Kentsel İklim Yönetişimi ve Ekovatandaşlık: Türkiye’de Katılım, Sorumluluk ve Dönüşüm Dinamikleri

Yıl 2026, Cilt: 28 Sayı: 1 , 29 - 58 , 20.04.2026

Çiğdem Tuğaç

https://doi.org/10.26745/ahbvuibfd.1851546

https://izlik.org/JA27KD57PY

Öz

İklim krizi, sınır aşan etkileri ve çok düzeyli yönetişim gereklilikleri nedeniyle vatandaşlık ve toplumsal katılım anlayışlarının yeniden ele alınmasını gündeme getirmektedir. Bu bağlamda, hak temelli liberal vatandaşlık yaklaşımlarını tamamlayıcı nitelikte; sorumluluk, karşılıklılık ve ekolojik yük paylaşımı ilkelerine vurgu yapan ekovatandaşlık (ekolojik vatandaşlık) kavramına yönelik ilgi giderek artmaktadır. Bu çalışmanın amacı, ekovatandaşlığın kuramsal temellerini tartışmak ve Türkiye’deki ulusal ve yerel iklim politikası belgeleri üzerinden bu kavramın nasıl çerçevelendiğini inceleyerek kentsel iklim yönetişimine yönelik politika önerileri geliştirmektir. Araştırmada nitel araştırma deseni benimsenmiş ve Andrew Dobson’ın post-kozmopolit vatandaşlık yaklaşımından hareketle tematik içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Analiz kapsamında, 7552 sayılı İklim Kanunu ile şekillenen güncel yasal çerçeve, ulusal iklim değişikliği politika belgeleri ve Türkiye’nin yedi coğrafi bölgesini temsil eden büyükşehir belediyelerine ait Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları incelenmiştir. Ayrıca Türkiye’nin Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31. Taraflar Konferansı’na ev sahipliği yapacak olması gibi güncel gelişmeler de değerlendirmeye dahil edilmiştir. Bulgular, politika belgelerinde vatandaşın iklim eylemindeki rolünün ağırlıklı olarak farkındalık artırma, bilgi edinme ve bireysel düzeyde iklim dostu davranışların yaygınlaştırılması çerçevesinde tanımlandığını göstermektedir. Kent konseyleri ve çeşitli yerel platformlar, katılım için kurumsal bir çerçevenin varlığına işaret etmekle birlikte, bu mekanizmaların karar alma süreçlerine etkisinin uygulamada sınırlı ve farklı düzeylerde kaldığı görülmektedir. Bu çerçevede çalışma, eğitim programları, dijital katılım araçları ve mahalle ölçeğinde geliştirilebilecek kapsayıcı platformları içeren bütünleşik bir ekovatandaşlık yaklaşımının, kentsel iklim yönetişiminin uygulanabilirliğini ve toplumsal meşruiyetini güçlendirme potansiyeline sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ekovatandaşlık , Kentsel İklim Yönetişimi , Türkiye İklim Politikaları , Katılım , YİDEP

Etik Beyan

Bu çalışmada etik kurul izin belgesine gerek yoktur. Çalışmada herhangi bir potansiyel çıkar çatışması söz konusu değildir.

Destekleyen Kurum

Araştırmada herhangi bir kurumdan destek alınmamıştır.

Urban Climate Governance and Ecocitizenship: Participation, Responsibility, and Transformation Dynamics in Turkey

https://izlik.org/JA27KD57PY

Öz

The climate crisis, with its transboundary impacts and the need for multi-level governance, calls for a reevaluation of citizenship and societal participation frameworks. In this context, there is growing interest in the concept of ecocitizenship, which complements rights-based liberal citizenship approaches by emphasizing principles of responsibility, reciprocity, and ecological burden-sharing. This study aims to discuss the theoretical foundations of ecocitizenship and to examine how the concept is framed within national and local climate policy documents in Turkey, with a view to developing policy recommendations for urban climate governance. A qualitative research design was adopted, and thematic content analysis was conducted drawing on Andrew Dobson’s post-cosmopolitan citizenship approach. The analysis encompasses the current legal framework shaped by Climate Law No. 7552, national climate change policy documents, and Local Climate Change Action Plans of metropolitan municipalities representing Turkey’s seven geographical regions. Additionally, contemporary developments, such as Turkey’s hosting of the 31st Conference of the Parties to the United Nations Framework Convention on Climate Change, were also considered. Findings indicate that policy documents predominantly define citizens’ roles in climate action around raising awareness, acquiring knowledge, and promoting climate-friendly behaviors at the individual level. While city councils and various local platforms point to the existence of an institutional framework for participation, the influence of these mechanisms on decision-making processes remains limited and uneven in practice. Within this context, the study demonstrates that an integrated ecocitizenship approach encompassing educational programs, digital participation tools, and inclusive neighborhood-level platforms has the potential to strengthen both the practical implementation and the societal legitimacy of urban climate governance.

