Demokrasinin Temel Belirleyicisi Olarak Vergi Adaleti Algısı: Türk Dünyası Ülkeleri İçin Bir Karşılaştırma

Öz

Vergi adaleti ve demokrasi, birbirine pozitif yönde etki eden iki kavram olup kavramlar arasındaki etkileşim, ülkelerin sosyoekonomik gelişmişlikleri ve benzerlikleri çerçevesinde biçimlenmektedir. Bu bağlamda çalışmanın temel araştırma sorusu olan vergi adaletinin demokrasinin temel bir özelliği olup olmadığı hususu; toplumsal, kültürel, tarihi, ekonomik ve coğrafi unsurlar vb. ortak veya benzer özellikleri nedeniyle Türk devletleri açısından incelenmiştir. Türk devletlerinin söz konusu ortak özellikleri; sürdürülebilir kalkınmanın itici gücü olarak tanımlanan kültürün de belirleyicileri olan ekonomik büyüme, demokrasi, insani gelişmişlik endeksi, politik istikrar, hukuk kurallarının etkinliği, yönetişim, bireysel özgürlük, sosyal sermaye, ekonomik gelişmişlik ve eğitim endeksleri çerçevesinde değerlendirilmiştir. Böylelikle Türk devletlerinin benzer toplumsal özellikleri ortaya konulmuş ve vergi adaleti ile demokrasi etkileşimi bu toplumsal özelliklerin benzerlik ve farklılıkları doğrultusunda irdelenmiştir. Bu değerlendirmede, World Values Survey tarafından oluşturulan endekslerden yararlanılmış ve Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan ve Türkiye dahil olmak üzere altı Türk dünyası ülkesinin benzer ve farklı özellikleri çerçevesinde bu ülkelerde vergi adaleti ve demokrasi ilişkisi değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Türk Dünyası
• demokrasi
• vergi adaleti
• toplumsal benzerlikler
• kültür.

Perception of Tax Justice as a Main Determinant of Democracy: A Comparison of Turkic World CountriesAbstract

Öz

Tax justice and democracy are two concepts that positively influence each other and the interaction between them is formed by the socioeconomic development and similarities of countries. In this context, The main research question of the study, whether tax justice is a fundamental characteristic of democracy, is examined in terms of Turkic states due to their common or similar characteristics, such as social, cultural, historical, economic and geographical factors. These common characteristics of the Turkic states are evaluated within the framework of economic growth, democracy, human development index, political stability, rule of law, governance, personal freedom, social capital, economic quality and education index, which are also determinants of culture, defined as the driving force of sustainable development. Thus, similar social characteristics of Turkic states are revealed and the interaction between tax justice and democracy is examined in line with the similarities and differences of these social characteristics. In this assessment, the indexes created by the World Values Survey were used and the relationship between tax justice and democracy in six Turkic world countries, including Azerbaijan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Uzbekistan, Tajikistan and Turkey, was evaluated within the framework of their similar and different characteristics.

Anahtar Kelimeler

• Turkic world
• democracy
• tax justice
• social similarities
• culture.

Kaynakça

1. Aksoy, Şerafettin. Kamu Maliyesi. Filiz Kitabevi, 1994.
2. Aktan, Coşkun Can. “Vergi Felsefesi Aydınlanma Çağı Düşünürlerinin Keyfî Vergileme Üzerine Eleştirel Düşünceleri”. Sosyal ve Beşeri Bilimleri Dergisi, Cilt 10, Sayı 2, 2018, ss. 171-201.
3. Aronson, J. Richard. Public Finance. McGraw-Hill Book Company, 1985.
4. Ay, Hakkı M. and Güneş Ay, Nihal. “Reflections of The Tax Structure in Turkey on The State and The Taxpayer”. GIS Science Journal, Volume 12, Issue 6, 2025, pp. 536-579.
5. Bennett, Orval and Lippincott, Isaac. Public Finance. South-Western Publishing Co., 1949.
6. Çetinkaya, Oğuz. “Vergi Hukukunda İlkeler”. http://www.vmhk.org.tr/wp-content/uploads/2011/09/vergi-hukukunda-ilkeler.pdf.
7. Dalton, Hugh. Principles of Public Finance. George Routledge & Sons Ltd., 1943.
8. Eckstein, Otto. Public Finance. Prentice-Hall Inc., Enlewood Cliffs, 1979.

9. Economist Intelligence Unit (EIU). https://www.eiu.com/n/.
10. Edizdoğan, Çetinkaya ve diğerleri. Kamu Maliyesi. Ekin Basım Yayın Dağıtım, 2020.
11. Erginay, Akif. Kamu Maliyesi. Savaş Yayınları, 2003.
12. Legatum Institute (2017). The Legatum Prosperity Index 2017 (Eleventh Edition).
13. Legatum Institute (2023). The Legatum Prosperity Index 2023.
14. Neumark, Fritz. Vergi Politikası (Adil ve Ekonomik Bakımdan Rasyonel Bir Vergi Politikasının Temel Prensipleri). Çev. İclal Feyzioğlu Cankorel, Filiz Kitabevi, 1975.
15. Sağbaş, İsa. “Kamu Tercihi Teorisi ve Türkiye’de Yerel Vergilerin Algılanması”. Amme İdaresi Dergisi. Cilt 36, Sayı 1, 2003, ss. 169-178.
16. The Legatum Prosperity Index. https://index.prosperity.com/.
17. Türk, İsmail. Kamu Maliyesi. Turhan Kitabevi, 2011.
18. UNESCO (2009). UNESCO Culture for Development Indicators (CDIS). https://www.unesco.org/creativity/en/activities/cdis.
19. United Nations Development Programme (UNDP). https://hdr.undp.org/.
20. World Bank Group. https://www.worldbank.org/ext/en/home.
21. World Values Survey (WVS). WVS 2017-2021: WAVE 7. 2017 -2021 World Values Survey Wave 7 Master Survey Questionnaire.