An attempt at conceptualization regarding the professional identity of school principals in Türkiye

Öz

The objective of this study is to develop a conceptual framework for understanding the professional identity of school principals in Turkey. The study is planned as a conceptual analysis that will form the basis for data-driven research. A total of 48 studies were examined as a result of the scans, including 12 on other professions, 31 on the professional identity of teachers and teacher candidates, and five on the professional identity of school principals. The studies were examined in terms of how the concept of professional identity was handled, its dimensions, the methods used to collect data, the questions used in interview forms, and the content of the scales. As a result of the reviews and surveys conducted, it has been suggested that the professional identity of school principals in Turkey can generally be composed of the dimensions of "reasons for choosing school principalship (why am I doing this?), perception of knowledge and expertise (how did I learn this?), perception of professional role (how am I doing this?), perception of professional position (how does my profession appear?), professional identification (what does my profession mean to me?), and professional satisfaction (what does my profession provide me with?).

Anahtar Kelimeler

• Identity
• Professional identity
• School administrator
• Türkiye

Türkiye’deki okul müdürlerinin mesleki kimliği ile ilgili bir kavramsallaştırma denemesi

Öz

Bu çalışmada Türkiye’deki okul müdürlerinin mesleki kimliği ile ilgili bir kavramsallaştırma yapılması amaçlanmıştır. Çalışma, veriye dayalı araştırmalara temel oluşturacak bir kavramsal analiz çalışması olarak planlanmıştır. Yapılan taramalar sonucunda diğer meslekleri konu edinen 12, öğretmen/öğretmen adaylarının mesleki kimliğini konu edinen 31, okul müdürü mesleki kimliğini konu edinen 5 olmak üzere toplam 48 çalışma incelenmiştir. İncelenen çalışmalar “mesleki kimlik kavramının nasıl ele alınış biçimi, boyutlandırmalar, veri toplama yolları, görüşme formlarında kullanılan sorular, ölçeklerin içeriği” açısından incelenmiştir. Yapılan incelemeler ve taramalar sonucunda Türkiye’de okul müdürlerinin mesleki kimliğinin genel olarak “okul müdürlüğünü tercih etme sebepleri (neden yapıyorum?), bilgi ve uzmanlık algısı (nasıl öğrendim?), mesleki rol algısı (nasıl yapıyorum?), mesleki konum algısı (mesleğim nasıl görünüyor?), mesleki özdeşleşme (mesleğimin benim için anlamı ne?) ve mesleki doyum (mesleğim bana ne sağlıyor?)” boyutlarından oluşabileceği ileri sürülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Kimlik
• Mesleki kimlik
• Okul müdürü
• Türkiye

Kaynakça

1. Aas, M. ve Vavik, M. (2015). Group coaching: A new way of constructing leadership identity? School Leadership and Management, 35(3), 251-265. https://doi.org/10.1080/13632434.2014.962497
2. AITSL (2019). Australian professional standard for principals and the leadership profiles. Australia: Australian Institute for Teaching and School Leadership. https://www.aitsl.edu.au/docs/default-source/national-policy-framework/australian-professional-standard-for-principals.pdf?sfvrsn=c07eff3c_4
3. Akçadağ, T. (2013). Okul yöneticilerinin bakış açılarıyla üst yönetimler: Sorunlar, beklentiler, çözüm önerileri ve yansımalar. International Journal of Human Sciences, 10(2), 379-399.
4. Altınkurt, Y. ve Yılmaz, K. (2014). Öğretmenlerin mesleki profesyonelliği ile iş doyumları arasındaki ilişki. Sakarya University Journal of Education, 4(2), 57-71.
5. Armstrong, D. ve Mitchell, C. (2017). Shifting identities. Educational Management Administration & Leadership, 45(5), 825-841. https://doi.org/10.1177/1741143217712721
6. Ashforth, B. E., Joshi, M., Anand, V. ve O'Leary-Kelly, A. M. (2013). Extending the expanded model of organizational identification to occupations. Journal of Applied Social Psychology, 43, 2426-2448.
7. Ashforth, E. S., Harrison, H. ve Corley, K. G (2008). Identification in organizations: An examination of four fundamental questions. Journal of Management, 34, 325-374.
8. Aslan, H. (2014). Okul müdürlerinin liderlik standartlarının geliştirilmesi [Doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.

