The Relationship between Metacognitive Awareness and Cognitive Creativity in Gifted Students

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 1 , 260 - 278 , 28.03.2026

Übeyit Bakan , Serkan Buldur

https://doi.org/10.18039/ajesi.1799042

https://izlik.org/JA69KH93HL

Öz

Cognitive creativity is expressed as a feature that can be gained and developed during the educational process. Revealing the relationship between cognitive creativity and the functional processes that are the sub-dimensions of metacognitive thinking, such as declarative knowledge, procedural knowledge, conditional knowledge, planning, monitoring, evaluation, debugging strategy, and information management strategy, is of great importance especially in the education of gifted students. The study aims to examine to what extent the metacognitive awareness of gifted middle school students predicts their cognitive creativity levels. The sample group of the study consists of 314 gifted students studying in different middle schools. In this correlational study, the data were collected through the “Cognitive Processes Associated with Creativity Scale (CPAC)” and the “Metacognitive Awareness Inventory (MAI).” The data were analyzed by multiple linear regression analysis method. As a result, it was determined that among the sub-dimensions of the metacognitive awareness of gifted students, declarative knowledge, procedural knowledge, monitoring, and information management strategies significantly and positively predicted cognitive creativity. The regression model explains 55 % of the total variance in students’ cognitive creativity scores. This rate shows that metacognitive processes have quite a strong effect on the creative thinking skills of gifted students. The results reveal that metacognitive strategies play a supportive role in creative outputs in the education of gifted students. In this context, it is suggested that designing educational environments in a way that will develop gifted students’ metacognitive skills will increase their creativity potential.

Anahtar Kelimeler

Cognitive creativity , Gifted students , Metacognition , Prediction

Üstün Yetenekli Öğrencilerde Üstbilişsel Farkındalık ve Bilişsel Yaratıcılık İlişkisi

https://izlik.org/JA69KH93HL

Öz

Bilişsel yaratıcılık, eğitim sürecinde kazandırılabilen, geliştirilebilen bir özellik olarak ifade edilmektedir. Bilişsel yaratıcılığın üst bilişsel düşünmenin alt boyutları olan açıklayıcı bilgi, prosedürel bilgi, durumsal bilgi, planlama, izleme, değerlendirme, hata ayıklama stratejisi ve bilgi yönetimi stratejisi gibi işlevsel süreçlerle arasındaki ilişkinin ortaya konması, özellikle üstün yetenekli öğrencilerin eğitiminde büyük önem taşımaktadır. Bu kapsamda yapılan çalışma, üstün yetenekli ortaokul öğrencilerinin üstbilişsel farkındalıklarının bilişsel yaratıcılık düzeylerini ne derecede yordadığını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın, örneklem grubunu farklı ortaokullarda öğrenim gören, 314 üstün yetenekli öğrenci oluşturmaktadır. İlişkisel tarama desenine göre gerçekleştirilen çalışmada veriler, “Yaratıcılıkla İlişkili Bilişsel Süreçler Ölçeği (YİBS)” ve “Üstbilişsel Farkındalık Envanteri (ÜFE)” aracılığıyla toplanmıştır. Toplanan veriler, çoklu doğrusal regresyon analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, üstün yetenekli öğrencilerin üstbilişsel farkındalıklarının alt boyutlarından olan; açıklayıcı bilgi, prosedürel bilgi, izleme ve bilgi yönetimi stratejilerinin bilişsel yaratıcılığı anlamlı ve pozitif yönde yordadığı saptanmıştır. Regresyon modeli, öğrencilerin bilişsel yaratıcılık puanlarındaki toplam varyansın %55’ini açıklamaktadır. Bu oran, üstbilişsel süreçlerin üstün yetenekli öğrencilerin yaratıcı düşünme becerileri üzerindeki etkisinin oldukça güçlü olduğunu göstermektedir. Sonuçlar, üstün yetenekli öğrencilerin eğitiminde üstbilişsel stratejilerin yaratıcı çıktıları destekleyici rol oynadığını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, eğitim ortamlarının üstün yetenekli öğrencilerin üstbilişsel becerilerini geliştirecek şekilde tasarlanmasının onların yaratıcılık potansiyellerini de destekleyeceği söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel yaratıcılık , Üstbiliş , Üstün yetenekli öğrenci , Yordama

