STEM/STEAM ve Robotik Kodlama Uygulamalarının 21. Yüzyıl Becerilerine Etkisi: Doküman Analizi

Öz

Günümüz bilişim çağında bireylere; bilgiyi analiz etme, eleştirel düşünme, problem çözme, yaratıcılık, yenilikçilik, iletişim ve işbirliği gibi çeşitli becerilerin kazandırılmasında robotik kodlama eğitimlerinin yanında STEM / STEAM (STEM+Art) gibi disiplinler arası eğitim modellerinin de uygulandığı görülmektedir. Bu kapsamda gerçekleştirilen çalışmanın amacı STEM/ STEAM ve robotik kodlama uygulamalarının 21. yüzyıl öğrenme ve yenilenme becerileri ile ilişkisini inceleyen lisansüstü tezleri analiz etmektir. Bu amaçla, YÖK Tez Merkezi veri tabanında yer alan lisansüstü tezler belirli kriterler temelinde sınıflandırılarak tematik bir çerçevede incelenmiştir. Örneklem kapsamında 237 tez çalışmasından araştırmanın amacına uygun olan 83 yüksek lisans ve 29 doktora olmak üzere toplam 112 tez çalışması sistematik analizle incelenmiş ve veriler içerik analiziyle çözümlenmiştir. Bulgulara göre, çalışmaların en fazla 2019 ve 2023 yılında tamamlandığı, örneklem büyüklüğünün 31-100 arasında olduğu, katılımcıların çoğunlukla ortaokul öğrencilerinden oluştuğu, yöntemsel olarak çoğunlukla karma araştırma deseninin tercih edildiği ve STEM/STEAM ve robotik kodlama uygulamalarının etkisinin en fazla problem çözme ve yaratıcılık alanında olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• STEM
• STEAM
• robotik kodlama
• 21. yüzyıl becerileri
• doküman analizi

The Effect of STEM/STEAM and Robotic Coding Applications on 21st Century Skills: Document Analysis

Abstract

In today's information age, it is seen that interdisciplinary education models such as STEM / STEAM (STEM + Art) are also applied in addition to robotic coding trainings to provide individuals with various skills such as analysing information, critical thinking, problem solving, creativity, innovation, communication and cooperation. In this context, the aim of this study is to analyse the postgraduate theses that examine the relationship between STEM / STEAM and robotic coding applications with 21st century learning and innovation skills. For this purpose, the postgraduate theses in the YÖK Thesis Centre database were classified on the basis of certain criteria and examined in thematic framework. Within the scope of the sample, a total of 112 thesis studies, 83 master's and 29 doctoral theses, which are suitable for the purpose of the study, were systematically analysed and the data were analysed by content analysis. According to the findings, it was determined that the studies were mostly completed in 2019 and 2023, the sample size was between 31-100, the participants were mostly secondary school students, the mixed research design was mostly preferred methodologically, and the effect of STEM/STEAM and robotic coding applications was mostly in the field of problem solving and creativity.

Keywords

• STEM
• STEAM
• robotic coding
• 21st century skills
• document analysis

Kaynakça

1. Acar, D., Tertemiz, N., & Taşdemir, A. (2020). STEM eğitimi ile öğrenim gören öğrencilerin matematik ve fen bilimleri problem çözme becerileri ve başarıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Bartın Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(2), 12-23. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1094399
2. Adeoye, M. A., & Jimoh, H. A. (2023). Problem-solving skills among 21st-century learners toward creativity and innovation ideas. Thinking Skills and Creativity Journal, 6(1), 52-58. https://doi.org/10.23887/tscj.v6i1.62708
3. Aguilera, D., & Ortiz-Revilla, J. (2021). STEM vs. STEAM education and student creativity: A systematic literature review. Education Sciences, 11(7), 331. https://doi.org/10.3390/educsci11070331
4. Akarsu, M., Okur Akçay, N., & Elmas, R. (2020). STEM eğitimi yaklaşımının özellikleri ve değerlendirilmesi. Bogazici University Journal of Education, 37, 155-175. https://dergipark.org.tr/en/pub/buje/issue/58376/842413#article_cite
5. Akarsu, O. (2024). İş hayatında yaratıcılık ve yenilik yönetimi. Yeni nesil teknolojiler ve yeni iş hayatı, 57. Eğitim yayınevi.