9. Atak, H. (2011). Kimlik gelişimi ve kimlik biçimlenmesi: Kuramsal bir değerlendirme. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 3(1), 163-213.
10. Beijaard, D., Verloop, N. ve Vermunt, J. (2004). Reconsidering research on teachers’ professional identity. Teaching and Teacher Education, 20(2), 107-128.
11. Bolivar, A. ve Domingo, J. (2006). The professional identity of secondary school teachers in Spain: Crisis and reconstruction. Theory and Research in Education, 4 (3), 339-355. https://doi.org/10.1177/1477878506069105
12. Bolivar, A. ve Ritacco, M. (2016). Principals’ professional identity in Spain: A biographical narrative approach. Opción, 32(79), 163-183.
13. Briggs, A. R. J. (2007). Exploring professional identities: middle leadership in further education colleges. School Leadership and Management, 27(5), 471-485.
14. Burke, P. J. ve Stets, J. E. (2009). Identity theory. Oxford University Press.
15. Can, E. (2022a). Okul yönetiminin sorunları: Okul müdürlerinin değerlendirmeleri. Yaşadıkça Eğitim, 36(2), 402-433.
16. Can, E. (2022b). Geçmişten günümüze okul müdürlüğü: Okul müdürlerinin metaforik algıları. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(3), 861-884.
17. Canrinus, E. T., Lorenz, M. H., Beijaard, D., Buitink, J. ve Hofman, A. (2012). Self-efficacy, job satisfaction, motivation and commitment: Exploring the relationships between indicators of teachers’ professional identity. European Journal of Psychology of Education, 27, 115-132.
18. Caza, B. B. ve Creary, S. (2016). The construction of professional identity. İçinde A. Wilkinson, D. Hislop, C. Coupland (Edt.), Perspectives on contemporary professional work: Challenges and Experiences (ss. 259-285). Edward Elgar Publishing.
19. CCSSO - Council of Chief State School Officers (1996). The interstate school leaders licensure consortium: standards for school leaders. CCSSO.
20. Coldron, J. ve Smith, R. (1999). Active location in teachers’ construction of their professional identities. Journal of Curriculum Studies, 31(6), 711-726.
21. Crow, G. M. ve Moller, J. (2017). Professional identities of school leaders across international contexts. Educational Management Administration & Leadership, 45(5), 749-758. https://doi.org/10.1177/1741143217714485
22. Crow, G. M. ve Parades-Scribner, S. P. (2014). Professional identities of urban school principals. İçinde H. Milner ve K. Lomotey (Edt.), Handbook of urban education (ss. 287-304). Routledge.
23. Crow, G. M., Day, C. ve Moller, J. (2017). Framing research on school principals’ identities. International Journal of Leadership in Education, 20(3), 265-277. https://doi.org/10.1080/13603124.2015.1123299
24. Cruz-Gonzalez, C., Rodriguez, C. L. ve Segovia, J. D. (2021). A systematic review of principals’ leadership identity from 1993 to 2019. Educational Management Administration & Leadership, 49(1), 31-53. https://doi.org/10.1177/1741143219896053
25. Cruz-Gonzalez, C., Segovia, J. D. ve Rodriguez, C. L. (2019). School principals and leadership identity: A thematic exploration of the literatüre. Educational Research, 61(3), 319-336. https://doi.org/10.1080/00131881.2019.1633941
26. Çeltek, A. B. (2019). Okul yöneticilerinin mesleki kimlik algıları [Yüksek lisans tezi]. Trakya Üniversitesi. Danielewicz, J. (2001). Teaching selves: Identity, pedagogy, and teacher education. State University of New York Press.
27. Davis, K. (1982). İşletmelerin insan davranışı: Örgütsel davranış (Çev. K. Tosun vd.). İstanbul: İ.Ü. İşletme Fakültesi.
28. Demir, M. E. (2016). Yorumsamacı perspektiften Türkiye'de akademisyen kimliği [Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi.
29. Demirtaş, H. ve Özer, N. (2014). Okul müdürlerinin bakış açısıyla okul müdürlüğü. Kastamonu Eğitim Dergisi, 22(1), 1-24.
30. Department for Education and Skills (2004). National standards for headteachers. http://www3.nccu.edu.tw/~mujinc/teaching/9-101principal/refer4-2(2004%20national%20standards).pdf
