Kamu Kalkınmasında Ulaşımın Etkileri, Irak-Türkiye Kalkınma Yolu Vizyonundan Limanlar Merkezli, Çok Akslı Ulaşım Paradigması

Yıl 2026, Cilt: 28 Sayı: 1 , 375 - 400 , 20.04.2026

Sadık Badak

https://doi.org/10.26745/ahbvuibfd.1831935

https://izlik.org/JA57EJ34SY

Öz

Çalışmada, “ulaştırma ekosistemi” ile “Irak-Türkiye Kalkınma Yolunun” Türkiye ulaşım sistemine ve kalkınmaya etkileri incelenmektedir. “Ulaştırma Ekosistemi” endüstri sistemi içerisinde etkili bir alt sistemdir. Endüstri sistemlerinde genel faktör verimliliği, “tedarik-üretim-teslim” maliyetleri açısından en yakın limanın kullanılmasıyla yakından ilgilidir. Dünya ticari taşımacılığında %85 seviyesinde denizyolları kullanıldığından, ihracata dayalı kalkınmada denizlere bağlanmak stratejik öneme sahiptir Basra-Ovaköy ulaşım yatırımı ile ülkelerimizin çevresinde yer alan Akdeniz, Ege, Karadeniz ve Hint Denizi birbirine bağlanacak, iki ülkede mevcut endüstri sisteminin daha güçlenmesine ve yeni endüstri havzalarının oluşmasına katkıda bulunacaktır. Türkiye kıyılarında 182 liman ve iskele deniz taşımacılığına uygundur ancak çoğu Marmara’da 35 liman daha yoğun olarak kullanılmaktadır. Türkiye’de ulaşım altyapıları Marmara ve özellikle İstanbul limanlarının kullanılmasını önceliğe alan “tek akslı ulaşım paradigması” ile inşa edildiğinden ülke düzeyinde ulaşım yönetimi İstanbul merkezli tek noktadan sağlanmaktadır. Bu durum Anadolu limanlarında elleçleme seviyesini düşürmekte, ticari taşımacılıkta ve endüstriyel üretimde maliyet artışına yol açmakta, Anadolu havzalarımız üretim kabiliyetlerini geliştiremediğinden, ihracata yeterli katkıyı verememektedir. 2030'lardan itibaren, Uzak Doğu'dan gelen hammadde ve ürünlerin Irak, Türkiye-Avrupa arası transit taşımacılığında tüm Anadolu limanlarına erişim kolaylaştığı takdirde, Anadolu havzalarında sanayi üretimi ve ihracatı olumlu yönde etkilenecek, İstanbul'un üretim ve ulaşım yükü azalacak, şehir içi trafik rahatlayacak ve Anadolu limanlarının kullanım kapasitesi artacaktır. Böylece Türkiye'nin net ihracatçı ve güvenli tedarikçi ülke olma hedefi güçlenerek, AB üyeliği yolunda avantaj kazanacaktır. Bu nedenlerle, Türkiye ulaşım yatırımlarında Çukurova, Batı Akdeniz, Ege, Çanakkale Köprüsü, Batı ve Doğu Karadeniz limanlarına erişimi sağlayacak “çok akslı ulaşım” politikalarına geçilmesi önerilmektedir. Yönetimde tasarım ve sistem yaklaşımı metotları ile gerçekleştirilen çalışma kapsamında akademik ve ampirik literatür taraması yapılmış, limanların ithalat-ihracat yük verileri incelenmiş ve benzer projelere sahip Hindistan ülke uygulamaları değerlendirilmiştir. Alanda az sayıda akademik kaynak bulunduğundan çalışma bir özgünlük sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kamu Kalkınması , Irak-Türkiye Kalkınma yolu , Ulaştırma Ekosistemi , Tek akslı ve Çok akslı Ulaşım Politikası , Güvenli Tedarik Bölgesi

Etik Beyan

Etik Kurul Gerekmemektedir.

Destekleyen Kurum

Yok

Teşekkür

.

