Coğrafi İşaret Tescilli Lök Tatlısının Sürdürülebilir Gastronomi Bağlamında Değerlendirilmesi

Öz

Ülkemizin zengin mutfak kültürüne sahip olduğu yadsınamaz bir gerçektir. Ülkemizin var olan bu zengin mutfak kültürünün korunması, yaşatılması ve uluslararası arenada haklarının korunması için ürünlerin coğrafi işaret alması önem taşımaktadır. Çünkü bugün karşı karşıya kaldığımız en büyük sorunlardan bir tanesi, var olan zenginliklerimizi gerek teknolojiler, gerekse iklim değişikliğine bağlı olarak ekosistemin değişmesidir. Bu sorunlar gün sonunda ürün çeşitliliğinin çeşitliliğin zamanla azalmasına ve gastronomi anlamında sürdürülebilirliğin sağlanmamasına neden olmaktadır. Yapılan bu çalışma ile karşı karşıya kalınabilecek bu problemler Erzincan’ın coğrafi işaretli ürünü olan Kemaliye Lök Tatlısı/Eğin Lök Tatlısı üzerinden değerlendirilerek, gastronomi alanında sürdürülebilirliğin sağlanması için neler yapılabileceği ile ilgili çözüm önerileri sunulmuştur. Çalışmada elde edilen sonuçlara göre katılımcıların coğrafi işaret almış bu ürün hakkında yeterli bilgiye sahip olduğunu ancak var olan bu bilginin doğruluğu konusunda yazılı kaynakların olmadığıdır. Bununla birlikte katılımcılar, Kemaliye Lök Tatlısı/Eğin Lök Tatlısı’nın tanıtıldığını ve ilçeye gelen yerli ve yabancı turistler tarafından bu tatlının sıklıkla tercih edildiğini belirtmiştir. Ancak bu düşünceye sahip olan katılımcıların tatlıyı gelecek nesillere öğretme oranı düşük bulunmuştur (%43.75). Bununla birlikte ürünün ticari olarak restoranların tatlı menülerinde yer alması ve ilçe dışındaki işletmelerde, hatta yurt dışında satılmasına olumlu yaklaştıkları belirlenmiştir. Bu yaklaşımla beraber katılımcıların, ürünün ekonomik katkıya dönüşmesinin faydalı olacağı kanaatine sahip olduğu görülmektedir. Bu konu ile ilgili az sayıdaki katılımcı ise ürünün orijinalliğinin bozulması endişesi taşımaktadır. Elde edilen bu sonuçlar neticesinde verilen önerilerle Kemaliye Lök Tatlısı’nın sürdürülebilirliğinin sağlanacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Erzincan
• dut
• ceviz
• tatlı
• yöresel mutfaklar.

Evaluation of the Geographically Indicated Registered Lök Dessert in the Context of Sustainable Gastronomy

Öz

It is an undeniable fact that our country has a rich culinary culture. In order to protect and maintain this rich culinary culture of our country and to protect its rights in the international arena, it is important that the products receive geographical indication. Because one of the biggest problems we face today is the change in the ecosystem due to both technologies and climate change. These problems cause the diversity of product diversity to decrease over time and sustainability is not ensured. In this study, these problems that may be faced are evaluated through Kemaliye Lök Dessert/Eğin Lök Dessert, which is the geographically marked product of Erzincan, and solution suggestions are presented on what can be done to provide sustainable gastronomy. According to the results obtained in the study, the participants have sufficient knowledge about these products with geographical indication, but there are no written sources on the accuracy of this information. However, the participants stated that Kemaliye Lök Dessert/Eğin Lök Dessert is promoted and that local and foreign tourists coming to the district often prefer this dessert. However, the rate of teaching dessert to future generations was found to be low (43.75%). However, it is also possible that the product is commercially included in the dessert menus of restaurants and sold in businesses outside the district and even abroad.

Anahtar Kelimeler

• Erzincan
• mulberry
• walnut
• dessert

Kaynakça

1. Akbaba, A. ve Kendirci, P. (2016). Gastronomi turizmi ve coğrafi işaretlemeli ürünler. O. N. Özdoğan (Ed.), Yiyecek İçecek Endüstrisinde Trendler 2 2016 içinde (111-120). Ankara: Detay Yayıncılık.
2. Akdağ, G., Özata, E., Sormaz, Ü. ve Çetinsöz, B. C. (2016). Sürdürülebilir gastronomi turizmi için yeni bir alternatif: Surf & Turf. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 4(Special issue 1), 270-281.
3. Akdağ, G. ve Üzülmez, M. (2017). Sürdürülebilir gastronomi turizmi kapsamında otantik yiyeceklere yönelik bir inceleme. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 5(Special Issue 2), 301-309.
4. Akpınar, E. (2004), Doğu Anadolu Bölgesi’nde alternatif turizm merkezi olmaya aday bir ilçe: Kemaliye. Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(6), 207-236.
5. Arslan, E., Kendir, H., Akmeşe, H., Bozkurt, H. Ö., Akyollu, K. ve Hiçyakmazer, C. T. (2023). Investigation of Tokat Bez Sucuk, a geographically indicated local food, within the scope of sustainable gastronomy. Sustainability, 15(17), 12889.
6. Arslaner, A. ve Salık, M. A. (2018). Potansiyel bir coğrafi işaret: Saruç. Erzincan University Journal of Science and Technology, 11(1), 74-84.
7. Arslaner, A. ve Türkmen, Ö. (2020). Erzincan tulum cheese. Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology, 8(4), 932-940.
8. Aziz, A. (2011). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri ve teknikleri. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık

