Museums and Historical Sites in Social Studies Education: An Exploratory Study in Gaziantep Province

Öz

This study examines how objects, exhibitions, narratives, and spatial elements at the Gaziantep Archaeology Museum, Gaziantep Toy and Game Museum, Atatürk Memorial Museum, and Gaziantep Castle align with the learning areas, learning outcomes, values, and skills specified in the 2018 Social Studies Curriculum. This exploratory qualitative document analysis collected data between June 2022 and October 2023 by examining the curriculum and conducting field observations at the selected sites, supported by observation records, field notes, and photographs. The alignment process considered content relevance, grade-level appropriateness, exhibition context, and the cognitive processes students could engage in. The findings indicate that the four sites offer complementary yet distinct opportunities for social studies education. The Gaziantep Archaeology Museum was particularly prominent for material culture, historical evidence, chronology, and knowledge construction. The Gaziantep Toy and Game Museum offered resources related to childhood culture, technological change, and cross-cultural comparison. The Atatürk Memorial Museum stood out for oral history, local memory, the Republic, and historical empathy, whereas Gaziantep Castle provided contexts for examining historical layers, spatial evidence, cultural heritage, and narratives of local resistance. The findings also indicate that the same learning area, value, or skill may be addressed through different types of evidence, provided each alignment is justified in relation to the object's context and the cognitive processes expected of students. Overall, the sites examined constitute valuable local learning resources that can be integrated into the social studies curriculum. However, the findings show educational potential rather than measured educational effects on students, and this potential can be activated only through appropriately designed instructional activities.

Anahtar Kelimeler

• Museum education
• social studies education
• historical sites
• object-based learning
• out-of-school learning

Sosyal Bilgiler Öğretiminde Müzeler ve Tarihi Mekânlar: Gaziantep İli Özelinde Keşfedici Bir Çalışma

Öz

Bu araştırmanın amacı, Gaziantep Arkeoloji Müzesi, Gaziantep Oyun ve Oyuncak Müzesi, Atatürk Anı Müzesi ve Gaziantep Kalesi’nde bulunan nesne, sergi, anlatı ve mekânsal unsurların 2018 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programındaki öğrenme alanları, kazanımlar, değerler ve becerilerle ilişkilendirilebilirliğini incelemektir. Keşfedici yönelimli nitel bir doküman incelemesi olarak tasarlanan araştırmada veriler, Haziran 2022 ile Ekim 2023 arasında öğretim programının incelenmesi ve belirlenen mekânlarda gerçekleştirilen saha gözlemleri yoluyla toplanmış; gözlem kayıtları, saha notları ve fotoğraflarla desteklenmiştir. Program bileşenleri ile mekânlardaki unsurlar arasındaki eşleştirmelerde içerik ilişkisi, sınıf düzeyine uygunluk, sergilenme bağlamı ve öğrencilerin gerçekleştirebileceği zihinsel işlemler dikkate alınmıştır. Bulgular, dört mekânın sosyal bilgiler öğretimi açısından birbirini tamamlayan ancak farklılaşan olanaklar sunduğunu göstermiştir. Gaziantep Arkeoloji Müzesi maddi kültür, tarihsel kanıt, kronoloji ve bilginin üretimi; Gaziantep Oyun ve Oyuncak Müzesi çocukluk kültürü, teknolojik değişim ve kültürler arası karşılaştırma; Atatürk Anı Müzesi sözlü tarih, yerel hafıza, Cumhuriyet ve tarihsel empati; Gaziantep Kalesi ise tarihsel katmanlaşma, mekânsal kanıt, kültürel miras ve yerel savunma anlatıları bakımından öne çıkmıştır. Ayrıca aynı öğrenme alanı, değer veya becerinin farklı kanıt türleri üzerinden ele alınabileceği, ancak her eşleştirmenin nesnenin bağlamı ve öğrenciden beklenen zihinsel işlem temelinde gerekçelendirilmesi gerektiği belirlenmiştir. Sonuç olarak incelenen mekânlar, sosyal bilgiler öğretim programıyla bütünleştirilebilecek önemli yerel öğrenme kaynaklarıdır. Bununla birlikte bulgular, öğrenciler üzerinde ölçülmüş bir eğitsel etkiyi değil, uygun öğretim etkinlikleriyle harekete geçirilebilecek eğitsel potansiyeli göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Müze eğitimi
• sosyal bilgiler eğitimi
• tarihî mekân
• nesne temelli öğrenme
• okul dışı öğrenme