The Impact of Transportation on Public Development: A Port-Centered, Multi-Axis Transportation Paradigm from the Iraq-Türkiye Development Road Vision

https://izlik.org/JA57EJ34SY

Öz

This study examines the impact of the "transportation ecosystem" and the "Iraq-Turkey transportation corridor" on Turkey's transportation system and development. The "transportation ecosystem" is an influential subsystem within the industrial system. In industrial systems, overall factor productivity is closely related to the use of the nearest port in terms of supply-production-delivery costs. Since maritime transportation accounts for 85% of global commercial transportation, connecting to the seas is strategically important for export-based development. In industrial systems, overall factor productivity is closely related to the use of the nearest port in terms of supply, production, and delivery costs. The Basra-Ovaköy transportation investment will connect the Mediterranean, Aegean, Black, and Indian Seas surrounding our countries, contributing to the strengthening of the existing industrial systems in both countries and the creation of new industrial basins. 182 ports and piers along Turkey's coasts are suitable for maritime transport, but 35 ports, mostly in the Marmara region, are more heavily used. Because Turkey's transportation infrastructure is built around a "single-axis transportation paradigm" that prioritizes the use of the Marmara region and in particular, the ports of Istanbul, transportation management nationwide is provided from a single point, centered in Istanbul. This situation reduces the handling capacity of Anatolian ports, leading to increased costs in commercial transportation and industrial production. Because our Anatolian basins have not developed their production capabilities, they cannot contribute sufficiently to exports. If, from the 2030s onward, access to all Anatolian ports becomes easier for the transportation of raw materials and products from the Far East to Europe via Iraq and Turkey, industrial production and exports in the Anatolian basins will be positively impacted, Istanbul's transportation burden will be reduced, urban traffic will be eased, and the utilization capacity of Anatolian ports will increase. From the 2030s onward, if access to all Anatolian ports becomes easier for transporting raw materials and products from the Far East to Europe via Iraq and Turkey, industrial production and exports in the Anatolian basins will be positively impacted, Istanbul's production and transportation burden will be reduced, urban traffic will be eased, and the capacity of Anatolian ports will increase. Thus, Türkiye's goal of becoming a net exporter and safe supplier country will be strengthened and it will gain an advantage on the path to EU membership.. For these reasons, Turkey's transportation investments are recommended to adopt "multi-axis transportation" policies that will provide access to Çukurova, the Western Mediterranean, the Aegean, the Çanakkale Bridge, and the Western and Eastern Black Sea ports. Within the scope of the study carried out with design and system approach methods in management, academic and empirical literature was reviewed, import-export cargo data of ports were examined and applications of India country with similar projects were evaluated. The study provides originality due to the limited academic literature available in the field.

Anahtar Kelimeler

Public Development , Iraq-Turkiye Highway , Single-Axle and Multi-Axle Transportation Policy , Transportation Ecosystem , Reliable Supply Zone

Etik Beyan

Ethics Commitee approval is not required

Destekleyen Kurum

.

Teşekkür

.

