Kalkınmada Öncelikli Alanların Fen Bilgisi Öğretmenliği Lisans Programı’na Yansımaları

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 2, 930 - 954, 15.06.2025

Tuba Benzer , Uğur Büyük , Sibel Saraçoğlu

https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025..-1437992

Öz

Günümüzün hızlı teknolojik, ekonomik ve sosyal dönüşümleri, ülkelerin kalkınma stratejilerini yeniden gözden geçirmelerini zorunlu kılmaktadır. Artan küresel rekabet, eğitim sistemlerinin geleceğin ihtiyaçlarına uygun, nitelikli insan kaynağı yetiştirmesini gerektirmektedir. Bu bağlamda, Türkiye’nin kalkınma hedefleri doğrultusunda Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından belirlenen öncelikli alanların, öğretmen yetiştirme programlarına ne ölçüde entegre edildiği kritik bir önem taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı, Fen Bilgisi Öğretmenliği Lisans Programı’nın ders içeriklerinin YÖK’ün kalkınmada öncelikli alanlarla uyumunu değerlendirmektir. Durum çalışması deseni kullanılarak yürütülen nitel araştırmada, doküman incelemesi ve betimsel analiz yöntemiyle elde edilen veriler doğrultusunda; toplam 34 alan eğitimi dersinden 17’sinin, içerik olarak doğrudan veya dolaylı şekilde YÖK’ün belirlediği öncelikli alanlarla örtüştüğü saptanmıştır. Bu 17 dersin 13’ü doğrudan, 4’ü ise dolaylı uyum göstermektedir. Bulgular, ders planlarının YÖK’ün ulusal kalkınma stratejileriyle daha uyumlu hale getirilmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, Fen Bilgisi Öğretmenliği Lisans Programı’nın yeniden yapılandırılması; öğretmen adaylarının kalkınmada öncelikli alanlarla ilgili bilgi ve becerilerini etkin biçimde geliştirmelerine olanak sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

Öncelikli Alanlar , Kalkınma Stratejileri , Fen Bilgisi Öğretmenliği Lisans Programı

Reflections of Priority Areas in Development on the Science Education Undergraduate Program

Öz

Today’s rapid technological, economic, and social transformations necessitate a reevaluation of national development strategies. Increasing global competition requires education systems to cultivate qualified human resources to meet future demands. In this context, the extent to which the priority areas defined by the Council of Higher Education (YÖK) in line with Turkey’s development objectives are integrated into teacher education programs is critical. The aim of this study is to evaluate the alignment of the course contents of the Science Teacher Education Program with the priority areas in development defined by YÖK. Document analysis and descriptive analysis methods were employed in this qualitative research using a case study design. The findings reveal that, out of a total of 34 subject-specific courses, the content of 17 courses aligns—either directly or indirectly—with the priority areas determined by YÖK. Among these 17 courses, 13 demonstrate direct alignment while four show indirect alignment. The results indicate the necessity to revise the course plans to align closely with YÖK’s national development strategies. Accordingly, restructuring the Science Teacher Education Program will enable teacher candidates to effectively develop their knowledge and skills related to the priority areas in development.