Etik Beyan

Araştırma boyunca veri toplama ve veri analizinde etik ilkelere özellikle dikkat edilmiştir

Kaynakça

1. Achille, C., & Fiorillo, F. (2022). Teaching and learning of cultural heritage: Engaging education, professional training, and experimental activities. Heritage, 5(3), 2565–2593. https://doi.org/10.3390/heritage5030134
2. Apaydin, V. (2022). Heritage, education and social justice. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009052351
3. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
4. Burritt, A. M. (2018). Pedagogies of the object: Artifact, context and purpose. Journal of Museum Education, 43(3), 228–235. https://doi.org/10.1080/10598650.2018.1469909
5. DeWitt, J., & Storksdieck, M. (2008). A short review of school field trips: Key findings from the past and implications for the future. Visitor Studies, 11(2), 181–197. https://doi.org/10.1080/10645570802355562
6. Dinç, E., & Üztemur, S. (2017). Türkiye’de sosyal bilgiler ve tarih eğitiminde müzeler ve tarihi mekânlardan yararlanmaya yönelik araştırmaların içerik analizi. Milli Eğitim Dergisi, 46(214), 61-84.
7. Dinç, E., & Üztemur, S. (2018). Tarihsel bakış açısı edinme ölçeğinin Türkçeye uyarlanması ve tarih ve sosyal bilgiler öğretmen adaylarının tarihsel bakış açısı edinme becerilerinin incelenmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 8(2), 441–481.
8. Doğanay, A. (2005). Sosyal bilgiler öğretimi. İçinde C. Öztürk ve D. Dilek (Ed.), Hayat bilgisi ve sosyal bilgiler öğretimi. Pegem A Yayıncılık.