6. Aksoy, G., & Taşkın, G. (2019). Öğretim programlarının değişmesini etkileyen faktörlerin, sosyal bilgiler ve fen bilimleri dersi müfredatlarını etkileme boyutu. Milli Eğitim Dergisi, 48(224), 75-99. https://dergipark.org.tr/en/pub/milliegitim/issue/50252/648739#article_cite
7. Aktan, C. C., & Vural, İ. Y. (2016). Bilgi toplumu, yeni temel teknolojiler ve yeni ekonomi. Yeni Türkiye, 88(1), 1-37.
8. Alanka, D. (2024). Nitel bir araştırma yöntemi olarak içerik analizi: Teorik bir çerçeve. Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), 64-84. https://dergipark.org.tr/en/pub/kronotop/issue/82784/1405579

9. Arafat, M. H., Budiyanto, C. W., Yuana, R. A., & Fenyvesi, K. (2024). Implementation of integrated STEM learning in educational robotics towards 21st century skills: A systematic review. International Journal of Education in Mathematics, Science and Technology, 12(5), 1127-1141. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1452798.pdf
10. Arslan, S. Y., & Arastaman, G. (2021). Dünyada STEM politikaları: Türkiye için çıkarımlar ve öneriler. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 11(2), 894-910. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.903115
11. Asigigan, S. I. & Samur, Y. (2021). The effect of gamified STEM practices on students’ intrinsic motivation, critical thinking disposition levels, and perception of problem-solving skills. International Journal of Education in Mathematics, Science, and Technology (IJEMST), 9(2), 332-352. https://doi.org/10.46328/ijemst.1157
12. Astuti, N. H., Rusilowati, A., & Subali, B. (2021). STEM-based learning analysis to improve students’ problem solving abilities in science subject: A literature review. Journal of Innovative Science Education, 10(1), 79-86. doi:10.15294/jise.v9i2.38505 Ay, K., & Seferoğlu, S. S. (2021). Farklı ülkelerin stem eğitimi politikalarının incelenmesi ve türkiye için çıkarımlar.
13. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(1), 82-105. https://doi.org/10.17556/erziefd.669988 Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 231-274. https://dergipark.org.tr/en/pub/bitlissos/issue/38061/399955
14. Bircan, M. A., & Çalışıcı, H. (2022). STEM eğitimi etkinliklerinin ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin STEM’e yönelik tutumlarına, 21. yüzyıl becerilerine ve matematik başarılarına etkisi. Eğitim ve Bilim, 47(211). http://dx.doi.org/10.15390/EB.2022.10710
15. Bozkurt, A., Hamutoğlu, N. B., Kaban, A. L., Taşçı, G., & Aykul, M. (2021). Dijital bilgi çağı: Dijital toplum, dijital dönüşüm, dijital eğitim ve dijital yeterlilikler. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 7(2), 35-63. https://doi.org/10.51948/auad.911584
16. Bozkurt, F. (2021). 21. yüzyıl becerileri açısından sosyal bilgiler öğretmenliği lisans programının değerlendirilmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 51, 34-64. https://doi.org/10.9779/pauefd.688622
17. Britannica. (2024). STEM education. Encyclopaedia Britannica. https://www.britannica.com/topic/STEM- education
18. Chang, Y. S., Wang, Y. Y. & Ku, Y. T. (2024) Influence of online STEAM hands-on learning on AI learning, creativity, and creative emotions, Interactive Learning Environments, 32(8), 4719-4738, doi: 10.1080/10494820.2023.2205898
19. Costantino, T. (2018). STEAM by another name: Transdisciplinary practice in art and design education. Arts Education Policy Review, 119(2), 100-106. https://doi.org/10.1080/10632913.2017.1292973
20. Coşkun, F. (2022). Öğretmenlik mesleği ve 21. yüzyıl becerileri. Alanyazın, 3(1),31-38 http:// dx.doi.org/10.22596/ cresjournal.0301.31.38
21. Çalışkan, A., & Okuşluk, F. (2021). Türkiye’de STEM alanında ve eğitim-öğretim konusunda yapılmış olan lisansüstü tezlerin içerik analizi. Academia Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(1), 124-136. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1455160
22. Çavaş, P., Ayar, A., & Gürcan, G. (2020). Türkiye’de STEM eğitimi üzerine yapılan araştırmaların durumu üzerine bir çalışma. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 823-854. https://doi.org/10.33711/yyuefd.751853
23. Çelik, S.A. (2022). STEM etkinliklerinin ortaokul 6. sınıf öğrencilerinin problem çözme becerilerine, eleştirel düşünmelerine ve STEM’e yönelik tutumlarının etkisinin araştırılması. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1-27. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2179933
24. Daşdemir, İ., Cengiz, E., & Aksoy, G. (2018). Türkiye’de FeTeMM (STEM) eğitimi eğilim araştırması. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 1161-1183. http://dx.doi.org/10.23891/efdyyu.2018.100
25. Doğan, A., Aydın, E., & Kahraman, E. (2020). STEM uygulamalarının ortaokul öğrencilerinin problem çözme becerilerine yönelik algılarına etkisinin incelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Eğitim Dergisi, 5(2), 123-144. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1197604
26. Duran, M. ve Sarı, K. (2021). İlköğretim 4. ve 5.sınıflarda STEM eğitimi alanında yapılan tez çalışmalarının değerlendirilmesi. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 213-234.