Anahtar Kelimeler

Priority Areas , Development Strategies , Science Teacher , Education Program

Kaynakça

• Aka, E. İ., Yılmaz, M. & Karakaya, F. (2019). 2018 Fen Bilgisi Öğretmenliği lisans programındaki biyoloji derslerinin öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 133-143.
• Aksu, C. (2011). Sürdürülebilir kalkınma ve çevre. Güney Ege Kalkınma Ajansı. https://geka.gov.tr/uploads/pages_v/o_19v5e00u1ru61bbncf2qmlcpv8.pdf
• Altan, M. Z. (2023). Girişimci ve yenilikçi bir ekosistem yaratmak “İnekler peynir yapabilir mi?”. Eğitimde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 6(1), 17-38. https://dergipark.org.tr/tr/pub/eyyad/issue/78590/1262898
• Anılan, B. & Balbağ, M. Z. (2014). Fen bilgisi öğretmenliği programında yer alan derslerin öğretmen adayları tarafından gereklilik ve işe vurukluk düzeylerinin belirlenmesi. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 3(3), 38-50.
• Aydeniz, M. (2017). Eğitim sistemimiz ve 21. yüzyıl hayalimiz: 2045 Hedeflerine ilerlerken, Türkiye için STEM odaklı ekonomik bir yol haritası. University of Tennessee, Knoxville.
• Büyüköztürk, Ş., Çakmak E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2010). Bilimsel araştırma yöntemleri. (7. baskı). Pegem Akademi.
• Creswell, J. W. (Ed.). (2013). Araştırma deseni (4. baskı). Eğiten Kitap.
• Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry & research design: Choosing among five approaches. Los Angeles: Sage.
• Çepni, S. (2007). Araştırma ve proje çalışmalarına giriş. (Gözden geçirilmiş baskı). Celepler Matbaacılık.
• Dağtekin, A. & Zorluoğlu, S. L. (2019). Güncellenen fen bilgisi öğretmenliği lisans programı hakkındaki akademisyenlerin görüşleri. SDU International Journal of EducationalStudies, 6(1), 31-35.
• Demirbaş, M. & Yağbasan, R. (2005). Türkiye’de etkili Fen öğretimi için ilköğretim kurumlarına yönelik olarak gerçekleştirilen program geliştirme çalışmalarının analizi ve karşılaşılan problemlere yönelik çözüm önerileri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(2), 53-67.
• Erkut, E. (2014). Türkiye’de girişimcilik ve üniversiteler. http://erhanerkut.com/girisimcilik/turkiyede-girisimcilik-ve-universiteler/
• Eryılmaz, T. (2011). Sürdürülebilir Kalkınma Kavramı ve Türkiye’de Sürdürülebilir Kalkınma. [Yüksek lisans tezi]. Başkent Üniversitesi.
• Gürbüz, M. K. (2018). Etkili ve etkin bir Ar-Ge destek mekanizması: TÜBİTAK’ın öncelikli Ar-Ge destek programı (1003) için bir değerlendirme çalışması [Yüksek lisans tezi]. Ortadoğu Teknik Üniversitesi.
• Haan, S., Kingamkono R., Tindamanyire, N., Mshinda, H., Makandi, H., Tibazarva, F., Kubata, B. & Montorzi, G. (2015). Setting research priorities across science, technology and health sectors: the Tanzania experience. Health Research Policy and Systems, 13:14. https://doi.org/10.1186/s12961-015-0002-2 Harmonized National Research and Develepment Agenda 2017-2022. https://www.dost.gov.ph/knowledge-resources/downloads/file/791-harmonized-national-r-d-agenda-2017-2022.html
• Karabacak, Z. İ. ve Sezgin, A. A. (2019). Türkiye’de dijital dönüşüm ve dijital okuryazarlık. Türk İdare Dergisi, 1(488), 319-343.
• Kuratko, D. F. (2005). The emergence of entrepreneurship education: development, trends, and challenges. Entrepreneurship Theory and Practice, 29(5), 577-597
• McMillan, J. H. (2004). Educational research: Fundematals for the consumer. (4th ed.). USA: Pearson Education, Inc.
• Merriam, S. B. (1998). Qualitative research and case study applications in education. San Francisco: Jossey-Bass Publishers.
• Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded source book. Thousand Oaks. CA: Sage.
• Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2019). 2019-2023 Stratejik Planı. Strateji Geliştirme Başkanlığı. https://ogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2021_10/21161923_MEB_2019-2023_Stratejik_Plani.pdf
• Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2023). Eğitimde Geleceğe Bakış Raporu. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. https://ttkbyayin.meb.gov.tr/yayin/174
• O’Connor, M. (1994). Is Sustainable capitalism possible?, Is capitalism sustainable?; Political economy and politics of ecology (Çev. Ö. Orhangazi) The Guilford Press: New York.