Anahtar Kelimeler

Ecocitizenship , Urban Climate Governance , Turkey Climate Policies , Participation , LCCAP

Kaynakça

• Akdeniz, Ş. N., & Durmaz, A. (2024). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının ekolojik vatandaşlık düzeylerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 14(4), 2314-2326.
• Altın, M., & Akcanca, N. (2023). Öğrencilerin çevre eğitimine dair öz-yeterlikleri ve çevre etiği farkındalık algılarıyla ekolojik vatandaşlıklarının ilişkisi. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(2), 179-197.
• Ankara Büyükşehir Belediyesi. (2022). Ankara İli Yerel İklim Değişikliği Eylem Planı. https://www.ankara.bel.tr/files/2022/06/22/0b663954d523bfee1d1e1d5fa66a082f.pdf. Erişim Tarihi: 13.10.2025
• Antalya Büyükşehir Belediyesi. (2022). Antalya Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı. https://www.antalya.bel.tr/Content/UserFiles/Files/YarinlardaBizVariz/Dokumanlar/2022/SECAP-SURDURULEBILIR-ENERJI-VE-IKLIM-EYLEM-PLANI-2022.pdf. Erişim Tarihi: 10.10.2025
• Araos, M. (2021). Democracy underwater: public participation, technical expertise, and climate infrastructure planning in New York City. Theory and Society, 52, 1-34.
• Barry, J. (2006). Resistance is fertile: From environmental to sustainability citizenship. Environmental citizenship, 21, 21-48.
• Bell, D. R. (2005). Liberal environmental citizenship. Environmental politics, 14(2), 179-194.
• Bostancı, S. H., & Yıldırım, S. (2019). Sürdürülebilir topluluklar ve ekolojik vatandaşlık üzerine kavramsal bir inceleme. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (EK SAYI (2019), 203-218.
• Brink, E., & Wamsler, C. (2018). Collaborative governance for climate change adaptation: Mapping citizen–municipality interactions. Environmental Policy and Governance, 28, 82-97.
• Bulkeley, H., & Kern, K. (2006). Local government and the governing of climate change in Germany and the UK. Urban studies, 43(12), 2237-2259.
• Cabannes, Y. (2004). Participatory budgeting: conceptual framework and analysis of its contribution to urban governance and the millenium development goals. In: UN Habitat UMP LAC Series 140 (pp. 1-65). UN Habitat.
• CIF. (2025). Climate Citizen Assemblies in Europe. https://www.cif.org/just-transition-toolbox/example/climate-citizen-assemblies-europe. Erişim Tarihi: 13.12.2025
• City of Copenhagen. (2023). Climate City Contract: 2030 Climate Neutrality Action Plan, v2. NetZeroCities. https://netzerocities.app/_content/files/knowledge/4651/ccc_copenhagen_v2.pdf. Erişim Tarihi: 13.10.2025
• Crutzen, P. J. (2016). Geology of mankind. In: Paul J. Crutzen: A pioneer on atmospheric chemistry and climate change in the Anthropocene (pp. 211-215). Springer International Publishing.
• ÇŞİDB. (2022). İklim Şurası Raporu. https://iklim.gov.tr/db/turkce/dokumanlar/iklim-surasi-3135-20241024123150.pdf. Erişim Tarihi: 23.10.2025
• Çüm, B., & Artan, T. (2025). Yeşil sosyal hizmet bağlamında iklim değişikliğiyle mücadelede bireysel bir çaba: Ekolojik vatandaşlık. Mavi Atlas, 13(1), 127-143.
• de las Heras Pérez, M. Á., Vazquez Bernal, B., Jiménez Palacios, R., & Jimenez Perez, R. (2021). Environmental citizenship education through the doñana, biodiversity and culture program. Sustainability, 13(5), 2809.
• Demirer, T., & Ören, F. Ş. (2020). 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin çevresel vatandaşlık ve ekolojik ayak izi kavramlarına ilişkin düşünceleri: kelime ilişkilendirme örneği. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 603-642.
