Sınıf Öğretmeni Adaylarının Perspektifinden İnsan Hakları İhlalleri ve Çözüm Önerileri

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 4, 1540 - 1565, 28.12.2025

Burcu Savaş , Erkan Dinç

https://doi.org/10.18039/ajesi.1790313

Öz

Bu çalışmanın amacı sınıf öğretmeni adaylarının insan hakları ihlallerine yönelik algı ve görüşlerini ortaya çıkarmaktır. Bu çalışma, sınıf öğretmeni adaylarının insan hakları ihlallerine yönelik algılarını derinlemesine inceleyebilmek amacıyla bir temel nitel araştırma olarak tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, bir devlet üniversitesinde seçmeli olarak açılan insan hakları ve demokratik vatandaşlık dersini alan ve araştırmaya katılmaya gönüllü olan 29 sınıf öğretmeni adayı oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak açık uçlu soru formu kullanılmıştır. Form aracılığıyla veriler toplanmıştır. Toplanan verilerin analizinde araştırmacılar, açık kodlama ile önce kodlara, kodlardan kategorilere ve en sonunda temalara ulaşmış olup içerik analizi ile verileri çözümlemişlerdir. Araştırmanın bulguları sınıf öğretmeni adaylarının insan haklarına ve insan hakları ihlallerine yönelik farkındalık sahibi olduklarını ortaya çıkarmıştır. Araştırma bulgularından hareketle sınıf öğretmeni adaylarının temel insan haklarının ihlallerine yönelik algılarının çeşitli temalar etrafında yoğunlaştığı söylenebilir. Özellikle temel insan haklarının ihlali algılarının, ayrımcılık, demokrasinin ilkelerinin uygulanmaması ve terör ekseninde şekillendiği görülmüştür. İnsan hakları ihlallerinin kaynağına yönelik görüşlerinin ise ekonomik, politik, kültürel ve değerlerle ilgili olmak üzere dört boyut ekseninde şekillendiği tespit edilmiştir. Sınıf öğretmeni adaylarının insan hakları ihlallerinin çözümüne yönelik önerileri ise eğitimin yaygınlaştırılması ve nitelikli hale getirilmesi, başkalarının haklarını ihlal edenler de dahil olmak üzere herkese insani olarak yaklaşılması ve cezai yaptırımların caydırıcı olması biçiminde ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

İnsan hakları , insan hakları ihlalleri , öğretmen adayları , temel nitel araştırma

Prospective Elementary School Teachers’ Conceptions of Human Rights Violations and Their Suggestions

Öz

This study aims to reveal prospective elementary school teachers’ conceptions of and their suggestions on human rights violations. To thoroughly examine prospective elementary school teachers’ conceptions of human rights violations, The basic qualitative research design was adopted. The study group consisted of 29 prospective elementary school teachers who took the elective course on human rights and democratic citizenship education at a state university and volunteered to participate in this study. An list of open-ended questions was used as a data collection tool. In the processes of analsis, the researchers first reached codes through open coding, then categories from the codes, and finally themes, and analyzed the data through content analysis. The findings of the study revealed that prospective elementary school teachers are aware of human rights and human rights violations. Based on the research findings, it can be said that prospective primary school teachers’ perceptions of violations of fundamental human rights differ. In particular, it was observed that their conceptions were shaped around the violation of fundamental human rights, discrimination, the failure to implementation of the principles of democracy, and terrorism. It was determined that their viewpoints on the sources of human rights violations were shaped around four dimensions: economic, political, values related, and cultural. In addition, it was observed that prospective elementary school teachers offered various solutions to human rights violations. Looking at the participants' proposed solutions, it was found that they primarily emphasized the importance of quality education and the right to acces it. The results also indicate the participants’, recommendation of a humanistic approach to all, and their emphasis of deterrent criminal sanctions.

Anahtar Kelimeler

human rights , human rights violations , prospective elementary school teachers , basic qualitative research