31. Department of Education (2015). National standards of excellence for headteachers. https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/396247/ National_Standards_of_Excellence_for_Headteachers.pdf
32. Dilci, T. ve Gür, T. (2013). Sınıf öğretmenliği öğrencilerinin profesyonel kimliklerinin söylem çözümlemesi yöntemiyle belirlenmesi. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 1(16), 122 132.
33. Doğan, S. (1996). Türkiye’de psikolojik danışma ve rehberlik alanında meslek kimliğinin gelişimi ve bazı sorunlar. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 2(7), 32-44.
34. Durmaz, M. (2015). Being another or the other: The professional identity development of alternatively certified English language teachers [Yüksek lisans tezi]. Middle East Technical University.
35. Esen, E. (2019). Öğretmenlik uygulaması dersinin İngilizce öğretmen adaylarının profesyonel kimlik algılarına ve gelişimlerine yansımaları [Yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
36. Esen, Y. (2004). Öğretmenlerin toplumsal/mesleki kimliklerine ve rollerine ilişkin değerlendirmeleri: Sosyal bilgiler öğretmenleri üzerinde yapılmış bir araştırma [Doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
37. Fagermoen, S. (1997). Professional identity: Values embedded in meaningful nursing practice. Journal of Advanced Nursing, 25, 434-441.
38. Fındıklı, R. (2000). Polislik mesleğinin özellikleri ve mesleki kimlik olgusu. Polis Bilimleri Dergisi, 2(5-6), 1-16.
39. Fitzgerald, A. (2020). Professional identity: A concept analysis. Nursing Forum, 55(3), 447-472. https://doi.org/10.1111/nuf.12450
40. Getzels, J. ve Guba, E. (1957). Social behavior and the administrative process. School Review, 65, 423-441.
41. Gurr, D., Drysdale, L., Swann, R., Doherty, J., Ford, T. ve Goode, H. (2005). The international successful school principalship project (ISSPP): Comparison across country case studies. Paper presented at The Australian
42. Council for Educational Leaders National Conference. Gold Coast, September 20-23, 2005.
43. Gültekin, M., Burak, D. ve Yaşar, E. (2018). Eğitim fakültesi akademisyenlerinin mesleki kimlikleri: Q metodolojik bir araştırma. 27. Uluslararası Eğitim Bilimleri Kongresi, 18-22 Nisan 2018.
44. Gümüşeli, A. İ. (2009). Primary school principals in Turkey: Their working conditions and professional profiles. International Journal of Social Sciences, 4(4), 239-246.
45. Güngör, S. ve Taşdan, M. (2018). Arafta bir mesleğin kimlik inşası: Okul yöneticilerinin mesleki kimliklerine ve rollerine ilişkin değerlendirmeleri. 13. Uluslararası Eğitim Yönetimi Kongresi, 10-12 Mayıs 2018, Sivas.
46. Güven, D. Ş. (2023). Hemşirelik ve mesleki kimlik. Kapadokya Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(2), 85-97. https://doi.org/10.58241/ksbd.9
47. Güven, E. (2022). Akademisyenlerde mesleki kimlik inşası [Doktora tezi]. Kocaeli Üniversitesi. ISSPP (2015). International successful school principals project (ISSPP). https://www.uv.uio.no/ils/english/research/projects/isspp/brochure/isspp-brochure- 27_jul_final_amended.pdf
48. Johnson, L. (2017). The lives and identities of UK Black and South Asian head teachers. Educational Management Administration & Leadership, 45(5), 842-862. https://doi.org/10.1177/1741143217717279
49. Kara, M., Karataş, A. H. ve Aydın, B. (2022). Okul yöneticiliği meslek algısı. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 505-522. http://dx.doi.org/10.18506/anemon.1052169
50. Karataş, İ. H., Radmard, S., Öksüz-Gül, F., Varol, N. ve Dağ, Ş. (2019). Türkiye okul yöneticileri raporu 2019. Öncü Okul Yöneticileri Derneği Yayınları.
51. Kavrayıcı, C. (2019). Öğretmenlerin mesleki kimlik algıları ve örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişki [Doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi.