27. doi: 10.47479/ihead.934643
28. Ecevit, T., Yıldız, M., & Balcı, N. (2022). Türkiye’deki STEM eğitimi çalışmalarının içerik analizi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(1), 263-286. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2022..-893198 Eguchi, A. (2016). RoboCupJunior for promoting STEM education, 21st century skills, and technological advancement through robotics competition. Robotics and Autonomous Systems, 75, 692-699. https://doi.org/10.1016/j.robot.2015.05.013
29. Erden, S., & Yalçın, V. (2021). Probleme dayalı öğrenme yaklaşımına göre hazırlanan okul öncesi STEM etkinliklerinin çocukların problem çözme becerileri üzerindeki etkisinin incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 11(3), 1239-1250. https://doi.org/10.24315/tred.789922
30. Erdoğan, Ö., Toy, M., & Kurt, M. (2020). Robotik uygulamaların fen bilgisi öğretmen adaylarının bazı 21. yüzyıl becerileri üzerindeki etkisinin incelenmesi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(4), 117-137. https://dergipark.org.tr/en/pub/asead/issue/54055/713508
31. Erol, A., & İvrendi, A. (2021). Erken çocuklukta STEM eğitimi. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 5(1), 255-284. https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.1967202151265
32. Evci, N., & Yeşiltaş, E. (2023). Türkiye’de sosyal bilgiler eğitiminde drama üzerine yapılan akademik çalışmaların eğilimleri (2001-2021). Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 32, 220-238. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1193391
33. Fajrina, S., Lufri, L., & Ahda, Y. (2020). Science, technology, engineering, and mathematics (STEM) as a learning approach to improve 21st century skills: A review. International Journal of Online & Biomedical Engineering, 16(7). https://doi.org/10.3991/ijoe.v16i07.14101
34. Fındık, N., Ültay, N., & Ültay, E. (2023). Türkiye’deki ilkokullarda yapılan STEM eğitimi uygulamaları betimsel içerik analizi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 15(28), 163-176. https://doi.org/10.38155/ksbd.1241470
35. Gelen, İ. (2017). P21-program ve öğretimde 21. yüzyıl beceri çerçeveleri (ABD uygulamaları). Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(2), 15-29. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/386403
36. Göktaş, Y., Küçük, S., Aydemir, M., Telli, E., Arpacık, Ö., Yıldırım, G., & Reisoğlu, İ. (2012). Türkiye’de eğitim teknolojileri araştırmalarındaki eğilimler: 2000-2009 dönemi makalelerinin içerik analizi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(1), 177-199.
37. Graffin, M., Sheffield, R., & Koul, R. (2022). ‘More than Robots’: Reviewing the impact of the FIRST® LEGO® league challenge robotics competition on school students’ STEM attitudes, learning, and twenty-first century skill development. Journal for STEM Education Research, 5(3), 322-343. https://doi.org/10.1007/s41979-022-00078- 2
38. Gratani, F., & Giannandrea, L. (2022, July). Towards 2030. Enhancing 21st century skills through educational robotics. In Frontiers in Education (Vol. 7, p. 955285). Frontiers. https://doi.org/10.3389/feduc.2022.955285
39. Güleryüz, H. (2020). 3D yazıcı ve robotik kodlama uygulamalarının öğretmen adaylarının 21. yüzyıl öğrenen becerileri, STEM farkındalık ve STEM öğretmen öz yeterliğine etkisi. Yayınlanmamış Doktora Tezi). Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Erzurum.
