NEMO TENETUR İLKESİNİN ŞAHSİ CEZASIZLIK SEBEBİ VE TANIKLIKTAN ÇEKİNME YETKİSİ İLE BAĞLANTISI: SUÇU BİLDİRMEME SUÇUNA İLİŞKİN KANUN HÜKMÜNÜN İPTALİ
Öz
Adliyeye karşı suçlara yönelik şahsi cezasızlık sebepleri, tanığın şüpheli veya sanık ile akrabalığı nedeniyle tanıklıktan çekinme yetkisi ve soruşturma veya kovuşturma konusu suçla irtibatlı tanığa yemin verilmemesi düzenlemelerinin amaçları aynıdır. Amaç, kişinin kendisini ve yakınlarını suçlayıcı beyanda bulunmaya ve bu yolda delil göstermeye zorlanamaması şeklinde ifade edilen nemo tenetur ilkesinin hayata geçirilerek insan onurunun korunmasıdır.
Anayasa Mahkemesi, nemo tenetur ilkesine aykırı olduğu gerekçesiyle suçu bildirmeme suçunu düzenleyen kanun hükmünü iptal etmiştir. Bunun üzerine kanun koyucu suçu bildirmeme suçuna yönelik şahsi cezasızlık sebebi düzenlemesi eklemiştir. Bu düzenlemede şahsi cezasızlık sebebinden yararlanabilecekler, tanıklıktan çekinebilecek kişilere atıf yapılarak belirlendiğinden Türk Ceza Kanunu’nda ve Ceza Muhakemesi Kanunu’nda düzenlenme amacı aynı olan bu iki kuruma bir bağlantı noktası sağlanmıştır.
Anahtar Kelimeler
nemo tenetur ilkesi, şahsi cezasızlık sebebi, tanıklıktan çekinme yetkisi, suçu bildirmeme suçu, yemin verilmeyen tanıklar
Kaynakça
- Akbulut B, Türk Ceza Hukuku Temel Bilgiler, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, 2020.
- Aliefendioğlu Y, “Yeni Bir Anayasa İçin Öneriler” Mülkiye Dergisi, 24 (224), 2000, s. 115-136.
- Aliefendioğlu Y, Anayasa Yargısı, Yetkin Yayınları, 1997.
- Anayurt Ö, Anayasa Hukuku Genel Kısım (Temel İlkeler, Kavram ve Kurumlar), 5. Baskı, Seçkin Yayıncılık, 2022.
- Atar Y, “Anayasanın Bağlayıcılığı ve Üstünlüğü İlkesi ve Bu İlkenin Anayasada Yer Almasının Hukuki Sonuçları (Anayasa m.11)”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2 (2), 1989, s. 181-209.
- Aydeniz T, Ceza Muhakemesinde Tanık Beyanı Delili, Bahçeşehir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2015.
- Baytaz A B, Kanunilik İlkesi Bağlamında Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukukunda Yorum, 1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, 2018.
- Bulut E, Şahsi Cezasızlık Sebepleri, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
- Değerli Y S, Anayasa Yargısında Ön- Denetim ve Türk Anayasa Yargısı, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.
- Demirel M, “Alman Hukukuyla Karşılaştırmalı Olarak Muhakemeye Katılan Süjelerin Tanık Olup Olamayacakları Sorunu”, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 8 (1), 2022, s. 1-35.