Kaynakça

• Kaynakça Akgüngör, A. P., Korkmaz, E. ve Doğan, E. (2024). Kalkınma yolu projesinin ülkeler arası ve bölgesel yolculuk ve yük taleplerine olan etkisi, Ulaştırma ve Altyapı Dergisi, yıl.1 sayı.1, 52-69. ttps://drive.google.com/file/d/1CdFCg1kPAMR0INXtQLUq6g8CmC9gxEvs/view
• Badak, S. (2023). Ulaştırma Ekonomisi Lojistik ve Türkiye, Nobel Yayınları Ankara,
• Badak, S. (2024). Modern karar verme metodu olarak “Tasarım Yönetimi”, Kamu kararlarında etkinlik, verimlilik ve bir uygulama, Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, Cilt: 7, Sayı 5, 803-826. https://akademikbirikimdergisi.com/index.php/uabd/article/view/300/314
• Barda, S. (1982). Ulaştırma Ekonomisi, Menteş Kitapevi, İstanbul
• Bardakcı K. (2018). Antikçağ’da Kayseri-Halep Arasındaki Yol Güzergâhları, Cilt:4, Sayı:8, 40-51. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijhe/issue/39012/437375
• Coşkun, İ. Dr. Öğr. Üyesi, Çavuşoğlu, R. Prof. Dr., Demirtaş ve D. Uzman Arkeolog, (2021). M.Ö. I. Binde Anadolu ve Mezopotamya Arasında Ticari İlişkiler, İksad yayınevi, Ankara
• Çalkaya, M. (2024). İstanbul'da Trafik Sıkışıklığı Yıllık 10 Milyar Dolar Kayba Neden Oluyor. Anadolu Ajansı, 3 Mayıs.
• Çamaş, T. (2024). Çin Hindistan Rekabeti ve Kalkınma Yolu, Ulaştırma ve Altyapı, Yıl: 1, Sayı: 1, 146-165. https://drive.google.com/file/d/1GueevrgbgPb5SVR7fR2Kf6G9ai4n8j4D/view
• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (2023). Çevresel Göstergeler. https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/icerikler/cevresel-gostergeler-turkce-2023-20250102095312.pdf
• Duman B. ve Alaca M. (2023). Basra-Turkey ‘Dry Canal’ Project. Ambitious Vision or Pipe Dream, Ministry of Transport, State Company for Iraq Railways
• Eyigün, Y. (2024). Kalkınma yolu projesi ulaşım ağının Türkiye’nin mega ulaşım ağı ile entegrasyonu ve avrupa bağlantıları Ulaştırma ve Altyapı Dergisi, Ankara, yıl.1, sayı 1, 70-101. https://drive.google.com/file/d/1eKDWKE47lTUjPJZEdknfJ5izR2SSqTkd/view
• Fırat Kalkınma Ajansı (2000). Uzun Vadeli Strateji ve Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı 2001 – 2005. https://fka.gov.tr/sharepoint/userfiles/Icerik_Dosya_Ekleri/Kalkinma_Planlari/VIII.%20Beş%20Yıllık%20Kalkınma%20Planı%202001-2005.pdf
• Frej, D. ve Jaśkiewicz, M. (2021). Vehicle Accident Frequencies On The Example Of Poland And Slovakia In 2010-2020. https://www.researchgate.net/figure/Transport-corridors-in-the-European-Union-Baltic-Adriatic-corridor-navy-blue-North_fig1_357087138
• İnan, M., Demir M. (2017). Demiryolu Ulaşımı ve Türkiye’de Hızlı Tren Yatırımlarının Etkileri: Eskişehir-Konya Örneği”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi The Journal of International Social Sciences, Cilt: 27, Sayı: 1, 99-120, Elazığ
• Kızılay, Ş. (2023, 1 Eylül). Irak’ta Kalkınma Yolu Projesi Adımları. Ortadoğu Araştırmaları Merkezi (ORSAM). https://orsam.org.tr/yayinlar/irakta-kalkinma-yolu-projesi-adimlari/
• Kurt, V. (2024). Kalkınma Yolu Projesi: Türkiye’nin Lojistik ve Ticaret Merkezi Olma Yolunda Stratejik Adımı, Ulaştırma ve Altyapı, Yıl: 1, Sayı: 1, 134-145. https://ulastirmavealtyapidergisi.com.tr/sayi-1-kalkinma-yolu-projesi-2/
• Orhan, A. ve Oflaz, E. (2024). Kalkınma Yolu Projesi’nin Ekonomideki Sıçrama Etkisine Yapısal İnşacı Bir Yaklaşım, Ulaştırma ve Altyapı, Yıl: 1, Sayı: 1, 102-113. https://drive.google.com/file/d/1l5GVbwcN_TrwisvJphPp3dWspDCUPu1Y/view
• Özer M. A. ve Badak S. (2025). Kamu Tasarım Yönetimi, İşleyiş, Model ve kurumsal Yapılar, Yetkin Yayınları, Ankara
• Szymonik, A. Transport Economics For logistics and Logisticians. Theory and Practice, 2013
• Sümer, F. (1985). Yabanlu Pazarı, Türk Dünya araştırmaları Vakfı Yayını, İstanbul.
• Türk, Ü. (2025). İstanbul'da Trafik Sıkışıklığının Yıllık Maliyeti 6 Milyar Doları Geçiyor. Anadolu Ajansı, 6 Mayıs. Wikipedia (2025). North Sea–Mediterranean Corridor. https://en.wikipedia.org/wiki/North_Sea–Mediterranean_Corridor
• Wikipedia (2026). Yunanistan. https://tr.wikipedia.org/wiki/Yunanistan
• Yılmaz, N. (2024). Kalkınma yolu projesi’nin Irak ve Orta Doğu jeopolitiğine etkisi, Ulaştırma ve Altyapı Dergisi, Yıl:1, Sayı:.1, 34-51. https://drive.google.com/file/d/1iRPUlUnHRuKojdJvcxBz-8x4ZTHtM8Tf/view
• https://transport.ec.europa.eu/transport-modes/rail/ertms/who-involved-ertmsdeployment/corridors.en
• https://tr.tradingeconomics.com/iraq/gdp
• https://www.mfa.gov.tr/tuna
• https://www.ekonomigazetesi.com/ekonomi/avdagic-net
• https://www.uab.gov.tr/uploads/pages/bakanlik-yayinlari/ulasan-ve-erisen-turkiye-2021.pdf
• https://www.utikad.org.tr/Detay-Sektor/Haberleri/8588/turkiyede-174-adet-liman-ve-iskele-var
• https://www.utikad.org.tr/Detay/Sektor-haberleri/11563/tasimacilarin-gundeminde-tuna-nehri-var https://www.opsisgroup.com.tr/tr/petrol-urunleri