• Dernek, K. O., & Tırış, G. (2020). Yurttaşlığı yeniden düşünmek: ekolojik yurttaşlık üzerine bir değerlendirme. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 5(3), 745-772.
• Dobson, A. (2003). Citizenship and the Environment. Oup Oxford.
• Dobson, A., & Bell, D. (Eds.) (2006). Environmental Citizenship. The MIT Press.
• Dobson, A. (2007). Environmental citizenship: Towards sustainable development. Sustainable Development, 15(5), 276-285.
• Ercan, A., & Palaz, T. (2025). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ekolojik vatandaşlık düzeyleri ile ekolojik ayak izleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 45(2), 665-687.
• Erzurum Büyükşehir Belediyesi. (2023). Erzurum Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı. https://www.ejder3200.com/Document/surdurulebilirlik/STYS-IKLIMEYLEMPLANI-TR.pdf. Erişim Tarihi: 03.11.2025
• Evans, J., Karvonen, A., Luque-Ayala, A., Martin, C., McCormick, K., Raven, R., & Palgan, Y. V. (2019). Smart and sustainable cities? Pipedreams, practicalities and possibilities. Local Environment, 24(7), 557-564.
• Gabrielson, T. (2008). Green citizenship: a review and critique. Citizenship studies, 12(4), 429-446.
• Gardiner, S. M. (2011). A Perfect Moral Storm: The Ethical Tragedy of Climate Change. Oxford University Press.
• Gaziantep Büyükşehir Belediyesi. (2018). Gaziantep Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı. https://www.ekodenge.com/wp-content/uploads/2019/02/Gaziantep-SECAP_Brochure.pdf. Erişim Tarihi: 04.10.2025
• GCoM. (2025). Our cities. https://www.globalcovenantofmayors.org/our-cities/ Erişim Tarihi: 04.10.2025
• Giddens, A. (2009). Politics of Climate Change. Polity.
• Güven, S., Tertemiz, N., & Bulut, P. (2009). Vatandaşlık ve vatandaşlık eğitimine yönelik sınıf öğretmenlerinin görüşleri. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 149-170.
• Heater, D. (2004). A Brief History of Citizenship. NYU Press.
• İklim Değişikliği Başkanlığı (İDB). (2024a). İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi ve Eylem Planı (2024–2030). Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı.
• İklim Değişikliği Başkanlığı (İDB). (2024b). İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı (2024–2030). Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı.
• İklim Değişikliği Başkanlığı (İDB). (2024c). 2053 Uzun Dönemli İklim Değişikliği Stratejisi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı.
• İklim Değişikliği Başkanlığı (İDB). (2025). Türkiye Cumhuriyeti İkinci Ulusal Katkı Beyanı (NDC 3.0). Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı.
• İstanbul Büyükşehir Belediyesi. (2024). İstanbul Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı. https://cevre.ibb.istanbul/wp-content/uploads/2024/03/SECAP-TR-1.pdf. Erişim Tarihi: 13.10.2025
• İzmir Büyükşehir Belediyesi. (2020). İzmir Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı. https://mlgp4climate.com/uploads/SECAPs/%C4%B0zmir%20B%C3%BCy%C3%BCk%C5%9Fehir%20BelediyesiSECAP.pdf. Erişim Tarihi: 13.10.2025
• İzmir Büyükşehir Belediyesi. (2025). Projects in Action. https://www.izmir.bel.tr/en/ProjectsInAction/308/2146. Erişim Tarihi: 16.12.2025
• IPCC. (2022). Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press.
• Irwin, A. (2002). Citizen Science: A Study Of People, Expertise and Sustainable Development. Routledge. Jagers, S. C. (2009). In search of the ecological citizen. Environmental politics, 18(1), 18-36.
