5.5135
• Schermer, B. W., Custers, B., & Van Der Hof, S. (2014). The crisis of consent: How stronger legal protection may lead to weaker consent in data protection. Ethics and Information Technology, 16(2), 171-182. https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2412418
• Seyrek, M., Yıldız, S., Emeksiz, H., Şahin, A., & Türkmen, M. T. (2024). Öğretmenlerin eğitimde yapay zeka kullanımına yönelik algıları. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(106), 845–856. https://doi.org/10.5281/zenodo.11113077
• Sharma, S., & Kumar, N. (2023). The future of education: Implications of artificial intelligence integration in learning environments. International Journal of Enhanced Research in Educational Development, 11(5), 129-133.
• Sincar, M. (2023). Yapay zekâ bağlamında okul liderlerini bekleyen zorluklar. Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(12), 74-85.
• Solak, Y., Dal, H., Çınkır, G., & Onu, F. N., (2025). Yapay zekâ etiği: Eğitimde kullanımının sınırları ve sorumlulukları. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, 11(49), 108-116. Doi: 10.5281/zenodo.14762322.
• Southgate, E. (2019). Artificial intelligence in schools: An ethical storm is brewing. EduResearch Matters, Australia Association for Research in Education. https://www.aare.edu.au/blog/?p=4325
• Stahl, B. C., & Wright, D. (2018). Ethics and privacy in ai and big data: Implementing responsible research and innovation. IEEE Security & Privacy, 16(3), 26-33. https://doi.org/10.1109/MSP.2018.2701164
• Swargiary, K. (2024). AI in inclusive and exclusive education concepts, practices, and challenges. Scholar Press. http://dx.doi.org/10.13140/RG.2.2.31220.16001
• Şahin M., & Yavaş, Ö. (2024). Eğitimde yapay zekâ ile ilgili araştırmaların bibliyometrik analizi. XI. International Eurasian Educational Research Congress (ss. 676-677). Anı Yayıncılık, Kocaeli Üniversitesi, Türkiye.
• Tahiru, F. (2021). AI in education: A systematic literature review. Journal of Cases on Information Technology (JCIT), 23(1), 1-20.
• Talanquer, V. (2023). Interview with the Chatbot: How Does It Reason? Journal of Chemical Education, 100(8), 2821-2824. https://doi.org/10.1021/acs.jchemed.3c00472.
• Tatlısu, E., Bağlı, H. H., Turan, A. Z., Hamurcu, A., Eser, A., & Avcı, S. K. (2025). Yapay zekâ çağında endüstriyel tasarım: Uygulamalar ve eğitim üzerine etkileri. Öneri Dergisi, 20(MX Yaratıcı Endüstriler Çalıştayı 2024: Yapay Zeka Çağında Yaratıcı Endüstriler Özel Sayısı), e154-188. DOI: 10.14783/maruoneri.1500081
• Tekin, N. (2023). Eğitimde yapay zekâ: Türkiye kaynaklı araştırmaların eğilimleri üzerine bir içerik analizi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(Özel Sayı), 387-411. https://doi.org/10.51119/ereegf.2023.49
• Telli, S. G., & Aydın, S. (2025). Üniversitelerde yapay zekânın kullanımı: Dönüşümler, getiriler ve geleceğe hazırlık. Üniversite Araştırmaları Dergisi, 8(1), 139-148. https://doi.org/10.32329/uad.1609305.
• Temur, S. (2025a) 2000-2024 Yılları arasında eğitim alanında yapılan yapay zekâ konulu lisansüstü çalışmaların incelenmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 63, 1181-1218.
• Temur, S. (2025b). Eğitimde yapay zekâ kullanımı: Etik sorunlar ve çözümler. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 74, 568-595. DOI: 10.21764/maeuefd.1516576
• Temur, S. (2024c). Yapay zekânın etik boyutu ve hukuki düzenlemeler: Güncel durum ve gelecek perspektifleri. F. Ayaz & H. Ayaz (Eds.), Yapay zekâ denkleminde “sorgulananlar” (medya, iletişim ve eğitim çalışmaları) İçinde (ss. 145- 172). Eğitim Yayınevi.
• Tunçay, G. Y., & Çobanoğlu, N. (2023). Güncel bir biyoetik sorun kümesi: Yapay zekâ. Premium Sosyal Bilimler E-Dergisi, 7 (35), 1349-1357.
• Tyson, J. (2023). Shortcomings of ChatGPT. Journal of Chemical Education, 100(8), 3098-3101. https://doi.org/10.1021/acs.jchemed.3c00361.
• Uğur, S., & Usta, İ. (2025). Yapay zekânın eğitimde kullanımı ile ilgili Türkiye'de yapılan lisansüstü tezlerin bibliyografik analizi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14 (1), 143-163. doi:10.33206/mjss.1587252
• van Ewijk, G., Smakman, M., & Konijn, E. A. (2020). “Teachers' perspectives on social robots in education: An exploratory case study” In IDC '20: Proceedings of the Interaction Design and Children Conference (pp. 273280). Association for Computing Machinery (ACM). https://doi.org/10.1145/3392063.3394397.
• Woerner, J. H. R., Turtova, A. P., & Lang, A. S. I. D. (2024). Transformative potentials and ethical considerations of AI Tools in Higher education: Case studies and reflections. SoutheastCon 2024 (pp. 510-515). Atlanta, USA. IEEE. https://doi.org/10.1109/SoutheastCon52093.2024.10500042 Worart, (2025). https://wordart.com/. Yadav, B., & Anubha. (2024). A bibliometric review of role of artificial intelligence in education. ShodhKosh: Journal of Visual and Performing Arts, 5(6), 2593-2603. https://doi.org/10.29121/shodhkosh.v5.i6.2024.3206
• Yalçın, F. G. (2024). Eğitimde yapay zeka örnekleri ve kullanım önerileri. www.mediatrend.mediamarkt.com: https://mediatrend.mediamarkt.com.tr/egitimde-yapay-zeka-ornekleri-ve-kullanim-onerileri/
• Yeşilyurt, S., Dündar, R., & Demir, R. Z. (2024). Türkiye’de yapay zekâ ve eğitim ilişkisini inceleyen lisansüstü tezlerin analizi: Bir meta sentez çalışması. Journal of Innovative Research in Social Studies, 7(1), 47-73. https://doi.org/10.47503/jirss.1484848.
• Yeşilyurt, S., Dündar, R., Demir, R. Z., & Yeşilyurt, A. G. (2025). Üretken yapay zekâ araçları ile sosyal bilgiler öğretimi: Avantajlar ve dezavantajlar. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 9(20), 1-16, DOI: 10.57135/jier. 1594253.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yılmaz, A. (2024). Öğretmenlerin fen eğitiminde yapay zekâ, transhümanizm ve yaratıcılık uygulamalarını kullanmalarının güçlü ve zayıf yönleri. International Journal of Eurasia Social Sciences (IJOESS), 15(55), 17-36. DOI: http://dx.doi.org/10.35826/ijoess.4448.
• Zawacki-Richter, O., Marín, V. I., Bond, M., & Gouverneur, F. (2019). Systematic review of research on artificial ıntelligence applications in higher education–where are the educators? International Journal of Educational Technology in Higher Education, 16(39). doi:10.1186/s41239-019-0171-0.
• Zhai, X. Chu, X. Chai, C. S. Jong, M. S. Y. Istenic, A. Spector, M. Liu, J. B. Yuan, J., & Li, Y. (2021). "A review of artificial intelligence (AI) in education from 2010 to 2020". Complexity, 2021(6), 1-18. https://doi.org/10.1155/2021/8812542