Kaynakça

• Acun, İ. (2020). Geçmişten günümüze insan hakları. İ. Acun (Ed.) İnsan hakları ve demokrasi eğitimi. İçinde (ss. 19-38). Pegem Akademi.
• Acun, İ. (2020). The relationship among university students’ trust, self-esteem, satisfaction with life and social media use. International Journal of Instruction, 13(1), 35-52. https://doi.org/10.29333/iji.2020.1313a
• Adjibolosoo, S. (2006). Developing sivil society social order and the human factor. Ashgate Publishing.
• Bahmueller, C. F. (2003). Human rights violations: Volume 1 - 1903 - 1961. Salem Press.
• Bandura, A. (1999). Moral disengagement in the perpetration of in humanities. Personality and Social Psychology Review, 3(3), 193-209. https://doi.org/10.1207/s15327957pspr0303_3.
• Benedek, W. (2014). İnsan haklarını anlamak: İnsan hakları eğitimi el kitabı (Çev. M. Bingöllü Kılcı). Türkiye Adalet Akademisi Yayınları.
• Brown, C., & Ainley, K. (2008). Uluslararası ilişkileri anlamak (Çev. A. Oyacıoğlu). Yayın Odası. Birleşmiş Milletler. (1945). Birleşmiş Milletler şartı. 25.11.2025 tarihinde https://www.un.org/en/about-us/un-charter/full-text adresinden erişilmiştir.
• Birleşmiş Milletler. (1948). İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi. 16 Temmuz 2025 tarihinde https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights adresinden erişilmiştir.
• Council of Europe. (2018). Reference framework of competences for democratic culture (RFCDC), volume 1: Context, concepts and model. 23.11.2025 tarihinde erişilmiştir.
• Çeçen, A. (2000). İnsan hakları. (3.basım). Gündoğan Yayınları.
• Çelebi, C. (2021). Öğretmen adaylarının insan haklarına ilişkin algıları. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(1), 1-15.
• Çiftçioğlu, C., & Bozkurt, Ö. (2021). İnsan haklarının etik ile ilişkisi. Turkish Academic Research Review, 6(2), 661-696. https://doi.org/10.30622/tarr.909408
• Çüçen, A. K. (2013). İnsan hakları (1.baskı). Sentez Yayıncılık. Demir, Y., Durmaz, M., Yavuzalp, M., Bayram, H. O., Göktaş, B. & Göktaş, F. E. (2023). Öğretmenlerin mesleki kimliği: öğretmenlik mesleğine ilişkin algılar. International Academic Social Resources Journal, 8(53), 3814-3823.
• Doğan, İ. (2007). Vatandaşlık, demokrasi ve insan hakları (6. baskı). Pegem A Yayıncılık.
• Donnelly, J. (2013). Universal human rights in theory and practice (3rd ed.). Cornell University Press.
• Dupak, S., & Ampa, T. (2016). A study on attitude of pre-service secondary teachers towards human rights education and peace education. Dera Natung Government College Research Journal, 1(1), 17–22. https://doi.org/10.56405/dngcrj.2016.01.01.02
• Edeji, O. C. (2025). Intersections of the right to education and human dignity in international human rights law: A purpose-based analysis. Laws, 14, 33. https://doi.org/10.3390/laws14030033
• Girgin, D. & Şahin Ç. (2019). Development of elementary school teacher's professional identity scale: validity and reliability studies of the context of constructing/configuration of professional ıdentity, Inonu University Journal of the Faculty of Education, 20(2), 384-403.
• Gül, F. (2013). Bir değer olarak insan hakları ve insan hakları bilincinin gelişiminde demokrasinin rolü. Muhafazakâr Düşünce Dergisi, 9(36), 67-75.
• Gülmez, M. (1994). İnsan hakları ve demokrasi eğitimi uluslararası belgeler ve Türkiye. Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü.
• Gündoğan, G. & Günay, M. (2004). İnsan hakları ve eğitimi. İlya.
• Hafner-Burton, E, M. (2005). Trading human rights: How preferential trade agreements ınfluence government repression. International Organization, 59(3), 593-629.
• Hareket, E. (2021). İnsan haklarının ve temel özgürlüklerin ihlaline yönelik sınıf öğretmeni adaylarının farkındalık durumlarının incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 602-619.
• Hazar, N. (2015). İnsan hakları ve diplomasi. Büyülüdağ Yayınları.
• Hofstede, G. (2001). Culture's consequences: Comparing values, behaviors, institutions and organizations across nations (2nd ed.). Sage Publications.
• Işık, T., & Ata, A. (2021). Yeni medya iletişim süreçleri bağlamında insan hakları. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (27), 220–250.
• İnce, O. M., Ulusoy, A., Armutlu, A., Çelenk, M. H., & Atabek, B.T. (2024). İnsan hakları eğitiminin üniversite öğrencileri üzerindeki etkileri: Algı ve bilinç düzeyleri. Uluslararası İlişkiler ve Diplomasi, 7(1), 87–103. https://doi.org/10.51763/uid.1497883
• Jerome, L., Liddle, A., & Young, H. (2021). Talking about rights without talking about rights: on the absence of knowledge in classroom discussions. Human Rights Education Review, 4(1), 8–26. https://doi.org/10.7577/hrer.3979