9. Endacott, J., & Brooks, S. (2013). An updated theoretical and practical model for promoting historical empathy. Social Studies Research and Practice, 8(1), 41–58. https://doi.org/10.1108/SSRP-01-2013-B0003
10. Falk, J. H., & Dierking, L. D. (2000). Learning from museums: Visitor experiences and the making of meaning. AltaMira Press.
11. Falk, J. H., & Dierking, L. D. (2018). Learning from museums (2nd ed.). Rowman & Littlefield.
12. Hooper-Greenhill, E. (1999). Müze ve galeri eğitimi (M. Ö. Evren & E. G. Kapçı, Çev.; B. Onur, Yay. Haz.). Ankara Üniversitesi Çocuk Kültürü Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları. (Orijinal eser 1991 yılında yayımlanmıştır)
13. Kabapınar, Y. (2014). Kuramdan uygulamaya sosyal bilgiler öğretimi (Genişletilmiş 4. baskı). Pegem Akademi.
14. Kador, T. (2025). Object-based learning: Exploring museums and collections in education. UCL Press. https://doi.org/10.14324/111.9781787354296
15. Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice-Hall.
16. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
17. Millî Eğitim Bakanlığı. (2005). İlköğretim sosyal bilgiler dersi 6–7. sınıflar öğretim programı ve kılavuzu. Devlet Kitapları Müdürlüğü Basımevi.
18. Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı: İlkokul ve ortaokul 4, 5, 6 ve 7. sınıflar.
19. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı: İlkokul ve ortaokul 4, 5, 6 ve 7. sınıflar.
20. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). SAGE.
21. Pérez-Guilarte, Y., & García-Morís, R. (2023). The role of intangible heritage in critical citizenship education: An action research case study with student primary education teachers. Education Sciences, 13(8), 801. https://doi.org/10.3390/educsci13080801
22. Sağlamgöncü, A. (2023). Türkiye’de sosyal bilgiler eğitiminde müze eğitimi ile ilgili yapılan araştırmalara yönelik bir meta-sentez çalışması. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 308–334. https://doi.org/10.34056/aujef.1160176
23. Sahani, C., & Prakasha, G. S. (2024). Museum visit intervention in K-12 education: A scoping review. International Journal of Evaluation and Research in Education, 13(3), 1375–1383. https://doi.org/10.11591/ijere.v13i3.27119
24. Santisteban-Fernández, A., González-Monfort, N., & Pagès-Blanch, J. (2020). Critical citizenship education and heritage education. In E. J. Delgado-Algarra & J. M. Cuenca-López (Eds.), Handbook of research on citizenship and heritage education (pp. 26–42). IGI Global. https://doi.org/10.4018/978-1-7998-1978-3.ch002
25. Savenije, G. M., & de Bruijn, P. (2017). Historical empathy in a museum: Uniting contextualisation and emotional engagement. International Journal of Heritage Studies, 23(9), 832–845. https://doi.org/10.1080/13527258.2017.1339108
26. Seixas, P., & Morton, T. (2013). The big six historical thinking concepts. Nelson Education.
27. Sevigen, E., Acun, İ., & Üztemur, S. (2022). Müze eğitimi uygulamalarının öğrencilerin somut kültürel miras ve sosyal bilgiler dersine yönelik tutum ve görüşlerine etkisi: Bir karma yöntem araştırması. Tarih Okulu Dergisi, 15(58), 1718–1752. https://doi.org/10.29228/joh.55616
28. Smith, G. A. (2007). Place-based education: Breaking through the constraining regularities of public school. Environmental Education Research, 13(2), 189–207. https://doi.org/10.1080/13504620701285180
29. Sobel, D. (2004). Place-based education: Connecting classrooms and communities. Orion Society.
30. Torun, Ü., & Yıldırım, T. (2017). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin okul dışı öğrenmeye yönelik farkındalıkları, bilişsel yapıları ve uygulama durumları üzerine bir inceleme. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(10), 222–249.
31. Uppin, H., & Timoštuk, I. (2019). “We’ll be back by Christmas”: Developing historical empathy during a museum activity. Journal of Museum Education, 44(3), 310–324. https://doi.org/10.1080/10598650.2019.1612660
32. Utt, E., & Olsen, S. L. (2007). A sense of place in museum public programming: Three case studies. Journal of Museum Education, 32(3), 293–300. https://doi.org/10.1080/10598650.2007.11510579
33. Üztemur, S., & Dere, İ. (2023). ‘I was not aware that I did not know’: Developing a sense of place with place-based education. Innovation: The European Journal of Social Science Research, 36(3), 481–497.
34. Üztemur, S., Dinç, E., & Acun, İ. (2018). Müzeler ve tarihî mekânlarda uygulanan etkinlikler aracılığıyla öğrencilerin sosyal bilgilere özgü becerilerinin geliştirilmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 46, 294–324. https://doi.org/10.21764/maeuefd.349442
35. Üztemur, S., Dinç, E., & Acun, I. (2019). Teaching social studies in historic places and museums: An activity based action research. International Journal of Research in Education and Science, 5(1), 252-271.
36. Wineburg, S. (2001). Historical thinking and other unnatural acts: Charting the future of teaching the past. Temple University Press.
37. Yeşilbursa, C. C. (2008). Sosyal bilgiler öğretiminde tarihî yerlerin kullanımı. Türklük Bilimi Araştırmaları, 23, 209–222.
38. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
39. Yılmaz, K. (2007). Historical empathy and its implications for classroom practices in schools. The History Teacher, 40(3), 331–337.