40. Güleryüz, H., Dilber, R., & Erdoğan, İ. (2020). STEM uygulamalarında öğretmen adaylarının kodlama eğitimi hakkındaki görüşleri. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(1), 71-83. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1091428
41. Güven, H., Altun Yalçın, S., & Yalçın, P. (2021, August). Investigation of the effects of STEM and STEM-based robotic activities on the problem solving and metacognition skills of secondary school students. Nevsehir Hacı Bektas Veli University International Professional Education Conference (IPEC) (pp.87-89). Nevşehir, Türkey
42. Güven, Y., & Kavuncuoğlu, M. K. (2020). Okul öncesi dönem çocukların yaratıcılık düzeyleri ile problem çözme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1), 37-53. https://dergipark.org.tr/en/pub/akef/issue/55203/757636
43. Hacıoğlu, Y., & Başpınar, A. (2020). Bir sınıf öğretmeni ve öğrencilerinin ilk STEM eğitimi deneyimleri. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 12(22), 1-23. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ksbd/issue/55048/690919 Hadinugrahaningsih, T., Rahmawati, Y., & Ridwan, A. (2017, August). Developing 21st century skills in chemistry classrooms: Opportunities and challenges of STEAM integration. In AIP Conference Proceedings (Vol. 1868, No. 1). AIP Publishing. https://doi.org/10.1063/1.4995107
44. Haymana, İ., & Özalp, D. (2020). Robotik ve kodlama eğitiminin ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin yaratıcı düşünme becerilerine etkisi. İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(2), 247-274. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iauefd/issue/57710/822431
45. Hazar, E., Akkutay, Ü., & Keser, H. (2021). Information, media and technology skills in terms of curricula, process and product in middle and high schools. International Journal of Technology in Education and Science, 5(3), 288-310. https://eric.ed.gov/?id=EJ1311305
46. Herdem, K., & Ünal, İ. (2018). STEM eğitimi üzerine yapılan çalışmaların analizi: Bir meta-sentez çalışması. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 48(48). https://doi.org/10.15285/maruaebd.345486
47. Ichsan, I., Suharyat, Y., Santosa, T. A., & Satria, E. (2023). The effectiveness of STEM-based learning in teaching 21 st century skills in generation Z student in science learning: A meta-analysis. Jurnal Penelitian Pendidikan IPA, 9(1), 150-166. https://jppipa.unram.ac.id/index.php/jppipa/article/view/2517
48. Imaniah, I. (2023, September). The synergy of educational technology advancement and human capabilities in the era of society 5.0. E3S Web of Conferences. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202345207010
49. İdin, Ş., & Dönmez, İ. (2020). It is never too early to start STEM education. (Edt. Ünlü Çetin, Ş., Bilican, K., & Üçgül, M.) In Key points for early childhood STEM education and involving parents, 1. https://ddd.uab.cat/pub/llibres/2020/232604/ParentSTEM_Recommendations_Book_ISBN_v1.pdf#page=7
50. Kahya, V., & Özdilek, Z. (2021). Alan uzmanlarının STEAM eğitimi ile ilgili görüşleri. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (42), 122-147. https://dergipark.org.tr/en/pub/ataunikkefd/issue/63299/862411
51. Karataş, H. (2021). 21. yy. becerilerinden robotik ve kodlama eğitiminin Türkiye ve dünyadaki yeri. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum Eğitim Bilimleri ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(30), 693-729. https://dergipark.org.tr/en/pub/egitimvetoplum/issue/68196/1059967
52. Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62-80. https://avys.omu.edu.tr/storage/app/public/kokdener/123091/13f.pdf
53. Kartini, F. S., Widodo, A., Winarno, N., & Astuti, L. (2021). Promoting student's problem-solving skills through stem project-based learning in earth layer and disasters topic. Journal of Science Learning, 4(3), 257-266. https://eric.ed.gov/?id=EJ1307440
54. Kashani-Vahid, L., Afrooz, G., Shokoohi-Yekta, M., Kharrazi, K., & Ghobari, B. (2017). Can a creative interpersonal problem solving program improve creative thinking in gifted elementary students? Thinking Skills and Creativity, 24, 175-185. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2017.02.011
55. Kaya, D., & Ok, G. (2020, Aralık). Türkiye'de STEM eğitimi alanında yapılan lisansüstü tezlerin içerik analizi. 2. Uluslararası Eğitim Araştırmaları Kongresi, Nevşehir, Türkiye. http://hdl.handle.net/20.500.11787/8136
56. Kazu, İ. Y., & Kaplan, A. (2024). STEM uygulamalarının bilimsel süreç becerilerine etkisi: bir meta-analiz çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 23(89), 234-255. https://doi.org/10.17755/esosder.1331946
57. Kılıç, A. (2022a). Türkiye Yükseköğretim yeterlilikler çerçevesi lisansüstü düzey tanımlarının P21’in 21. yüzyıl beceri tasnifi kapsamında değerlendirilmesi. Eğitimde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 5(2), 66-83.
