MÜZİKLERARASILIK: KURAMSAL VE YÖNTEMSEL ÇERÇEVE

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 23, 17 - 35, 13.01.2026

Fatma Gökçe Çiçek Tuğer

Öz

Bu çalışma, müziklerarasılık (intermusicality) kavramını hem kuramsal çerçevesiyle hem de uygulama alanlarıyla kapsamlı bir biçimde ele almaktadır. Müziklerarasılık, bir müzik eserinin başka bir eserle ya da farklı müzik gelenekleriyle kurduğu çok katmanlı ilişkilere işaret eder. Bu ilişkiler yalnızca estetik tercihlerle sınırlı olmayıp, aynı zamanda kültürel, sosyolojik, tarihsel, ideolojik ve benzeri anlam üretim süreçlerini de içerir. Çalışma kapsamında, alıntı, gönderme, parodi, pastiş, çeşitleme, kontrafaktür, müzikal topoi, stil taklidi ve duygusal/anlamsal çağrışımlar gibi müziklerarasılığın temel teknikleri sistematik olarak analiz edilmiştir. Bu teknikler hem tarihsel örneklerle hem de analizlerle ele alınarak detaylandırılmıştır. 1980’lerden itibaren Batı müzikolojisinde gelişen müziklerarasılık literatürü, türler ve disiplinler arası bir bağlamda geniş yankı bulmuştur. Edebiyatta Julieva Kristeva’nın öncülüğünü yaptığı metinlerarası analiz yönteminin müzik/müzikoloji disiplinindeki izdüşümü olan müziklerarasılık, iki müzik metninin (notasyon) ayrınyılı ilişkisel analizine dayanır. Ancak Türkiye akademisinde bu kavram henüz yeterince ele alınmamış sadece kuramsal düzeyde araştırılmıştır. Bu yönüyle söz konusu çalışma, Türkiye’de müziklerarasılığın hem teorik hem de teknik boyutlarını içeren ilk kapsamlı araştırma olarak literatürde önemli bir boşluğu doldurmakta; müzikoloji ve etnomüzikoloji alanlarında gelecekte yapılacak çalışmalara da sağlam bir temel sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

metinlerarasılık , müziklerarasılık , müzikoloji

Etik Beyan

Çalışma Etik Kurul Onayı gerektirmemektedir.

Destekleyen Kurum

Tübitak Bidep (2214-A) tarafından desteklenmiştir.

Teşekkür

Desteklerini her zaman arkamda hissettiren canım aileme ve doktora sırası yurt dışı araştırmalarımı finanse eden Tübitak Bidep'e sonsuz teşekkür ederim.

Kaynakça

• Aktulum, K. (2017). Müzik ve metinlerarasılık: Müziklerarası / göstergelerarası etkileşimler ve aktarımlar. Konya: Çizgi Kitabevi.
• Bhabha, H. K. (1994). The location of culture. London, England: Routledge.
• Burkholder, J. P. (1995). All made of tunes: Charles Ives and the uses of musical borrowing. New Haven, CT: Yale University Press.
• Burkholder, J. P. (2018). Musical borrowing or curious coincidence? Testing the evidence. Journal of Musicology, 35(2), 223-266. https://doi.org/10.1525/jm.2018.35.2.223
• Burkholder, J. P. (2001). Borrowing. In Grove Music Online / The New Grove Dictionary of Music and Musicians (2nd ed.). Oxford University Press.
• Çiçek Tuğer, F. G. (2025). I. Viyana Klasikleri’nin Müziğindeki Türk Etkisinin Metinlerarasılık Kuramıyla İncelenmesi, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi SBE, İstanbul.
• Ferraguto, M. (2019). Beethoven 1806. New York, NY: Oxford University Press.
• Ferraguto, M. (2025). Mozart and/as AI. Eighteenth-Century Music. https://doi.org/10.1017/S1478570624000344.
• Genette, G. (1982). Palimpsestes: La littérature au second degré. Paris, France: Éditions du Seuil.
• Karbusický, V. (1983). Intertextualität in der Musik. In W. Schmid & W.-D. Stempel (Eds.). Wien.
• Kristeva, J. (1967). Bakhtine, le mot, le dialogue et le roman. Critique, 33(239), 438-465.
• Monelle, R. (2000). The sense of music: Semiotic essays. Princeton, NJ: Princeton University Press.
• Monson, I. (1994). Doubleness and jazz improvisation: Irony, parody, and ethnomusicology. Critical Inquiry, 20(2), 283-313.
• Steinbeck, P. (2011). Intermusicality, humor, and cultural critique in the Art Ensemble of Chicago’s “A Jackson in Your House.” Jazz Perspectives, 5(2), 135-154.
• Hall, S. (1990). Cultural identity and diaspora. In J. Rutherford (Ed.), Identity: Community, culture, difference. London: Lawrence & Wishart.
• Tarasti, E. (2002). Signs of music: A guide to musical semiotics. Berlin, Germany: Mouton de Gruyter.