• Jones, T. (2018). A global human rights approach to pre-service teacher education on LGBTIs. Asia-Pacific Journal of Teacher Education, 47, 286 - 308. https://doi.org/10.1080/1359866x.2018.1555793.
• Karaman Kepenekçi, Y. (2000). İnsan hakları eğitimi. Anı Yayıncılık.
• Karatekin, K., Merey, Z., Sönmez, Ö. F., & Kuş, Z. (2012). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının insan hakları eğitimine yönelik tutumları. Turkish Studies, 7(4), 2193-2207.
• Kim, J. (2025). Multilevel analysis of factors affecting elementary school teachers’ job satisfaction: focus on teachers’ experiences of human rights violations. The Institute for Education and Research Gyeongin National University of Education. https://doi.org/10.25020/je.2025.45.1.39.
• Kirchschlaeger, P. G. (2014). The relation between democracy and human rights. L. E. Grinin, I. V. Ilyin ve A. V. Korotayev (Ed.), Globalistics and globalization studies: Aspects & dimensions of global views (pp. 112-125). Uchitel Publisher House.
• Kymlicka, W. (2003). Multicultural citizenship: A liberal theory of minority rights. Clarendon Press.
• Kymlicka, W. (2010). The rise and fall of multiculturalism? New debates on inclusion and accommodation in diverse societies. International Social Science Journal, 61(199), 97–112. https://doi.org/10.1111/j.1468-2451.2010.01750.x
• Landmann, T. (2002). Comparative politics and human rights. Human Rights Quarterly, 24(4), 890-923. https://doi.org/10.1353/hrq.2002.0050
• Merriam, S.B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research. John Wiley & Sons, Inc.
• Miller, J. (2009). Teacher identity. In A. Burns & J. C. Richards (Eds.), The Cambridge guide to second language teacher education (pp. 172–181). Cambridge University Press.
• Mumcu, A. (1994). İnsan hakları ve kamu özgürlükleri. Savaş Yayınları.
• Naeem, M., Gul, F., Asghar, Z., & Zafar, N. (2019). Human rights education in pre-service teacher education – Pakistan. UMT Education Review. https://doi.org/10.32350/uer.21.03.
• Oglesby, C. A., & Hill, K. L. (1993). Gender and sport. Handbook of research on sport psychology (pp. 718-728).
• Özbek, R. (2017). The evaluation of the opinions of prospective teachers about the objectives of human rights education. International Education Studies, 10, 64-70. https://doi.org/10.5539/ies.v10n10p64.
• Özpolat, A. (2009). Demokratik vatandaşlık birlikte yaşama kültürü. Hegem Yayınevi.
• Raz, J. (1995). Ethics in the public domain: Essays in the morality of law and politics. Clarendon Press.
• Sağlam, H. İ. (2020). İnsan hakları ve demokrasi eğitimi. Pegem Akademi Yayıncılık.
• Stiglitz, J. E. (2006). Making globalization work. W. W. Norton & Company.
• Şen, A. (2021). İnsan hakları, çocuk hakları ve insan hakları eğitimi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 11(1), 462-482
• Tacir, H. (2013). Yaşama hakkı kapsamında yaşamın başlangıcı. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 19(2), 1301-1320.
• Thoms, O. N. T., & Ron, J. (2007). Do human rights violations cause ınternal conflict? Human Rights Quarterly, 29(3), 674–705. http://www.jstor.org/stable/20072818.
• Tibbitts, F., & Fernekes, W. R. (2011). Human rights education. In S. Totten ve J. E. Pedersen (Eds.), Teaching and Studying Social Issues: Major Programs and Approaches (pp. 87-117). Information Age Publishing.
• Timisi, N. (2010). Kadınların insani gelişmesinde medyanın rolü ve eğitim. M. Tunçoku (Ed.), Toplumsal gelişmede Türk Japon kadınının eğitimi çalışmaları paneller ve araştırma sonuçları içinde. Pozitif Matbaa.
• Uluslararası Af Örgütü (2010). İlk adım: insan hakları eğitimine başlangıç için el kitabı. Erişim tarihi: 6 Ekim 2025, https://insanhaklari.tv/icerik/ilk-adim.
• Uluslararası Af Örgütü. (2025). Dünyada insan haklarının durumu: Nisan 2025. Erişim tarihi: 1 Aralık 2025, https://www.amnesty.org.
• Yeban, F. (2003). Building a culture of human rights: challenge to human rights education in 21st century. Human rights education pack. ARRC.
• Yeşil, S. (2010). Küreselleşme ve işletmelerin küreselleşme süreçleri: karşılaşılan fırsatlar ve tehditler. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(1), 22-72.
• Yiğittir, S. (2014). Temel insan hak ve özgürlükleri. İ. Acun, B. Tarman ve E. Dinç (Ed.), İnternet destekli etkin insan hakları, demokrasi ve vatandaşlık eğitimi (2. baskı) içinde (s. 2-13). Pegem Akademi.
• Zerkina, N., Kostina, N. ve Pesina, S. (2015). İnsan hakları kavramı ve bilişsel, söylemsel, bağlamsal ve tarihsel özellikleri. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 192, 475-480. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.06.073