58. Kılıç, S. (2022b). Robotik programlamanın ön lisans öğrencilerinin bilgi işlemsel düşünme becerisi gelişimine etkisi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(2), 480-494. https://dergipark.org.tr/en/pub/akusosbil/article/919479
59. Krüger, W., & Chiappe, A. (2021). 21st-century skills and STEAM learning environments: a review. RED. Revista Educación a Distancia, 21(67). http://dx.doi.org/10.6018/red.470461
60. Kuru, B. (2021). İş dünyasında 21. yüzyıl becerileri ve Maria Montessori. Bayburt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dergisi, 4(8), 19-38. https://dergipark.org.tr/tr/pub/butobid/issue/62281/833566
61. Maass, K., Geiger, V., Ariza, M. R., & Goos, M. (2019). The role of mathematics in interdisciplinary STEM education. ZDM, 51, 869-884. https://link.springer.com/article/10.1007/s11858-019-01100-5
62. MEB, (2023). 21. yüzyıl becerileri ve değerlere yönelik araştırma raporu. https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_05/11153521_21.yy_becerileri_ve_degerlere_yonelik_arastir ma_raporu.pdf. Erişim tarihi: 18.02.2025
63. Metin, M., Güler, M. M., & Çevik, A. (2023). 21. yüzyıl becerileri hakkında STEM eğitimi almış fen bilimleri öğretmenlerinin görüşleri. Studies in EducationalResearchand Development, 7(1). https://serd.artvin.edu.tr/en/download/article-file/2853182
64. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis (2. bs.). Thousand Oaks, California: Sage.
65. Muzana, S. R., Wilujeng, I., Yanto, B. E., & Mustamin, A. A. (2021). E-STEM project-based learning in teaching science to ıncrease ıct literacy and problem solving. International Journal of Evaluation and Research in Education, 10(4), 1386-1394. doi: 10.11591/ijere.v10i4.21942
66. Nazifah, N., & Asrizal, A. (2022). Development of STEM integrated physics E-Modules to improve 21st century skills of students. Jurnal Penelitian Pendidikan IPA, 8(4), 1783–1789. https://doi.org/10.29303/jppipa.v8i4.1820
67. Orak, S. D., & İnözü, J. (2021). Teachers' Awareness and actual practices of 21st century learning and innovation skills. International Online Journal of Education and Teaching, 8(2), 975-997. https://eric.ed.gov/? id=EJ1294172
68. Önal, İ., & Erişen, Y. (2019). Öğretmen yetiştirme programlarında eleştirel düşünme becerilerinin kazandırılması ihtiyacı. Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1), 62-78. https://dergipark.org.tr/en/pub/akuned/issue/48807/581460
69. Özdamar, N., & Aydın, O. (2020). Mobil öğrenme ve Türkiye’de açıköğretim faaliyeti yapan üniversitelerin mobil öğrenme uygulamalarının incelenmesi. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 6(4), 113-154. https://dergipark.org.tr/en/pub/auad/issue/57638/778664
70. Özer, İ., & Bozkurt, A. T. (2024). Türkiye’de öğretmenlerin 21. yüzyıl becerileri konusunda yayımlanan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Medeniyet Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(1), 28-41. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3942734 Özgür, H., Çuhadar, C., & Akgün, F. (2018). Eğitimde oyunlaştırma araştırmalarında güncel eğilimler. Kastamonu Education Journal, 26(5), 1479-1488. doi:10.24106/kefdergi.380982
71. Partnershipfor 21st Century Learning. (2019). P21 resources. https://www.battelleforkids.org/insights/p21- resources/
72. Perignat, E., & Katz-Buonincontro, J. (2019). STEAM in practice and research: An integrative literature review. Thinking Skills and Creativity, 31, 31-43. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2018.10.002
73. Qashou, A. (2021). Influencing factors in M-learning adoption in higher education. Education and Information Technologies, 26(2), 1755-1785. https://link.springer.com/article/10.1007/s10639-020-10323-z