Kaynakça

• Acar, M., & Buldur, S. (2021). Fen bilimleri öğretmenlerinin gözünden merkezi sınavlar: Olumlu ve olumsuz etkileri. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 11(1), 390-414. https://doi.org/10.18039/ajesi.758369
• Akpur, U. (2025). Metacognitive awareness and creativity: The mediating role of critical thinking. Journal of Creativity, 35, 100096. https://doi.org/10.1016/j.yjoc.2025.100096
• Andersen, L. (2014). Visual–spatial ability: Important in STEM, ignored in gifted education. Roeper Review, 36(2), 114-121
• Barbot, B., Besançon, M., & Lubart, T. (2015). Creative potential in educational settings: its nature, measure, and nurture. Education 3-13, 43(4), 371–381. https://doi.org/10.1080/03004279.2015.1020643
• Baş, S. (2012). The contribution of personality, motivation, academic risk-taking and metacognition to the creative ability in mathematics [Unpublished doctoral dissertation]. Middle East Technical University.
• Bear, G. G. (2010). School discipline and self-discipline: A practical guide to promoting prosocial student behavior. The Guilford Press.
• Brown, A. L. (1987). Metacognition, executive control, self-regulation, and other more mysterious mechanisms. In F. E. Weinert, R. H. Kluwe (Eds.), Metacognition, motivation, and understanding (65-116). Lawrence Erlbaum Associates.
• Conradty, C., & Bogner, F. X. (2018). From STEM to STEAM: How to monitor creativity. Creativity Research Journal, 30(3), 233–240. https://doi.org/10.1080/10400419.2018.1488195
• Csikszentmihalyi, M. (2000). Happiness, flow, and economic equality. American Psychologist, 55(10), 1163– 1164.
• Çelik, K. (2017). Üstün yetenekli öğrencilerde yaratıcı biliş ve özerk öğrenme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
• Field, A. (2009). Discovering statistics using SPSS (3rd ed.). Sage Publication.
• Flavell, J. H. (1987). Speculations about the nature and development of metacognition. In F.E. Weinert and R.H. Kluwe (Eds.), Metacognition, motivation and understanding. Lawrence Erlbaum Associates, Publishers
• Guilford, J. P. (1950). Creativity. American Psychologist, 5(9), 444–454. doi:10.1037/h0063487
• Güven, B., Akgüneş, R., Yazıcı, C., & Demir, B. (2025). Yaratıcı düşünme eğiliminin, üstbilişsel farkındalık ile işlemsel tahmine yönelik tutum arasındaki ilişkideki aracı rolü. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 12(126), 2966-2973.
• Heath, W. J. (1997). What are the most effective characteristics of teachers of the gifted? ERIC Document: ED 411 665
• Henriksen, D., Henderson, M., Creely, E., Ceretkova, S., Černochová, M., Sendova, E., ... & Tienken, C. H. (2018). Creativity and technology in education: An international perspective. Technology, Knowledge and Learning, 23(3), 409-424.
• Holm-Hadulla, R. M. (2010). Kreativität: Konzept und Lebensstil. (3. Aufl.) Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht.
• Jang, J., Chung, Y., Choi, Y., & Kim, S. W. (2013). Exploring the characteristics of science gifted students' task commitment. Journal of the Korean Association for Science Education, 33(1), 1–16. https://doi.org/10.14697/jkase.2013.33.1.001
• Jia, X., Li, W., & Cao, L. (2019). The role of metacognitive components in creative thinking. Frontiers in Psychology, 10, 2404. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.02404
• Jia, X., Li, P., & Li, W. (2025). The role of creative mindsets in the relationship between metacognitive experience and divergent thinking: A metacognitive perspective. Journal of Intelligence, 13(3), 27.
• Karafil, B., & Karakuyu, A. (2026). The mediating role of critical thinking in the relationship between creative thinking and reflective thinking. European Journal of Education, 61(1), e70360.
• Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayıncılık.
• Kettler, T. (2014). Critical thinking skills among elementary school students: Comparing identified gifted and general education student performance. Gifted Child Quarterly, 58(2), 127-136.
• Kocа, G. (2017). Türkçe öğretmeni adaylarının yansıtıcı düşünme ve yaratıcılık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Niğde Üniversitesi örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi.
• Köksal, M. S., Leana-Taşçılar, M. Z., Kanlı, E., Yüreğili Göksu, D., & Kömür, E. (2021). Özel yetenek ve BİLSEM’ler. Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
• Korsinszki, A.-M., & Turda, E.-S. (2023). The role of creativity in the development of metacognitive skills in primary school. European Proceedings of Educational Sciences. https://doi.org/10.15405/epes.23056.4
• Kotluk, N., & Kocakaya, S. (2015). Digital storytelling for developing 21st century skills: From high school students' point of view. Journal of Research in Education and Teaching, 4(2), 354-363.
• Kupers E, Van Dijk M., & Lehmann-Wermser A. (2018) Creativity in the here and now: a generic, micro-developmental measure of creativity. Front. Psychol. 9:2095. doi: 10.3389/fpsyg.2018.02095
• Kunat, B., Uszyńska-Jarmoc, J., & Żak-Skalimowska, M. (2019). How are creative abilities related to meta-learning competences? Creativity. Theories – Research – Applications, 6(1), 77–90. https://doi.org/10.1515/ctra-2019-0005
• Lebuda, I., Hofer, G., & Benedek, M. (2025). Determinants of creative metacognitive monitoring: Creativity, personality, and task-related predictors of self-assessed ideas and creative performance. Metacognition and Learning, 20(1), 28.