• OECD (2020). Curriculum (re)design: A series of thematic reports from the OECD education 2030 project. OECD Publishing. https://www.oecd.org/education/2030-project/contact/brochure-thematic-reports-on-curri culum-redesign.pdf
• O’Riordan, T. (2003) Environmental science, sustain ability and politics Transactions of the Institute of British Geographers, New Series, Vol. 29, No. 2, Geography: Making a Difference in a Globalizing World, 234-247.
• Özer, N., B. (2017). Uluslararası kuruluşların sürdürülebilir kalkınma politikaları. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2).
• Patton, M. Q. (2002). Qualitative research & evaluation methods. Thousand Oaks, CA: Sage.
• Pillai, G., Chibale, K., Constable, E., Keller, A., Guiterrez, M., Mirza, F., Sengstag, C., Masimirembwa, C., Denti, P., Maartens, G., Ramsay, M., Ogutu, B., Makonnen, E., Gordon, R., Ferreira, C., Goldbaum, F., Degrave, W., Spector, J., Tadmor, B. & Kaiser, H. J. (2018). BMC Medical Education, 18:223. https://doi.org/10.1186/s12909-018-1331-y
• Seymen, A., F. (2017). Y ve Z kuşak insanı özelliklerinin Millî Eğitim Bakanlığı 2014-2019 stratejik programı ve TÜBİTAK vizyon 2023 öngörüleri ile ilişkilendirilmesi, Journal of Urban Academy, 10(4).
• Shin, D.C. (2005). Recent experience of and prospects for high-speedrail in Korea, Institute of Urban and Regional development university of California, Berkeley Working Paper, 2, 5-35.
• Strange, T. & Bayley, A. (2008). Sustainable development: Linking economy, society and environment. OE CD Publications. http://www.keepeek.com/Digital-Asset.
• Şimşek, H. (2009). Eğitim tarihi araştırmalarında yöntem sorunu. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 42(1), 33-51.
• TEDMEM. (2023). Yeni Bir Eğitim Anlayışı Şart. Türk Eğitim Derneği. https://tedmem.org/yayin/yeni-bir-egitim-anlayisi-sart
• Tekin, A. (2015). Küreselleşen Dünya'da bölgesel kalkınma dinamikleri, Kamu politikaları ve bölgesel kalkınma ajansları. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 29, 37-48.
• Tosun, F. Ç. & Çevik, C. (2011). Fen Bilgisi öğretmenliği öğrencilerinin Fen ve teknoloji ders programı hakkındaki görüşleri. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31(1), 153-177.
• TÜBİTAK. (2022). Öncelikli alanlar AR-GE projeleri destekleme programı. https://www.tubitak.gov.tr/tr/destekler/akademik/ulusal-destek- programlari#destekler_akademik_ana_sayfa_akordiyon-block_1-0
• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı. (2019). On birinci kalkınma planı. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2019/07/OnbirinciKalkinmaPlani.pdf
• Türkiye Cumhuriyeti Kalkınma Bakanlığı. (2018). Avrupa birliğinde kalkınma ajansları. Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü. https://sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2018/10/Avrupa-Birlig%cc%86inde-Kalk%c4%b1nma-Ajanslari.pdf
• Türkiye Cumhuriyeti Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (2019). 2023 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi. https://www.sanayi.gov.tr/assets/pdf/SanayiStratejiBelgesi2023.pdf
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (9. Genişletilmiş Baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal Bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım, O. (2021). YÖK 100/2000 bursu üzerine bir değerlendirme: Avantajlar ve dezavantajlar. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(2), 146-164.
• Yin, R. K. (2014). Case study research: Design and methods. Los Angeles: Sage.
• Yüksek Öğretim Kurumu (YÖK). (2021a). 100/2000 doktora bursları. https://yuzikibinbursu.yok.gov.tr/hangi-alanlarda
• Yüksek Öğretim Kurumu (YÖK). (2021b). Öğretmen yetiştirme lisans programları. https://www.yok.gov.tr/Documents/Kurumsal/egitim_ogretim_dairesi/Yeni-Ogretmen-Yetistirme-Lisans-Programlari/Fen_Bilgisi_Ogretmenligi_Lisans_Programi.pdf
• Yüksek Öğretim Kurumu (YÖK). (2022). Fen Bilgisi Öğretmenliği lisans programı. https://www.yok.gov.tr/Documents/Kurumsal/egitim_ogretim_dairesi/Yeni-Ogretmen-Yetistirme-Lisans-Programlari/Fen_Bilgisi_Ogretmenligi_Lisans_Programi.pdf