74. Quigley, C. F., & Herro, D. (2016). “Finding the joy in the unknown”: Implementation of STEAM teaching practices in middle school science and math classrooms. Journal of Science Education and Technology, 25, 410-426. doi: 10.1007/s10956-016-9602-z
75. Saltan, Y., & Korkmaz, Ö. (2024). Eğitici robot setlerinin etkililiği: 2010-2021 yıllarını kapsayan bir meta analiz çalışması. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 14(2), 176-197. https://doi.org/10.17943/etku.1358742
76. Sayın, Z., & Seferoğlu, S. S. (2016, Şubat). Yeni bir 21. yüzyıl becerisi olarak kodlama eğitimi ve kodlamanın eğitim politikalarına etkisi. Akademik Bilişim Konferansı, Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın. https://yunus.hacettepe.edu.tr/~sadi/yayin/AB16_Sayin-Seferoglu_Kodlama.pdf
77. Shongwe, B. (2024). The effect of STEM problem-based learning on students’ mathematical problem-solving beliefs. EURASIA Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 20(8), em2486. https://doi.org/10.29333/ejmste/14879
78. Talan, T. (2022). Eğitimde dijitalleşme ve yeni yaklaşımlar. Efe Akademi Yayınları.
79. Thornhill-Miller, B., Camarda, A., Mercier, M., Burkhardt, J.-M., Morisseau, T., Bourgeois-Bougrine, S., Vinchon, F., El Hayek, S., Augereau-Landais, M., Mourey, F., Feybesse, C., Sundquist, D., & Lubart, T. (2023). Creativity, critical thinking, communication, and collaboration: Assessment, certification, and promotion of 21st century skills for the future of work and education. Journal of Intelligence, 11(3), 54. https://doi.org/10.3390/jintelligence11030054.
80. Tippett, C. D., & Milford, T. M. (2017). Findings from a pre-kindergarten classroom: Making the case for STEM in early childhood education. International Journal of Science and Mathematics Education, 15, 67-86. https://doi.org/10.1007/s10763-017-9812-8
81. Tytler, R. (2020). STEM education for the twenty-first century. Integrated Approaches to STEM Education: An International Perspective, 21-43. https://doi.org/10.1007/978-3-030-52229-2_3
82. Uluyol, Ç., & Pehlivan, K. (2019). STEM ve eğitimde uygulama örneklerinin incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 23(3), 848-861. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/907898
83. Valverde-Berrocoso, J., Garrido-Arroyo, M. D. C., Burgos-Videla, C., & Morales-Cevallos, M. B. (2020). Trends in educational research about e-learning: A systematic literature review (2009–2018). Sustainability, 12(12), 5153. https://www.mdpi.com/2071-1050/12/12/5153
84. Watson, E. (2020). STEM or STEAM? The critical role of arts in technology education (and the critical role of art in technology). Irish Journal of Academic Practice, 8(1). https://doi.org/10.21427/EQZB-VB42
85. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin.
86. Zağlı, M. İ., Samur, M., Budak, İ., Yetişgin, K., & Aslan, M. (2022). Karakter eğitimi üzerine yapılmış lisansüstü çalışmaların incelenmesi: Bir içerik analizi çalışması. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 9(86), 1577-1583. https://jshsr.org/index.php/pub/article/view/147
87. Zhou, L. (2023). How to develop 21st century skills in students: The role of LEGO education. Science Insights Education Frontier, 15(2). https://doi.org/10.15354/sief.23.co066
88. Zuwanda, M. E., Sumarni, S., & Sulistyaningrum, S. D. (2021). Designing life and career skills-integrated speaking syllabuses for English language education study program. SAGA: Journal of English Language Teaching and Applied Linguistics, 2(2), 145-162. https://doi.org/10.21460/saga.2021.22.84