• Lebuda, I., & Benedek, M. (2025). Contributions of metacognition to creative performance and behavior. The Journal of Creative Behavior, 59(1), e652.
• Lepper, M. R., & Greene, D. (Eds.). (1978). The hidden costs of reward. Erlbaum
• Lewis, T. (2008). Creativity in technology education: Providing children with glimpses of their intentive potential. International Journal of Technology and Design Education, 19(3), 255–268.
• Liu, Z., Guo, H., Zhou, Z., Ma, F., & Zeng, Y. (2025). How creative self-efficacy influences problem-solving skills in engineering education: the dual mediating role of critical thinking and metacognition. BMC Psychology, 13(1), 1278.
• Miller, A. L. (2009). Cognitive processes associated with creativity: Scale development and validation [Unpublished doctoral dissertation]. Ball State University.
• Miller, A. L., & Dumford, A. D. (2016). Creative cognitive processes in higher education. The Journal of Creative Behavior, 50(4), 282-293.
• Mumford, M. D. (2003). Where have we been, where are we going? Taking stock in creativity research. Creativity Research Journal, 15(2–3), 107–120. https://doi.org/10.1080/10400419.2003.9651403
• Özer, Z. (2024). STEAM temelli müzik etkinliklerinin özel yetenekli öğrencilerin üstbilişsel farkındalık ve yaratıcılık potansiyellerine etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Uludağ Üniversitesi.
• Perry-Smith, J. E. (2014). Social network ties beyond nonredundancy: An experimental investigation of the effect of knowledge content and tie strength on creativity. Journal of Applied Psychology, 99(5), 831.
• Preiss, D. D. (2022). Metacognition, mind wandering, and cognitive flexibility: Understanding creativity. Journal of Intelligence, 10(3), 69. https://doi.org/10.3390/jintelligence10030069
• Preiss, D. D., Cosmelli, D., Grau, V., & Ortiz, D. (2016). Examining the influence of mind wandering and metacognition on creativity in university and vocational students. Learning and Individual Differences, 51, 417–426. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2016.07.010
• Rajcoomar, R., Morabe, O. N., & Breed, B. (2025). A socio-cultural model that promotes metacognition and creativity: an analysis of ıntercultural experiences within the metacognitive process in physical sciences classrooms. International Journal of Research in Education and Science, 11(2), 319-340.
• Sáiz, M. M. C., Carbonero Martín, M. Á., & Román Sánchez, J. M. (2013). Aprendizaje de habilidades de autorregulación en niños de 5 a 7 años. Universitas Psychologica, 13(1), 369-380.
• Salarifar, M. H., Salehi, M., & Mozdi, M. (2022). The role of metacognitive knowledge, metacognitive state and metacognitive beliefs on emotional creativity. Journal of School Psychology and Institutions, 10(4), 86-98.
• Schraw, G., & Dennison, R. S. (1994). Assessing metacognitive awareness. Contemporary Educational Psychology, 19(4), 460–475. https://doi.org/10.1006/ceps.1994.1033
• Shoghi, S., & Ghonsooly, B. (2015). The nature of metacognitive awareness in foreign language learners and its interaction with creativity. Journal of Language Teaching and Research, 6(5), 1051-1057.
• Sungur, S., & Şenler, B. (2009). An analysis of Turkish high school students' metacognition and motivation. Educational Research and Evaluation, 15(1), 45-62.
• Smutny J. F., von Fremd S. E., (2004). Differentiating for the young child: Teaching strategies across the content areas (K—3), Corwin Press.
• Şentürk-Özkaya, Ö. (2022). Kuvvet ve enerji ünitesinin STEM çemgisi ile öğretiminin öğrencilerin yaratıcılık, üstbilişsel farkındalık ve akademik başarılarına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi].Balıkesir Üniversitesi.
• Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (7th ed.). Pearson Education.
• Torrance, E. P. (1966). Torrance tests of creative thinking: Norms-technical manual. Personnel Press.
• Tucel, S. T. (2016). Investigating the effects of science writing heuristic approach on eight grade students’ achievement, metacognition and epistemological beliefs [Unpublished master’s thesis]. Middle East Technical University.
• Urban, K., & Urban, M. (2025). Metacognition and motivation in creativity: Examining the roles of self-efficacy and values as cues for metacognitive judgments. Metacognition and Learning, 20(1), 16.
• Üstündağ, T. (2009). Yaratıcılığa yolculuk (4. Baskı). Pegem A Akademi.
• Victor, A. M. (2004). The effects of metacognitive instruction on the planning and academic achievement of first and second grade children [Unpublished doctoral dissertation]. II Graduate College of the Illinois.
• Watters, J.J, & Diezmann, C.M. (2003). The gifted student in science: Fulfilling potential. Australian Science Teachers' Journal, 49(3), 46-53.
• Woo, J., & Lee, S-Y. (2024). The moderating effect of creative metacognition on adolescents’ risk-taking in creative performance. Asia Pacific Education Review, 25, 99–115. https://doi.org/10.1007/s12564-024-09927-8
• Yıldız, E. (2008). 5E modelinin kullanıldığı kavramsal değişime dayalı öğretimde üst bilişin etkileri: 7.sınıf kuvvet ve hareket ünitesine yönelik bir uygulama [Yayımlanmamış doktora tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
• Yılmaz, R. (2014). Çevrimiçi öğrenmede etkileşim ortamının ve üstbilişsel rehberliğin akademik başarı, üstbilişsel farkındalık ve işlemsel uzaklığa etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.