9. Bakkaloğlu, Z. (2025). Kemaliye dut pekmezinin geleneksel üretim yöntemi ve gastronomi turizmi potansiyeli. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 13(1), 360-375.
10. Baran, Z. ve Karaca, Ş. (2021). Coğrafi işaretin sürdürülebilir gastronomi turizminde önemi. Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 253-263.
11. Başar, B. ve Silahşör, Y. (2019). Erzincan yemek kültürü. H. Akın (Ed.), Erzincan 2019 içinde (465-480). Ankara: Erzincan Valiliği Yayını.
12. Bayram, Ü. (2023). Sürdürülebilir gastronomi turizmi: bir sistematik literatür taraması. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 6(1), 74-82
13. Cankül, I. ve Toprak, Y. (2022). Sürdürülebilir gastronomi bağlamında dikey tarım uygulamaları. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 5(4), 1760-1767.
14. Cassago, A.L.L., Artêncio, M.M., de Moura Engracia Giraldi, J., ve Da Costa, F.B. (2021). Metabolomics as a marketing tool for geographical indication products: a literature review. European Food Research https://doi.org/10.1007/s00217-021-03782-2
15. Ceylan, U. ve Yeni, M. (2024). Yöresel mutfak kültürünün farkındalığı ve deneyimlenmesi üzerine bir araştırma: Tokat örneği. Gastroia: Journal of Gastronomy And Travel Research, 8(2), 239-249.
16. Coğrafi İşaretler Portalı (2025). Erzincan, https://ci.turkpatent.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 18.09.2024)
17. Coğrafi İşaretler Portalı (2026). Kemaliye Lök Tatlısı/Eğin Lök Tatlısı, https://ci.turkpatent.gov.tr/Files/GeographicalSigns/9d2b2c17-c990-4a05-babf-4e25701fee8a. pdf (Erişim Tarihi: 18.09.2024)
18. Çavuş, O. ve Eker, Ş. (2022). Coğrafi işaretli ürünlerin sürdürülebilir gastronomi turizmi bağlamında değerlendirilmesi: Bolu Kanlıca Mantarı, Mengen örneği. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(1), 303-320.
19. Çekal, N. ve Doğan, E. (2022). Sürdürülebilir gastronomide standart reçete ve coğrafi işaretlerin önemi. Turizm Çalışmaları Dergisi, 4(1), 49-60.
20. Dilsiz, B. (2010). Türkiye’de gastronomi ve turizm İstanbul örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
21. Durlu Özkaya, F., Sünnetçioğlu, S. ve Can, A. (2013). Sürdürülebilir gastronomi turizmi hareketliliğinde coğrafi işaretlemenin rolü. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 1(1), 13-20.
22. Hatipoğlu, A. (2010). İnançların gastronomi üzerindeki etkileri: Bodrum’daki beş yıldızlı otellerin mutfak yöneticilerinin görüşlerinin belirlenmesine yönelik bir araştırma (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Üniversitesi, Sakarya.
23. Husband, G. (2020). Ethical data collection and recognizing the ımpact of semi-structured interviews on research respondents. Educ. Sci. 10, 206.
24. Egeli, S., Kızıldemir, Ö. ve Hülağa Kaderoğlu, G. (2022). Sürdürülebilir gastronomi turizmi kapsamında yenilebilir böcekler. Journal of Tourism and Gastronomy Studies 10(3), 2638-2664.
25. Erdem, Ö., Mızrak, M., ve Kemer, A. K. (2018). Yöresel yemeklerin bölge restoranlarında kullanılma durumu: Mengen örneği. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 3(1), 44- 61
26. Güngör, A. ve Kök, A. (2021). Coğrafi işaretli ürünlerin sürdürülebilir gastronomi turizmi açısından önemi: Akçakoca-Melengücceği tatlısı örneği. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 5(1), 61-74.
27. Gözener, B., Kaya, Y. ve Sayılı, M. (2014). Erzincan ili Üzümlü ilçesinde cimin üzümü üretimi ve pazarlama durumu. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi, (9), 74-80. Gülen, M. (2017). Gastronomi turizm potansiyeli ve geliştirilmesi kapsamında Afyonkarahisar ilinin değerlendirilmesi. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 1(1), 31–42.
28. Güzel Şahin, G. ve Ünver, G. (2015). Destinasyon pazarlama aracı olarak “gastronomi turizmi”: İstanbul’un gastronomi turizmi potansiyeli üzerine bir araştırma. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 3(2), 63–73.
29. Karadoğan, B. ve Keskin, N. (2017). Karaerik (Vitis vinifera L. cv.“Karaerik”) klonlarının kalite ve fitokimyasal özellikleri. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 4(2), 205-212.
30. Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62-80.
31. Kanbur, M. (2013). Eğin Yemekleri, İstanbul: Akademi Basın Yayın.
32. Kuru, A. ve Kurnaz, H. A. (2025). Gastro-turistler tarafından Türk mutfak kültüründeki yiyecek içecek hikâyeleri. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 8(1): 136-150.
33. Mercan, Ş. O. ve Üzülmez, M. (2014). Coğrafi işaretlerin bölgesel turizm gelişimindeki önemi: Çanakkale ili örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 29(2), 67-94.
34. Nazikgül, M. ve Ödemiş, M. (2024). Coğrafi işaretli ürünlerin gastronomi turizmi açısından incelenmesi: Bayburt örneği. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(1): 151-177
35. Orhan, F. (2021). Erzincan'ın yöresel yemeklerinin gastronomi turizmine kazandırılmasının bölge kalkınması açısından önemi. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(20. Bölge Bilimi ve Planlama Kongresi Özel Sayısı), 48-62.
36. Özdemir, G. ve Altıner, D. D. (2019). Gastronomi kavramlari ve gastronomi turizmi üzerine bir inceleme. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(1), 1-14.
37. Özdokur, S. (2023). The forgotten taste of Erzincan: Zarafat. Gastroia: Journal of Gastronomy And Travel Research, 7(2), 242-252.
38. Özoğul, U. ve Küpe, M. A (2025) Naturel heritage in Erzincan: Karaerik (Cimin) grape. Erciyes Tarım ve Hayvan Bilimleri Dergisi, 8(1), 82-92.
39. Pamukçu, H., Saraç, Ö., Aytuğar, S. ve Sandıkçı, M. (2021). The effects of local food and local products with geographical indication on the development of tourism gastronomy. Journal of Sustainability, 13(12), 6692.
40. Pappa, E. C. ve Kondyli, E. (2023). Descriptive characteristics and cheesemaking technology of Greek cheeses not listed in the EU geographical ındications registers. Dairy, 4(1), 43-67.
41. Rodrigo, I. ve da Veiga, J. F. (2016). From the local to the global: knowledge dynamics and economic restructuring of local food. A. G. Papadopoulos ve M. Fonte (Ed.). In Naming Food After Places içinde (ss. 127-148). UK: Routledge.
42. Sarıışık, M. ve Özbay, G. (2015). Gastronomi turizmi üzerine bir literatür incelemesi. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 26(2).
43. Şen, N. ve Silahşör, Y. (2018). Gastronomi turizmi kapsamında Erzincan ili yiyecek içecek işletmelerinde sunulan yöresel yemekler üzerine bir araştırma. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(Ek1), 414-429.
44. Şentürk, B. (2011). Coğrafi işaretlerin ekonomik etkileri: mikro ve makro açıdan bir değerlendirme. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Muğla Üniversitesi, Muğla.
45. Taş, M. ve Şen, N. (2024). Evaluation of the recognition of Erzincan province local cuisine culture by local people. Book Ident ty, 183-201.
46. Tekelioğlu, Y. (2019). Coğrafi işaretler ve Türkiye uygulamaları. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 47-75.
47. Toksöz, D. ve Aras, S. (2016). Turistlerin seyahat motivasyonlarında yöresel mutfağın rolü. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 4(1), 174-189.
48. Ün, A. ve Okat, Ç. (2023). Van ilinin gastronomi turizmi potansiyelinin değerlendirilmesi. Journal of Humanities and Tourism Research, 13(3), 488-504.
49. Weber R. P. (1989). Basic Content Analysis. London: Sage
50. Yalın, G. (2020). Kaybolmakta olan yerel mutfak kültürünün turizme kazandırılması: Balıkesir ili Edremit Körfezi örneği. Uluslararası Global Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(2), 101-113.
51. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık
52. Yılmaz, M. A., Sarıtepe Y., Uğur Y. ve Durmaz, G. (2013, Ekim) Lök: as a traditional food produced from dried mulberry and walnut in Kemaliye region. II. International Symposium on Traditional Foods from Adriatic to Caucaus, Makedonya.
53. Yoldaş, Ö. (2019). Geleneksel Mudurnu mutfağının toplumsal cinsiyet ve sürdürülebilir gastronomi bağlamında analizi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Bolu.
54. Yücel, E., Özel, A. N. ve Şengün Yücel, İ. (2013). The plants consumed as food in Kemaliye (Erzincan/Turkey) district and other typical foods in this region. Biological diversity and conservation, 6(2), 34-44.