• Karatekin, K., Salman, M., & Uysal, C. (2019). Öğretmen adaylarının ekolojik vatandaşlık düzeylerinin karşılaştırılması. Kastamonu Education Journal, 27(4), 1747-1756.
• KNOCA. (2025, Eylül 19). Izmir Citizens' Assembly for Climate: A First for Turkey. https://www.knoca.eu/news/izmir-citizens-assembly-for-climate#:~:text=The%20Izmir%20Citizens'%20Assembly%20for%20Climate%20is%20a%20partnership%20between,its%20Civic%20Participation%20Grant%20Program. Erişim Tarihi: 13.12.2025
• Koca, G., & Çobanoğlu, E. O. (2024). Activities and opinions of science teacher candidates on ecological citizenship. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(3), 1000-1024.
• Latta, P. A. (2007a). Locating democratic politics in ecological citizenship. Environmental politics, 16(3), 377-393.
• Latta, P. A. (2007b). Environmental citizenship. Global Environmental Politics, 7(3), 136-138. Marshall, T. H., & Bottomore, T. (1950). Citizenship and Social Class: And Other Essays. Cambridge University Press.
• OECD. (2024). Beyond Green Taggıng: How Can Publıc Budgetıng Support Clımate Goals? OECD. Pezzullo, P. C. (2009). Toxic Tourism: Rhetorics of Pollution, Travel, And Environmental Justice. University of Alabama Press.
• Resmi Gazete. (2005, Temmuz 3). Belediye Kanunu, Resmi Gazete Sayısı: 25874. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5393.pdf. Erişim Tarihi: 13.11.2025
• Resmi Gazete. (2025, Temmuz 9). İklim Kanunu, Resmi Gazete Sayısı: 32951. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/07/20250709-1.htm. Erişim Tarihi: 13.11.2025
• Samsun Büyükşehir Belediyesi. (2019). Sürdürülebilir Enerji Eylem Planı. https://samsun.bel.tr/uploads/dokumanlar/eeeb17af77966e2d84a973e9ffb8f962676.pdf Erişim Tarihi: 18.10.2025
• Samsun Büyükşehir Belediyesi. (2025). Samsun Yerel İklim Değişikliğine Uyum Stratejisi ve Eylem Planı (2025-2030). https://iklim.gov.tr/db/turkce/dokumanlar/samsun-yerel--8230-3149-20250311112737.pdf. Erişim Tarihi: 01.10.2025
• Sarzynski, A. (2015). Public participation, civic capacity, and climate change adaptation in cities. Urban Climate, 14, 52-67.
• Schlosberg, D., & Collins, L. B. (2014). From environmental to climate justice: climate change and the discourse of environmental justice. Wiley Interdisciplinary Reviews: Climate Change, 5(3), 359-374.
• Smith, M. (2001). An Ethics of Place: Radical Ecology, Postmodernity, and Social Theory. Suny Press.
• Steffen, W., Richardson, K., Rockström, J., Cornell, S. E., Fetzer, I., Bennett, E. M., ... & Sörlin, S. (2015). Planetary boundaries: Guiding human development on a changing planet. Science, 347(6223), 1259855.
• Strateji ve Bütçe Başkanlığı (SBB). (2023). On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028). Strateji ve Bütçe Başkanlığı.
• Ticaret Bakanlığı. (2021). Yeşil Mutabakat Eylem Planı. Ticaret Bakanlığı.
• UN Habitat. (2022). Multi-Level Governance for Effective Urban Climate Action in the Global South. UN Habitat.
• Uysal, C., & Karatekin, K. (2022). Sınıf öğretmeni adaylarının ekolojik vatandaşlık düzeylerinin belirlenmesi. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 7(2), 371-392.
• WRI. (2025, July 14). Citizens’ Assemblies and the Climate Emergency: Lessons for Design to Enhance Climate Action. https://www.wri.org/research/citizens-assemblies-and-climate-emergency-lessons-design-enhance-climate-action. Erişim Tarihi: 11.12.2025
• Yuva Derneği. (2025, September 9). ‘Izmir Citizens’ Assembly for Climate’ is starting!. https://www.yuva.org.tr/en/izmir-citizens-assembly-for-climate-is-starting/. Erişim Tarihi: 11.12.2025