52. Kazımlar, N. (2019). Exploring EFL instructors’ perceptions of professional identity: The Turkish context [Yüksek lisans tezi]. Bahçeşehir Üniversitesi.
53. Kelchtermans, G. (1993). Getting the story, understanding the lives: From career stories to teachers’ professional development. Teaching and Teacher Education, 9(5-6), 443-456. https://doi.org/10.1016/0742-051X(93)90029-G
54. Kuzgun, Y. (2000). Meslek danışmanlığı kuram ve uygulamalar. Nobel Yayın Dağıtım. Leary, M. R. ve Tangney, J. P. (2012). Handbook of self and identity (2nd Edition). Guilford.
55. Luthans, F. (1992). Organizational behavior. Mc Graw Hill.
56. Mael, F. ve Ashforth, B. E. (1992). Alumni and their alma mater: A partial test of the reformulated model of organizational identification. Journal of Organizational Behavior, 13, 103-123. https://doi.org/10.1002/job.4030130202
57. Memduhoğlu, H. B. (2007). Türk eğitim sisteminde okulların yönetimi ve okul yöneticilerinin yetiştirilmesi sorunsalı. Millî Eğitim Dergisi, 176, 86-97.
58. Molla, N. ve Castello, M. (2022). Characterisation of the professional identity of school principals. Journal for the Study of Education and Development, 45(4), 804-841. https://doi.org/10.1080/02103702.2022.2096289
59. Molla, N., Castello, M. ve Nail, O. (2022). The identity of school principals. İçinde C. Monereo (Edt.), The identity of education professionals: positioning, training, and innovation (ss. 155-180). Information Age Publishing.
60. Molleman, E. ve Rink, F. (2015). The antecedents and consequences of a strong professional identity among medical specialists. Social Theory & Health, 13(1), 46-61. https://doi.org/10.1057/sth.2014.16
61. Moller, J. (2003). Gender and leadership identities: Negotiated realities for women as school principals. Improving Schools, 6(3), 23-44.
62. Moller, J. (2012). The construction of a public face as a school principal. International Journal of Educational Management, 26(5), 452-460.
63. Mpungose, J. (2010). Constructing principals’ professional identities through life stories: An exploration. South African Journal of Education, 30, 527-537. https://doi.org/10.4314/saje.v30i4.61781
64. Murakami, E. T. ve Törnsen, M. (2017). Female secondary school principals. Educational Management Administration & Leadership, 45(5), 806-824. https://doi.org/10.1177/1741143217717273
65. Neary, S. (2014). Professional identity: What I call myself defines who I am. Career Matters, 2(3), 14-15
66. Nordholm, D., Arnqvist, A. ve Nihlfors, E. (2023). Principals’ identity: Developing and validating an analysis instrument in the Swedish context. International Journal of Leadership in Education, 26(2), 185-200. https://doi.org/10.1080/13603124.2020.1804621
67. NPBEA - National Policy Board for Educational Administration (2015). Professional standards for educational leaders. NPBEA.
68. Onur-Işıkoğlu, B. (2019). Mimarın mesleki kimlik algısının boyutları. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 8(1), 151-162.
69. Öğretmenlik Mesleği Kanunu (2024). Öğretmenlik Mesleği Kanunu. Resmî Gazete, Kanun Numarası: 7528, Kabul Tarihi: 10.10.2024.
70. Özdemir, A. (2020). Türk eğitim sisteminde eğitim yöneticilerinin yeterliliklerinin ve bu yeterlik derecelerinin çok kriterli karar verme ile belirlenmesi. Eğitim ve Bilim, 45(204), 251-301.
71. Ritacco, M. J. ve Bolivar, A. (2018). School principals in Spain: An unstable identity. International Journal of Educational Leadership and Management, 6(1), 18-39. https://doi.org/10.17853/ijelm.2018.2110
72. Ritacco, M. J. ve Bolivar, A. (2019). A dual and discontinuous professional identity: school principals in Spain. International Journal of Educational Management, 33(5), 806-827. https://doi.org/10.1108/ijem-11-2016-0235
73. Rots, I., Kelchtermans, G. ve Aelterman, A. (2012). Learning (not) to become a teacher: A qualitative analysis of the job entrance issue. Teaching and Teacher Education, 28(1), 1-10. https://doi.org/10.1016/j.tate.2011.08.008
74. Ryan, J. (2007). Dialogue, identity, and inclusion: Administrators as mediators in diverse school contexts. Journal of School Leadership, 17(3), 337-370.
75. Saarukka, S. (2014). How school principals form their leadership identity. Vodenje, 12, 3-18.
76. Sabancıoğulları, S. (2010). Profesyonel kimlik gelişimi eğitim programının hemşirelerin profesyonel benlik kavramı, iş doyumu ve tükenmişlik düzeyine etkisi [Doktora tezi]. Cumhuriyet Üniversitesi.
77. Scribner, S. P. ve Crow, G. M. (2012). Employing professional identities: Case study of a high school principal in a reform setting. Leadership and Policy in Schools, 11(3), 243-274.
78. Sofuoğlu, Y. (2019). Okul psikolojik danışmanlarının mesleki kimlik inşalarına ilişkin bir anlatı analizi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa.
79. Spector, P. E. (1997). Job satisfaction: Application, assessment, cause, and consequences. Sage.
80. Şimşek, H. (2004). Eğitim yöneticilerinin yetiştirilmesi: Karşılaştırmalı örnekler ve Türkiye için öneriler. Çağdaş Eğitim Dergisi, 29(307), 13-21.
81. TDK - Türk Dil Kurumu Sözlükleri. (t.y.). Araf, Kimlik, Rol, Görev. TDK sözlükleri içinde. 22 Şubat 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden erişildi.
82. TEDMEM (2014). Öğretmen gözüyle öğretmenlik mesleği. TEDMEM Rapor Dizisi.
83. Tubin, D. (2017). Leadership identity construction practices. Educational Management Administration & Leadership, 45(5), 790-805. https://doi.org/10.1177/1741143216682503
84. Turan, S., Yıldırım, N. ve Aydoğdu, E. (2012). Okul müdürlerinin kendi görevlerine ilişkin bakış açıları. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 2(3), 63-76.
85. van Oeffelt, T. P. A., Ruijters, M. C. P., van Hees, A. A. J. C. ve Simons, R. J. P. (2017). Professional identity, a neglected core concept of professional development. İçinde K. Black, R. Warhurst ve S. Corlett (Edt.), Identity as a foundation for human resource development (ss. 237‐252). Routledge.
86. Weiss, H. M. (2002). Deconstructing job satisfaction: Separating evaluations, beliefs and affective experiences. Human Resource Management Review, 12, 173-194.
87. White, K. R. (2009). Connecting religion and teacher identity: The unexplored relationship between teachers and religion in public schools. Teaching and Teacher Education, 25, 857-866.
88. Whiteman, R. S., Paredes-Scribner, S. ve Crow, G. (2015). Principal professional identity and the cultivation of trust in urban schools. İçinde M. Khalifa, vd. (Edt.), Handbook of urban educational leadership (ss. 578-590). Rowman & Littlefield.
89. Yaşar, M., Karabay, A. ve Bilaloğlu, R. G. (2013). Şimdi ben öğretmen mi oldum? Öğretmenlik kimliğinin oluşmasında etkili olan etkenlere yönelik öğretmen adaylarının görüşleri. Turkish Studies, 8(7), 269-282.
90. Yıldız, S. (2023). Okul müdürlerinin mesleki kimlik oluşum süreçlerinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Gaziantep Üniversitesi.
91. Yılmaz, K. (2015). Bir eğitim politikası sorunsalı: Yönetici seçme ve atama. İçinde K. Karakütük (Yay. Haz.), Eğitim ekonomisi ve planlaması alanına adanmış bir ömür: Prof. Dr. Mahmut Âdem'e 80. yaş armağanı (ss. 401-429). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayını.
92. Yılmaz, K. (2024). Okul yöneticiliği meslekleşmeden okul müdürleri güçlenebilir mi? Okul Yönetimi Dergisi, 4(2), 106-110.
93. Yılmaz, K. (2025). Araştırmalara göre Türkiye’deki okul yöneticilerinin mesleki kimliği. Okul Yönetimi Dergisi, 5(1), 6-17. Yılmaz, K. ve Altınkurt, Y. (2012). Okul yöneticilerinin kullandıkları güç kaynakları ile öğretmenlerin iş doyumu arasındaki ilişki. Kastamonu Eğitim Dergisi, 20(2), 385-402.
94. Yirmibeş, A. (2017). Öğretmenlerin aktivist ve teknisyen mesleki kimliklerinin psikolojik iyi oluşları ile ilişkisi [Yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.